Adhyaya 33

Verse 1

भीष्म उवाच । मार्कंडेयेन वै रामः कथमत्र प्रबोधितः । कथं समागमो भूतः कस्मिन्काले कदा मुने

Bhīṣma thưa: “Bạch hiền triết, tại đây Mārkaṇḍeya đã chỉ dạy Rāma như thế nào? Cuộc hội ngộ ấy diễn ra ra sao—vào thời điểm nào, khi nào, bạch ẩn sĩ?”

Verse 2

मार्कंडेयः कस्य सुतः कथं जातो महातपाः । नाम्नोऽस्य निगमं ब्रूहि यथाभूतं महामुने

Bạch Đại Mâu-ni, xin nói đúng như thật: vị đại khổ hạnh Mārkaṇḍeya là con của ai, và đã sinh ra như thế nào? Lại xin giảng rõ nguồn gốc và ý nghĩa danh xưng của Ngài, đúng như sự việc đã xảy ra.

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि मार्कंडेयोद्भवं पुनः । पुराकल्पे मुनिः पूर्वं मृकंडुर्नाम विश्रुतः

Pulastya nói: Nay ta sẽ lại kể cho ông nghe về sự xuất sinh của Mārkaṇḍeya. Thuở kỷ nguyên xa xưa, có một vị Muni lừng danh tên là Mṛkaṇḍu.

Verse 4

भृगोः पुत्रो महाभागः सभार्यस्तप्तवांस्तपः । तस्य पुत्रस्तदा जातो वसतस्तु वनांतरे

Vị ấy, con của Bhṛgu, bậc đại phúc, đã cùng hiền thê tu khổ hạnh. Khi đang cư trú nơi rừng sâu hoang vắng, bấy giờ một người con trai đã ra đời.

Verse 5

सपंचवार्षिको भूतो बाल एव गुणाधिकः । ज्ञानिना स तदा दृष्टो भ्रमन्बालस्तदांगणे

Dẫu mới năm tuổi, cậu bé ấy đã vượt trội về đức hạnh. Khi ấy, một vị Muni trí giả trông thấy em, đứa trẻ đang thong dong đi lại trong sân ấy.

Verse 6

स्थित्वा स सुचिरं कालं भाव्यर्थं प्रत्यबुध्यत । तस्य पित्रा स वै पृष्टः कियदायुः सुतस्य मे

Sau khi đứng lặng rất lâu, Ngài thấu hiểu điều sẽ xảy đến. Bấy giờ, phụ thân của cậu bé hỏi: “Thọ mạng của con trai ta dài bao nhiêu?”

Verse 7

संख्यायाचक्ष्व वर्षाणि तस्याल्पान्यधिकानि वा । मृकंडुनैवमुक्तस्तु स ज्ञानी वाक्यमब्रवीत्

Mṛkaṇḍu hỏi: “Hãy nói số năm thọ mạng của người ấy—ít hay nhiều.” Được hỏi như vậy, bậc trí giả liền thốt ra những lời này.

Verse 8

षण्मासमायुः पुत्रस्य धात्रा सृष्टं मुनीश्वर । नैव शोकस्त्वया कार्यः सत्यमेतदुदाहृतम्

Hỡi bậc tối thượng giữa các hiền triết, Đấng Dhātṛ (Đấng Tạo Hóa) đã định thọ mạng của con trai ngài chỉ sáu tháng. Vì thế xin đừng sầu muộn; đây là lời chân thật đã được nói ra.

Verse 9

स तच्छ्रुत्वा वचो भीष्म ज्ञानिना यदुदाहृतम् । अथोपनयनं चक्रे बालकस्य पिता तदा

Hỡi Bhīṣma, nghe những lời nghiêm khắc do bậc trí giả thốt ra, người cha của đứa bé liền cử hành lễ upanayana (lễ thọ dây thiêng) cho con mình.

Verse 10

आह चैनं पितापुत्रमृषींस्त्वमभिवादय । एवमुक्तः स वै पित्रा प्रहृष्टश्चाभिवादने

Rồi người cha bảo con: “Hãy đến đảnh lễ các bậc ṛṣi.” Được cha dạy như vậy, người con hoan hỷ cúi mình chắp tay kính lễ.

Verse 11

न वर्णा वर्णतां वेत्ति सर्ववर्णाभिवादनः । पंचमासास्त्वतिक्रांता दिवसाः पंचविंशतिः

Cậu bé không biết phân biệt varṇa, thế nhưng người thuộc mọi varṇa đều đảnh lễ chào kính. Năm tháng đã trôi qua, và thêm hai mươi lăm ngày nữa.

