Śivapūjā-stuti: Deva-Ṛṣi-Paramparāyāṃ Śaṃkara-caritasya Prastāvaḥ (Prelude to Śaṃkara’s narrative and the lineage of Śiva-worship)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग ज्ञानवानसि सुव्रत । पुनरेव शिवस्य वै चरितं ब्रूहि विस्तरात्

Các hiền thánh (ṛṣi) thưa rằng: “Ôi Sūta, con của Sūta, bậc đại phúc—người trí tuệ, kiên định trong thánh nguyện—xin hãy kể lại một lần nữa, thật đầy đủ, những thánh hạnh của Đức Śiva.”

Verse 2

पुरातनाश्च राजान ऋषयो देवतास्तथा । आराधनञ्च तस्यैव चकुर्देववरस्य हि

Các bậc vua chúa thời cổ, các ṛṣi và chư thiên cũng đều phụng thờ chính Đấng Tối Thượng ấy—tức Đức Śiva, bậc tối thắng trong hàng chư thiên.

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठाः श्रूयतां कथयामि वः । चरित्रं शांकरं रम्यं शृण्वतां भुक्तिमुक्तिदम्

Sūta nói: “Hỡi các bậc hiền triết tối thượng, các ngài hỏi thật chí đáng. Hãy lắng nghe—ta sẽ thuật cho các ngài nghe câu chuyện thiêng liêng, mỹ diệu về Śaṅkara (Chúa Śiva); ai nghe với lòng sùng kính sẽ được cả phúc lạc thế gian lẫn giải thoát.”

Verse 4

एतदेव पुरा पृष्टो नारदेन पितामहः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदं मुनिसत्तमम्

Thuở xưa, chính việc này, Đấng Tổ Phụ Brahmā đã được Nārada hỏi đến; với tâm an nhiên và hoan hỷ, Ngài đáp lời Nārada, bậc hiền triết tối thượng.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या शांकरं चरितं वरम् । प्रवक्ष्यामि भवत्स्नेहान्महापातकनाशनम्

Brahmā nói: “Hỡi Nārada, hãy lắng nghe với niềm hoan hỷ của lòng sùng kính câu chuyện cao quý về Śaṅkara (Chúa Śiva). Vì thương mến con, ta sẽ thuật lại—một câu chuyện có thể tiêu trừ cả những tội lỗi nặng nề nhất.”

Verse 6

रमया सहितो विष्णुश्शिवपूजां चकार ह । कृपया परमेशस्य सर्वान्कामानवाप हि

Cùng với Ramā (Lakṣmī), Viṣṇu đã cử hành lễ thờ phụng Śiva; nhờ ân điển của Parameśvara, Ngài quả thật đạt được mọi điều mong cầu.

Verse 7

अहं पितामहश्चापि शिवपूजनकारकः । तस्यैव कृपया तात विश्वसृष्टिकरस्सदा

Ta—Brahmā, bậc Tổ phụ của các thế giới—quả thật là người hành lễ thờ phụng Śiva. Chỉ nhờ ân điển của Ngài mà thôi, hỡi con yêu, ta luôn được năng lực để thực hiện việc sáng tạo vũ trụ.

Verse 8

शिवपूजाकरा नित्यं मत्पुत्राः परमर्षयः । अन्ये च ऋषयो ये ते शिवपूजनकारकाः

“Các con của ta—những bậc đại hiền tối thượng—hằng ngày chuyên tâm thờ phụng Śiva; và các ṛṣi khác ở đó cũng đều là những người thực hành lễ bái Śiva.”

Verse 9

नारद त्वं विशेषेण शिवपूजनकारकः । सप्तर्षयो वसिष्ठाद्याः शिवपूजनकारकाः

“Hỡi Nārada, ông là người nổi bật nhất trong việc khơi dậy và thực hành sự thờ phụng Śiva. Bảy vị Thánh Hiền—Vasiṣṭha và các vị khác—cũng đồng lòng làm người cổ vũ và hành trì lễ bái Śiva.”

