Nāgeśa-jyotirliṅga-prādurbhāvaḥ — The Manifestation of the Nāgeśa Jyotirliṅga

Verse 1

सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः । ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम्

Sūta nói: Nay ta sẽ thuật rõ sự hiển lộ của Đấng Tối Thượng, được gọi là Nāgeśa—rằng Liṅga tối thượng, vô song ấy đã xuất hiện như chính hình thể của Ánh Sáng (jyoti) ra sao.

Verse 2

दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता । दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः

Có một nữ rākṣasī tên Dārukā, vì được Pārvatī ban ân phúc nên sinh lòng kiêu mạn. Chồng nàng, Dāruka, cũng trở nên vô cùng hùng mạnh.

Verse 3

बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् । यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत्

Tại đó, cùng với nhiều rākṣasa, hắn gây nên cuộc tàn sát đối với những người hiền thiện; hắn phá hoại các lễ tế (yajña) của dân chúng và khi ấy làm cho dharma suy sụp.

Verse 4

पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् । योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम्

Trên biển phía tây có một khu rừng thuộc miền đất linh thiêng ấy, đầy đủ mọi sự phồn thịnh; rừng ấy trải rộng mười sáu yojana về mọi phương.

Verse 5

दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् । भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम्

Khu rừng mà Dārukā lui tới để thỏa niềm vui riêng được trang bị đầy đủ mọi bề—đất đai màu mỡ, cây cối sum suê, cùng mọi vật dụng và tiện nghi cần thiết.

Verse 6

दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम् । प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया

Nữ Thần (Devī) ban cho Dārukā được thấy và được biết về khu rừng linh thiêng ấy. Rồi, do cơ duyên nhiệm mầu của chư thiên, nàng lên đường đến chính khu rừng đó cùng với chồng mình.

Verse 7

तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ । दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह

Tại đó, hắn đã gieo rắc nỗi sợ hãi cho tất cả mọi người—con quỷ Daruka—cùng với vợ của hắn là Daruka.

Verse 8

ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः । नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः

Tất cả chúng sinh ấy, bị hành hạ và khổ não, liền đến nương tựa nơi Aurva. Họ cúi lạy với lòng sùng kính và mến kính đặc biệt, đầu cúi khiêm cung mà thưa với ngài.

Verse 9

लोका ऊचुः । महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः । सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि

Dân chúng thưa: “Ôi bậc đại hiền, xin ban cho chúng con nơi nương tựa; nếu không, chúng con sẽ bị kẻ ác sát hại. Ngài có thể thành tựu mọi sự, vì Ngài rực sáng bởi oai lực linh thiêng.”

Verse 10

पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः । यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः

Trên cõi đất này, ngoài Ngài ra không ai có thể làm chỗ nương tựa cho chúng con. Chúng con đến gần Ngài; và khi ở kề bên Ngài, chúng con đạt được an lạc và phúc lành.

Verse 11

त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः । त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा

Vừa thấy Ngài, mọi thế lực thù nghịch đều chạy trốn thật xa. Nơi Ngài, quang huy Shaiva luôn rạng ngời—như ngọn lửa bừng cháy.

Verse 12

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः । शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत्

Sūta nói: Được dân chúng khẩn cầu như vậy, đại hiền Aurva—dẫu trong lòng đau xót—vốn là nơi nương tựa cho kẻ cầu che chở, liền cất lời nhằm bảo hộ họ.

Verse 13

और्व उवाच । पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा । स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः

Aurva nói: “Nếu trên mặt đất, loài rākṣasa thật sự làm hại chúng sinh, thì chính bọn rākṣasa ấy—vốn mạnh hơn—sẽ khiến họ lìa khỏi hơi thở sinh mệnh (prāṇa).”

Verse 14

यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः । भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते

“Khi các lễ tế yajña không được phép bị phá hoại, thì nguyện cho mọi kẻ ngăn trở đều bị lìa khỏi hơi thở sinh mệnh. Nguyện cho tất cả chúng trở thành rākṣasa—đó là chân thật ta tuyên bố.”

Verse 15

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः । तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः

Sūta nói: “Nói xong như vậy với họ, rồi lại an ủi dân chúng, Aurva—đấng đem an lạc và phúc lợi cho thế gian—đã thực hành nhiều loại khổ hạnh.”

Verse 16

देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् । युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह

Bấy giờ, các Deva hiểu rõ nguyên nhân chân thật của lời nguyền ấy, liền chuẩn bị cho chiến trận—cùng với những kẻ thù của chư thiên.

Verse 17

सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः । सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः

Bấy giờ chư thiên, mang đủ loại vũ khí và dốc hết mọi nỗ lực, đều tụ hội tại đó—Indra cùng các vị khác—đến vì mục đích giao chiến.