Verse 12

मार्गेणाथ समायाता ऋषयस्तत्र सप्त वै । बालेन तेन ते दृष्टाः सर्वे चाप्यभिवादिताः

Bấy giờ, ôi Chúa tể, bảy vị hiền thánh (ṛṣi) theo đường mà đến nơi ấy. Cậu bé trông thấy tất cả, rồi theo đúng phép tắc mà đảnh lễ, kính bái từng vị.

Verse 13

आयुष्मान्भव तैरुक्तः स बालो दंडमेखली । उक्त्वैवं ते पुनर्बालमपश्यन्क्षीणजीवितम्

Các ngài nói với cậu: “Āyuṣmān bhava—hãy được trường thọ.” Cậu bé, mang gậy và thắt đai thiêng (mekhalā), đứng trước hội các ṛṣi. Nhưng sau lời ấy, khi nhìn lại, các ngài thấy sinh lực của cậu đã cạn kiệt.

Verse 14

दिनानि पंच तस्यायुर्ज्ञात्वा भीताश्च ते नृप । तं गृहीत्वा बालकं च गतास्ते ब्रह्मणोंतिकम्

Hỡi Đại vương, biết rằng thọ mạng của cậu chỉ còn năm ngày, các ngài kinh hãi. Bèn đưa đứa trẻ ấy đi đến trước thánh nhan Phạm Thiên (Brahmā).

Verse 15

प्रतिमुच्य च तं राजन्प्रणिपेतुः पितामहम् । अयमावेदितस्तैस्तु तेन ब्रह्माभिवादितः

Hỡi Đại vương, sau khi thả cậu ra, các ngài phủ phục đảnh lễ Pitāmaha—Phạm Thiên. Khi các ngài đã bạch rõ sự tình, cậu bé cũng theo đúng nghi lễ mà kính chào Phạm Thiên.

Verse 16

चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तः स ऋषिसन्निधौ । ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात्

Trước mặt các bậc ṛṣi, Phạm Thiên phán rằng cậu bé sẽ được trường thọ. Nghe lời của Pitāmaha, các vị muni đều hoan hỷ.

Verse 17

पितामह ऋषीन्दृष्ट्वा प्रोवाच विस्मयान्वितः । कार्येण येन चायातः कोयं बालो निवेद्यताम्

Thấy các bậc hiền triết, Đấng Tổ Phụ (Phạm Thiên) kinh ngạc mà nói: “Các ngươi đến vì việc gì, và đứa trẻ này là ai? Hãy trình bày cho rõ.”

Verse 18

ततस्त ऋषयो राजन्सर्वं तस्मै न्यवेदयन् । पुत्रो मृकंडोः क्षीणायुः सायुषं कुरु बालकम्

Bấy giờ các hiền triết, ôi Đại vương, bèn tâu trình mọi sự: “Con trai của Mṛkaṇḍu đoản thọ—xin khiến đứa trẻ này được trường thọ.”

Verse 19

अल्पायुषस्त्वस्य मुनिर्बध्वेमां चापि मेखलाम् । यज्ञोपवीतं दंडं च दत्वा चैनमबोधयत्

Thấy tuổi thọ của cậu bé ngắn ngủi, vị muni bèn buộc dây thắt lưng (mekhalā) cho cậu; rồi trao yajñopavīta (dây thiêng) và cây gậy, và dạy bảo cậu.

Verse 20

यं कंचित्पश्यसे बाल भ्रमंतं भूतले जनम् । तस्याभिवादः कर्तव्य एवमाह पिता वचः

“Con ơi, hễ con thấy bất cứ ai đang lang thang trên mặt đất, hãy kính cẩn chào lễ.” Đó là lời người cha dặn.

Verse 21

अभिवादनशीलोयं क्षितौ दृष्टः परिभ्रमन् । तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह

Ôi Đấng Tổ Phụ, người lễ độ này đã được thấy đang phiêu du trên mặt đất; nhân dịp hành hương đến các tīrtha, do sự hội tụ của thiên mệnh.

Verse 22

चिरायुर्भव पुत्रेति प्रोक्तोसौ तत्र बालकः । कथं वचो भवेत्सत्यमस्माकं भवता सह

Tại đó, cậu bé được gọi rằng: “Hỡi con, hãy được trường thọ.” Nhưng cậu thưa hỏi: “Ở trong sự đồng hành cùng Ngài, lời nói của chúng con làm sao có thể thành chân thật?”