Verse 10

अरुंधती मदासाध्वी लोपामुद्रा तथैव च । अहल्या गौतमस्त्री च शिवपूजनकारिकाः

“Arundhatī, bậc hiền phụ Madāsādhvī, Lopāmudrā, và Ahalyā—phu nhân của Gautama—đều được tôn xưng là những người một lòng hành trì lễ bái Đức Śiva.”

Verse 11

दुर्वासाः कौशिकश्शक्तिर्दधीचो गौतमस्तथा । कणादो भार्गवो जीवो वैशंपायन एव च

“Durvāsā, Kauśika, Śakti, Dadhīci, Gautama, Kaṇāda, Bhārgava, Jīva, và cả Vaiśaṃpāyana—những bậc hiền thánh đáng tôn kính ấy—được liệt kê nơi đây như các vị hành giả rạng danh gắn liền với truyền thống Śaiva thiêng liêng.”

Verse 12

एते च मुनयस्सर्वे शिवपूजाकरा मताः । तथा पराशरो व्यासश्शिवपूजारतस्सदा

“Tất cả các bậc muni ấy đều được xem là những người tận tụy thực hành sự thờ phụng Śiva; cũng vậy, Parāśara và Vyāsa luôn luôn đắm mình trong việc tôn thờ Đức Śiva.”

Verse 13

उपमन्युर्महाभक्तश्शिवस्य परमात्मनः । याज्ञवल्क्यो महाशैवो जैमिनिर्गर्ग एव च

Upamanyu là đại tín đồ của Śiva, Đấng Tối Thượng Ngã. Yājñavalkya là một đại Śaiva; và cũng vậy, Jaimini cùng Garga nữa.

Verse 14

शुकश्च शौनकाद्याश्च शङ्करस्य प्रपूजकाः । अन्येऽपि बहवस्सन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः

Śuka, Śaunaka và các vị khác đều là những người thành kính phụng thờ Śaṅkara. Lại còn có rất nhiều bậc hiền thánh khác nữa—những vị tối thượng trong hàng khổ hạnh—đều hiện diện như các kẻ sùng kính tôn nghiêm của Ngài.

Verse 15

अदितिर्देवमाता च नित्यं प्रीत्या चकार ह । पार्थिवीं शैवपूजां वै सवधूः प्रेमतत्परा

Aditi, Mẹ của chư Thiên, mỗi ngày đều hoan hỷ từ tâm mà thực hành lễ thờ Śiva đối với Liṅga bằng đất (đất sét), cùng với các nàng dâu, một lòng chuyên chú vào lòng mộ đạo chan chứa yêu kính.

Verse 16

शक्रादयो लोकपाला वसवश्च सुरास्तथा । महाराजिकदेवाश्च साध्याश्च शिवपूजकाः

Indra và các vị Hộ Thế khác, các Vasu cùng toàn thể chư Thiên; lại nữa các thần Mahārājika và các Sādhya—tất thảy đều là những người phụng thờ Đức Śiva.

Verse 17

गन्धर्वा किन्नराद्याश्चोपसुराश्शिवपूजकाः । तथाऽसुरा महात्मानश्शिवपूजाकरा मताः

Các Gandharva, Kinnara và những loài thiên giới khác, cùng các Upasura, đều là những kẻ phụng thờ Śiva. Cũng vậy, ngay cả các Asura—khi trở nên đại tâm—cũng được xem là những người thực hành sự thờ phụng Śiva.

Verse 18

हिरण्यकशिपुर्देत्यस्सानुजत्ससुतो मुने । शिवपूजाकरो नित्यं विरोचनबली तथा

Hỡi hiền triết, Daitya Hiraṇyakaśipu—cùng với em trai và con trai của ông—hằng ngày chuyên tâm thờ phụng Śiva; cũng vậy, Virocana và Bali đều một lòng dâng lễ bái Śiva mỗi ngày.