Verse 18

तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः । बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः

Thấy họ ở đó, bọn rākṣasa lại chăm chú bàn tính và dò xét; tất thảy kẻ ác—mỗi tên đứng ở chỗ nào—đều quay sang nhau, xôn xao hội ý.

Verse 19

राक्षसा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः । युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते

Bọn Rākṣasa nói: “Chúng ta phải làm gì, và phải đi đâu? Chúng ta đã lâm vào hiểm nạn lớn. Trong chiến trận thì bị đánh mà chết; vậy mà ở đây, dù giao chiến vẫn không thể giết được đối phương.”

Verse 20

तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् । दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत्

Và nếu cứ mãi như thế, cớ sao chúng sinh lại phải nuốt chửng lẫn nhau? Khổ đau đã dấy lên khắp mọi bề; ai có thể ngăn được, chừng nào sự hại nhau còn tiếp diễn?

Verse 21

सूत उवाच । विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः । उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै

Sūta nói: Sau khi bàn tính tại đó, bọn rākṣasa do Dāruka cầm đầu—không sao nhận ra phương kế nào—quả thật rơi vào nỗi khổ triền miên.

Verse 22

दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् । भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा

Bấy giờ Dārukā, nữ rākṣasī, hiểu rằng nỗi khổ đã giáng xuống họ, liền thuật lại ngay khi ấy ân phúc (vara) của Bhavānī (Pārvatī) và ân phúc ấy là gì.

Verse 23

दारुकोवाच । मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ । वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि

Dāruka nói: “Trước kia ta đã thờ phụng Hiền phối của Bhava (Nữ Thần), và Ngài ban cho ta một ân huệ: ‘Hãy vào rừng cùng người của ngươi, đến bất cứ nơi nào ngươi muốn đến.’”

Verse 24

तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते । जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः

“Ta đã nhận được ân huệ ấy; vậy thì làm sao còn chịu đựng khổ đau nữa? Hãy mang nước và vào rừng; bọn Rākṣasa hẳn sẽ được ở yên vui.”

Verse 25

भूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः । उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा

Bhūta nói: Nghe lời của nữ Rākṣasī ấy, tất cả bọn Rākṣasa đều tràn đầy hoan hỷ. Khi ấy, không chút sợ hãi, họ đều bàn nói với nhau.

Verse 26

धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् । नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात्

“Quả thật hoàng hậu này thật phúc lành; đời nàng quả đã viên mãn. Rồi họ cúi lạy trước nàng và kính cẩn thuật lại trọn vẹn mọi việc.”

Verse 27

यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते । तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः

“Nếu có đủ sức để đi, thì hãy đi—còn do dự gì nữa? Đến nơi ấy rồi, ô Devi, chúng ta sẽ ở trong làn nước, an lạc mãi mãi.”

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः । युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा

Trong lúc ấy, các chúng sinh ở các cõi, cùng với chư Thiên, đã tụ hội lại. Từ lâu họ bị bọn Rākṣasa hành hạ bởi muôn nỗi khổ, nên nay đến với ý định giao chiến.

Verse 29

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्र संहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्ये दारुकावनराक्षसोपद्रववर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, quyển thứ tư, thuộc Koṭirudra Saṃhitā—phần nói về sự vĩ đại của Nāgeśvara Jyotirliṅga—kết thúc chương hai mươi chín, mang tên “Mô tả sự áp bức do các ác quỷ ở Dārukāvana gây ra.”

Verse 30

जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी । तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा

Cất lời tán dương Nữ Thần, hô vang: “Chiến thắng! Chiến thắng!”, nữ rākṣasī liền vút bay lên, như vua của núi non nếu có đôi cánh.

Verse 31

समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा । सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा

Bấy giờ, đứng ngay giữa lòng đại dương, nàng vẫn không hề sợ hãi; cùng toàn thể tùy tùng, người tín đồ theo Śiva ấy hân hoan vui mừng.

Verse 32

तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः । राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे

Tại đó, đứng bên sông Sindhu và trong thành, những rākṣasa ưa hưởng lạc ấy được an ổn; không còn sợ hãi, chúng vui chơi tùy ý.

Verse 33

राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन । मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा

Vì sợ lời nguyền của bậc hiền triết, bọn rākṣasa ấy không bao giờ trở lại mặt đất nữa; khi ấy chúng chỉ lang thang trong những cõi giới biến động.

Verse 34

नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा । चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते

Bắt những người đang ở trên thuyền, chúng đưa vào thành ấy; rồi ném một số vào ngục thất, và quả thật lúc bấy giờ chúng giết một số kẻ khác.

Verse 35

यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा । तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः

Hễ bọn rākṣasa lại gây khổ não, Bhavānī vẫn an trụ nơi ấy; nhờ ân phúc đã được ban, Ngài hoàn toàn vô úy.