Verse 19

महाशैव स्मृतो बाणो हिरण्याक्षसुतास्तथा । वृषपर्वा दनुस्तात दानवाः शिवपूजकाः

Bāṇa được ghi nhớ là một đại tín đồ của Śiva; cũng vậy, các con của Hiraṇyākṣa. Hỡi người thân mến, Vṛṣaparvā và Danu nữa—những Dānava ấy đều là kẻ thờ phụng Śiva.

Verse 20

शेषश्च वासुकिश्चैव तक्षकश्च तथा परे । शिवभक्ता महानागा गरुडाद्याश्च पक्षिणः

Śeṣa, Vāsuki, Takṣaka và các đại nāga khác; cùng với Garuḍa và những loài chim bậc nhất—đều là những kẻ sùng kính, thờ phụng Śiva.

Verse 21

सूर्यचन्द्रावुभौ देवौ पृथ्व्यां वंशप्रवर्त्तकौ । शिवसेवारतौ नित्यं सवंश्यौ तौ मुनीश्वर

Bạch bậc thánh hiền trong hàng ẩn sĩ, cả hai thần Mặt Trời và Mặt Trăng đã trở thành những vị khai lập các vương triều trên cõi đất; luôn chuyên tâm phụng sự Đức Śiva, hai vị ấy—cùng với dòng dõi của mình—vững lập trong lòng sùng kính hướng về Śiva.

Verse 22

मनवश्च तथा चक्रुस्स्वायंभुवपुरस्सराः । शिवपूजां विशेषेण शिववेषधरा मुने

Bạch hiền giả, các Manu cũng hành xử như thế—đứng đầu là Svāyambhuva Manu—đặc biệt chí thành thờ phụng Śiva, lại khoác lấy dáng vẻ và giới hạnh, pháp hành như chính Śiva.

Verse 23

प्रियव्रतश्च तत्पुत्रास्तथा चोत्तानपात्सुतः । तद्वंशाश्चैव राजानश्शिवपूजनकारकाः

Priyavrata và các con trai của ngài, cũng như người con của Uttānapāda—cùng các vị vua sinh ra trong những dòng dõi ấy—đều là những bậc chuyên tâm thực hành việc thờ phụng Đức Śiva.

Verse 24

ध्रुवश्च ऋषभश्चैव भरतो नव योगिनः । तद्भ्रातरः परे चापि शिवपूजनकारकाः

Dhruva, Rishabha và Bharata—cùng với chín vị Yogin—và các người anh em khác của họ nữa, tất cả đều trở thành những bậc tận tâm thực hành việc thờ phụng Đức Śiva.

Verse 25

वैवस्वतसुतास्तार्क्ष्य इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपाः । शिवपूजारतात्मानः सर्वदा सुखभोगिनः

Các vương tộc xuất thân từ Vaivasvata (Manu)—gồm Tārkṣya và các vị vua đứng đầu bởi Ikṣvāku—luôn một lòng chuyên chú vào việc thờ phụng Đức Śiva; vì thế họ không ngừng hưởng an lạc và quả phúc của hạnh phúc.

Verse 26

ककुत्स्थश्चापि मांधाता सगरश्शैवसत्तमः । मुचुकुन्दो हरिश्चन्द्रः कल्माषांघ्रिस्तथैव च

Kakutstha và cả Māndhātā; Sagara—bậc tối thượng trong hàng tín đồ thờ Śiva; Mucukunda, Hariścandra và cả Kalmāṣāṅghri nữa—đều là những vị vua lừng danh trong truyền thống này.

Verse 27

भगीरथादयो भूपा बहवो नृपसत्तमाः । शिवपूजाकरा ज्ञेयाः शिववेषविधायिनः

Bhagīratha và các vua khác—rất nhiều bậc tối ưu trong hàng quân vương—nên được biết là những người chuyên tâm hành lễ thờ phụng Śiva, vì họ đã mang các dấu hiệu bên ngoài và giữ kỷ luật của người sùng kính Śiva.

Verse 28

खट्वांगश्च महाराजो देवसाहाय्यकारकः । विधितः पार्थिवीम्मूर्तिं शिवस्यापूजयत्सदा

Vua Khaṭvāṅga, bậc đại vương từng trợ giúp chư thiên, luôn luôn thờ phụng Đức Śiva theo đúng nghi quỹ, kính lễ hình tượng Pārthiva—thánh tượng bằng đất của Ngài.

Verse 29

तत्पुत्रो हि दिलीपश्च शिवपूजनकृत्सदा । रघुस्तत्तनयः शैवः सुप्रीत्याः शिवपूजकः

Con của ngài là Dilīpa, người luôn chuyên tâm thờ phụng Đức Śiva. Raghu, con của Dilīpa, là một Śaiva chí thành, thờ lạy Đức Śiva với tình yêu sâu thẳm và niềm hoan hỷ trọn vẹn.

Verse 30

अजश्शिवार्चकस्तस्य तनयो धर्मयुद्धकृत् । जातो दशरथो भूयो महाराजो विशेषतः

Aja là người sùng kính thờ phụng Đức Śiva. Từ ngài sinh ra Daśaratha, bậc thực hành chiến trận theo chính pháp; quả thật, ngài trở thành một đại vương lỗi lạc.

Verse 31

पुत्रार्थे पार्थिवी मूर्त्ति शैवी दशरथो हि सः । समानर्च विशेषेण वसि ष्ठस्याज्ञया मुनेः

Vì cầu tự, vua Daśaratha đã nắn một thánh tượng Pārthiva của Đức Śiva bằng đất và thờ phụng với lòng sùng kính đặc biệt, theo lời chỉ dạy của hiền giả Vasiṣṭha.

Verse 32

पुत्रेष्टिं च चकारासौ पार्थिवो भवभक्तिमान् । ऋष्यशृङ्गमुनेराज्ञां संप्राप्य नृपसत्तमः

Bậc minh quân ấy, người sùng kính Bhava (Đức Śiva), đã cử hành lễ Putreṣṭi cầu con, sau khi đến yết kiến và nhận sự chỉ giáo cùng mệnh lệnh của hiền giả Ṛśyaśṛṅga.

Verse 33

कौसल्या तत्प्रिया मूर्त्ति पार्थिवीं शांकरीं मुदा । ऋष्यशृंगसमादिष्टा समानर्च सुताप्तये

Kausalyā—người được vua yêu quý—đã hoan hỷ thờ phụng hình tượng bằng đất sét (pārthiva) của Śāṅkarī, theo lời chỉ dạy của Ṛṣyaśṛṅga, để cầu được một người con.

Verse 34

सुमित्रा च शिवं प्रीत्या कैकेयी नृपवल्लभा । पूजयामास सत्पुत्रप्राप्तये मुनिसत्तम

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, Sumitrā và Kaikeyī—vương hậu được nhà vua yêu quý—đã thờ phụng Đức Śiva với lòng mến kính, mong được những người con hiền quý.

Verse 35

शिवप्रसादतस्ता वै पुत्रान्प्रापुश्शुभंकरान् । महाप्रतापिनो वीरान्सन्मार्गनिरतान्मुने

Nhờ ân sủng của Đức Śiva, họ quả thật đã được những người con cát tường, đem lại phúc lợi—rực rỡ oai lực, dũng mãnh anh hùng, và chuyên tâm theo con đường chính pháp, hỡi hiền giả.

Verse 36

ततः शिवाज्ञया तस्मात्तासु राज्ञस्स्वयं हरिः । चतुर्भिश्चैव रूपैश्चाविर्बभूव नृपात्मजः

Bấy giờ, theo thánh lệnh của Đức Śiva, chính Hari (Viṣṇu) hiện thân tại đó vì nhà vua, xuất hiện làm hoàng tử—con của vua—trong bốn hình tướng khác nhau.

Verse 37

कौसल्यायाः सुतो राम सुमित्रायाश्च लक्ष्मण । शत्रुघ्नश्चैव कैकेय्या भरतश्चेति सुव्रताः

Rāma là con của Kausalyā; Lakṣmaṇa sinh từ Sumitrā; còn Śatrughna và Bharata là con của Kaikeyī—ấy là những hoàng tử cao quý, giữ trọn hạnh nguyện tốt lành.