Verse 36

यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम् । तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, như trước kia dân chúng trên đất liền luôn sống trong nỗi sợ không dứt, thì nay trong nước họ cũng thường hằng bị nỗi sợ bao trùm.

Verse 37

कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले । रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि

Có lần, mụ rākṣasī ấy từ vùng nước gần thành mà xuất hiện. Chặn ngang lối đi, mụ đứng trên mặt đất, với ý định hành hạ dân chúng.

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः । आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः

Trong lúc ấy, ngay tại nơi đó, rất nhiều thuyền lành tốt kéo đến đông đảo; từ mọi phương hướng, họ đến liên tiếp, khiến cả vùng đều chật kín người.

Verse 39

ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः । द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः

Thấy những chiếc thuyền ấy lúc bấy giờ, bọn rākṣasa mừng rỡ. Lũ hung ác vội vã lao tới, với tốc lực, áp sát và vây chặt những người đang ở đó.

Verse 40

आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः । चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः

Sau đó, những người đàn ông hùng mạnh đó đi đến thành phố, bắt giữ họ, và sau khi trói chặt họ bằng những xiềng xích sắt kiên cố, đã ném họ vào ngục tối.

Verse 41

बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये । अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः

Những người đó bị xiềng xích và bị giam giữ trong ngục tối. Họ rơi vào cảnh đau khổ tột cùng, bị mắng nhiếc và ngược đãi hết lần này đến lần khác.

Verse 42

तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः । शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः

“Trong số họ, người đứng đầu là một Vaiśya tên Supriya. Ông sùng kính Śiva, an trú trong hạnh lành, và mãi là người kiên định theo đạo Śaiva.”

Verse 43

विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन । सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः

“Không có sự thờ phụng Śiva thì chẳng bao giờ có thể an trụ vững trên chính đạo. Dharma của Śiva, quả thật, là trang nghiêm thân mình bằng bhasma (tro thánh) và chuỗi hạt Rudrākṣa.”

Verse 44

यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः । अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम्

“Nghĩ rằng: ‘Nếu chưa cử hành lễ thờ phụng thì không nên thọ thực’, vị Vaiśya ấy vì thế, ngay tại đó cũng tiến hành việc thờ phụng Śiva.”

Verse 45

कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा । शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, dẫu bị giam trong ngục, khi ấy ông vẫn dạy cho nhiều người thần chú của Śiva và phép thờ phụng Liṅga Pārthiva—liṅga bằng đất—một cách trang nghiêm.

Verse 46

ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् । चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम्

Rồi tất cả họ, ngay tại đó và đúng lúc ấy, đã cử hành lễ thờ phụng Chúa Śiva—Đấng ban thành tựu điều ước của người sùng kính—một cách đúng pháp, y như điều họ đã thấy và đã nghe truyền dạy.

Verse 47

केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् । मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः

Có người ở lại nơi ấy, chuyên chú thiền định, an trụ trong tư thế tối thượng và vững bền; lại có người, tràn đầy hoan hỷ, thực hành sự thờ phụng Śiva bằng tâm (mānasa-pūjā).

Verse 48

तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् । कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः

Hỡi các bậc tôn quý giữa hàng hiền triết, ngay tại đó vị chủ trì đã trực tiếp cử hành lễ thờ phụng Śiva, tuân theo đúng nghi thức quy định của Pārthiva-liṅga (liṅga bằng đất).

Verse 49

अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् । नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः

Lại có những người khác không biết các nghi thức quy định hay pháp môn tối thượng của sự tưởng niệm; nhưng nhờ thần chú “Namaḥ Śivāya”, họ an trụ, thiền quán Śaṅkara và vẫn kiên định nơi Ngài.

Verse 50

सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः । ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम्

Có một vị Vaiśya ưu tú tên là Supriya, người sùng kính Śiva. Tại đó, với tâm chuyên nhất trong thiền quán, ông đã cử hành sự thờ phụng Śiva.

Verse 51

यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे । सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै

Śambhu, mang đúng hình tướng như đã được nói, liền hiện bày trực tiếp và thâu nhận mọi sự trước mắt họ. Nhưng Ngài không thể bị “biết” như một đối tượng của giác quan; bởi Śiva không bao giờ bị ai nắm bắt hay chứa đựng—thậm chí đối với chính Śiva cũng không thể là một đối tượng để nắm lấy.

Verse 52

एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् । व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः

Như vậy, khi người Vaiśya ấy tiếp tục phụng thờ Thượng Đế Śiva, thì tại nơi ấy sáu tháng trôi qua không hề có chướng ngại nào, ôi các bậc hiền thánh tối thượng.

Verse 53

अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा

Vì thế, hỡi các bậc hiền thánh tối thượng, hãy lắng nghe với tâm ý hết sức chuyên chú thánh truyện về Śiva—Đấng có vầng trăng trang nghiêm trên đỉnh đầu—và những điều đã xảy ra về sau.