Verse 38

रामस्ससहजो नित्यं पार्थिवं समपूजयत् । भस्म रुद्राक्षधारी च विरजागममास्थितः

Rāma cùng với người anh em của mình luôn luôn phụng thờ Liṅga Pārthiva (liṅga bằng đất). Ngài đeo bhasma (tro thánh) và chuỗi hạt Rudrākṣa, an trụ trong Virajā-āgama—kỷ luật Śaiva thanh tịnh đưa vượt ngoài mọi uế nhiễm.

Verse 39

तद्वंशे ये समुत्पन्ना राजानः सानुगा मुने । ते सर्वे पार्थिवं लिंगं शिवस्य समपूजयन्

Bạch hiền giả, tất cả các vị vua sinh ra trong dòng dõi ấy—cùng với tùy tùng—đều phụng thờ Śiva bằng cách cung kính lễ bái liṅga Pārthiva (liṅga bằng đất) đúng pháp.

Verse 40

सुद्युम्नश्च महाराजश्शैवो मुनिसुतो मुने । शिवशापात्प्रियाहेतोरभून्नारी ससेवकः

Bạch hiền giả, Đại vương Sudyumna—một tín đồ Śiva và là con của bậc hiền triết—do lời nguyền của Śiva (vì cớ người mình yêu) đã hóa thành nữ nhân, cùng với các tùy tùng.

Verse 41

पार्थिवेशसमर्चातः पुनस्सोऽभूत्पुमान्वरः । मासं स्त्री पुरुषो मासमेवं स्त्रीत्वं न्यवर्त्तत

Nhờ phụng thờ Pārthiveśa (liṅga đất của Śiva), ông lại trở thành một bậc nam nhân ưu tú. Một tháng là nữ, một tháng là nam—như thế trạng thái nữ giới cứ liên tiếp được đảo ngược.

Verse 42

ततो राज्यं परित्यज्य शिवधर्मपरायणः । शिववेषधरो भक्त्या दुर्लभं मोक्षमाप्तवान्

Sau đó, từ bỏ vương quốc, chuyên nhất nương tựa nơi dharma của Śiva, khoác lên mình pháp tướng thánh thiện của người Śaiva, nhờ bhakti mà ông chứng đạt giải thoát khó được.

Verse 43

पुरूरवाश्च तत्पुत्रो महाराजस्तु पूजक । शिवस्य देवदेवस्य तत्सुतः शिवपूजकः

Purūravas và con trai của ngài—vị đại vương—là người sùng kính thờ phụng Śiva, Đấng Thần của các thần. Con trai của ông cũng trở thành người thờ phụng Śiva.

Verse 44

भरतस्तु महापूजां शिवस्यैव सदाकरोत् । नहुषश्च महा शैवः शिवपूजारतो ह्यभूत्

Bharata luôn cử hành đại lễ thờ phụng Śiva. Nahuṣa cũng vậy—là một đại tín đồ Shaiva—đã kiên định chuyên tâm trong việc thờ phụng Śiva.

Verse 45

ययातिः शिवपूजातः सर्वान्कामानवाप्तवान् । अजीजनत्सुतान्पंच शिवधर्मपरायणान्

Nhờ thờ phụng Śiva, vua Yayāti đạt được mọi phúc lành như ý. Ngài sinh ra năm người con trai, tất cả đều nương tựa và tận hiến cho dharma của Śiva.

Verse 46

तत्सुता यदुमुख्याश्च पंचापि शिवपूजकाः । शिवपूजाप्रभावेण सर्वान्कामांश्च लेभिरे

Các con trai của ngài—những bậc ưu tú trong dòng Yadu—cả năm đều là người thờ phụng Śiva; nhờ năng lực và công đức của việc thờ Śiva, họ đạt được mọi mục tiêu như ý.

Verse 47

अन्येऽपि ये महाभागाः समानर्चुश्शिवं हि ते । तद्वंश्या अन्यवंश्याश्च भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने

Hỡi bậc hiền triết, những người đại phúc khác cũng vậy, đã đồng lòng thờ phụng Śiva; cả con cháu của họ và những người thuộc các dòng tộc khác đều được Ngài ban cho phúc lạc thế gian (bhukti) và giải thoát (mukti).

Verse 48

कृष्णेन च कृतं नित्यं बदरीपर्वतोत्तमे । पूजनं तु शिवस्यैव सप्तमासावधि स्वयम्

Trên núi Badarī tối thắng, chính Kṛṣṇa tự mình mỗi ngày đều cử hành lễ thờ phụng Đức Śiva, và duy trì lòng sùng kính ấy suốt bảy tháng.

Verse 49

प्रसन्नाद्भगवांस्तस्माद्वरान्दिव्यानने कशः । सम्प्राप्य च जगत्सर्वं वशेऽनयत शङ्करात्

Khi Đấng Bhagavān ấy hoan hỷ, Ngài ban nhiều ân phúc thần diệu. Nhận được các ân huệ ấy từ Śaṅkara, người ấy liền khiến toàn thế gian quy phục dưới quyền mình.

Verse 50

प्रद्युम्नः तत्सुतस्तात शिवपूजाकरस्सदा । अन्ये च कार्ष्णिप्रवरास्साम्बाद्याश्शिवपूजकाः

Hỡi người thân yêu, Pradyumna và con trai của ngài luôn chuyên tâm thờ phụng Đức Śiva. Cũng vậy, các anh hùng bậc nhất của dòng Kārṣṇi—khởi đầu từ Sāmba—đều là những người sùng kính lễ bái Śiva.

Verse 51

जरासंधो महाशैवस्तद्वंश्याश्च नृपास्तथा । निमिश्शैवश्च जनकस्तत्पुत्राश्शिवपूजकाः

Jarasandha là một đại tín đồ của Śiva; các vị vua sinh ra trong dòng dõi của ông cũng vậy. Nimi cũng thuộc phái Śaiva, và vua Janaka cũng thế; các con trai của Janaka đều là những người thờ phụng Đức Śiva.

Verse 52

नलेन च कृता पूजा वीरसेनसुतेन वै । पूर्वजन्मनि यो भिल्लो वने पान्थसुरक्षकः

Chính Nala, con trai của Vīrasena, đã cử hành lễ thờ phụng ấy. Trong tiền kiếp, ông từng là một Bhilla (người sống nơi rừng núi), kẻ bảo hộ lữ khách giữa chốn rừng sâu.

Verse 53

यतिश्च रक्षितस्तेन पुरा हरसमीपतः । स्वयंव्याघ्रादिभी रात्रौ भक्षितश्च मृतो वृषात्

Thuở trước, vị khổ hạnh ấy đã được ông che chở ngay trước mặt Hara (Śiva). Thế nhưng trong đêm, ông bị hổ và các loài thú dữ khác ăn thịt mà chết—do Vṛṣa, tức sức mạnh của định mệnh và quả báo nghiệp lực mà sự bảo vệ thế gian không thể vượt qua.

Verse 54

तेन पुण्यप्रभावेण स भिल्लो हि नलोऽभवत् । चक्रवर्ती महाराजो दमयन्ती प्रियोऽभवत्

Nhờ uy lực của phước đức ấy, người Bhilla kia đã trở thành Nala. Ông từng mang thân Bhilla một thời, rồi về sau trở thành bậc cakravartin—đại vương thống trị khắp nơi; và Damayantī lại một lần nữa là người yêu dấu của ông.

Verse 55

इति ते कथितं तात यत्पृष्टं भवतानघ । शाङ्करं चरितं दिव्यं किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

Vậy đó, hỡi con yêu—người vô tội—ta đã nói điều con hỏi. Thiên truyện nhiệm mầu về Śaṅkara (Đức Śiva) đã được thuật xong; nay con còn muốn hỏi thêm điều gì nữa?