Verse 23

एवमुक्तस्तदा तैस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः । ऋतवाक्यादियं भूमिः संस्थिता सर्वतोभया

Được họ thưa như vậy khi ấy, Phạm Thiên—bậc Tổ phụ của các thế giới—phán: “Trái Đất này, khởi từ Ṛtavākya, đã được an lập vững vàng khắp bốn phương, được che chở khỏi mọi sợ hãi.”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । मत्समश्चायुषा बालो मार्कंडेयो भविष्यति । कल्पस्यादौ तथाचांते मतो मे मुनिसत्तमः

Phạm Thiên phán: “Cậu bé Mārkaṇḍeya sẽ ngang bằng Ta về thọ mạng. Vào đầu một kiếp (kalpa) và cũng vào cuối kiếp ấy, Ta xem ngài là bậc tối thượng trong hàng các hiền thánh (muni).”

Verse 25

एवं ते मुनयो बालं ब्रह्मलोके पितामहात् । संसाध्य प्रेषयामासुर्भूयोप्येनं धरातलम्

Như vậy, các vị muni ấy, nhờ Tổ phụ Brahmā tại cõi Phạm Thiên (Brahmaloka) mà thành tựu việc liên quan đến cậu bé, rồi lại sai ngài trở xuống cõi đất này.

Verse 26

तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कंडेयो निजं गृहम् । जगाम तेषु यातेषु पितरं स्वमथाब्रवीत्

Khi các vị Bà-la-môn lên đường hành hương đến các thánh địa (tīrtha), Mārkaṇḍeya trở về nhà mình; sau khi họ đã đi, ngài liền thưa chuyện với phụ thân.

Verse 27

ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः । दीर्घायुश्च कृतश्चास्मि वरान्दत्वा विसर्जितः

Ta được các bậc hiền triết giảng giải Phạm (Brahman) đưa lên Brahmaloka; các ngài ban cho ta thọ mạng lâu dài, rồi sau khi ban ân huệ liền cho ta lui về.

Verse 28

एतदन्यच्च मे दत्तं गतं चिंताकरं तव । कल्पस्यादौ तथा चांते भविष्ये समनंतरे

Và điều khác nữa này cũng do ta ban ra; nó đã trở thành mối bận lòng cho ngươi—cả vào lúc khởi đầu của kiếp (kalpa), lẫn khi kết thúc, và cả trong tương lai gần kề.

Verse 29

लोककर्तुर्ब्रह्मणोहं प्रसादात्तस्य वै पितः । पुष्करं वै गमिष्यामि तपस्तप्तुं समुद्यतः

Nhờ ân sủng của Brahmā, đấng tạo tác các thế giới—và quả thật cũng nhờ ân của phụ thân Ngài—ta quyết chí đến Puṣkara để tu khổ hạnh.

Verse 30

तत्राहं देवदेवेशमुपासिष्ये पितामहम् । सर्वकामावाप्तिकरं सर्वारातिनिबर्हणम्

Tại đó ta sẽ phụng thờ Pitāmaha Brahmā, Chúa tể của chư thiên—đấng ban cho mọi ước nguyện được thành tựu và xua tan mọi kẻ thù.

Verse 31

सर्वसौख्यप्रदं देवमिन्द्रादीनां परायणम् । ब्रह्माणं तोषयिष्यामि सर्वलोकपितामहम्

Ta sẽ làm Brahmā hoan hỷ—đấng thần linh ban mọi an lạc, nơi nương tựa tối thượng của Indra và các chư thiên, bậc Tổ phụ của muôn thế giới.

Verse 32

मार्कंडेयवचः श्रुत्वा मृकंडुर्मुनिसत्तमः । जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं समुच्छ्वसन्

Nghe lời của Mārkaṇḍeya, bậc đại hiền Mṛkaṇḍu tràn đầy hoan hỷ tối thượng, và trong khoảnh khắc liền thở phào nhẹ nhõm.

Verse 33

धैर्यं सुमनसा स्थाय इदं वचनमब्रवीत् । अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

Bấy giờ Dhairya, đứng với tâm an tịnh, nói rằng: “Hôm nay sự sinh ra của ta đã kết quả, và đời ta quả thật đã được sống trọn vẹn.”

Verse 34

सर्वस्य जगतां स्रष्टा येन दृष्टः पितामहः । त्वया दायादवानस्मि पुत्रेण वंशधारिणा

Nhờ nơi con—người đã khiến ta được chiêm bái Pitāmaha Brahmā, Đấng Tạo Hóa của muôn thế giới—ta nay có người nối dõi, một người con gìn giữ dòng tộc.

Verse 35

त्वं गच्छ पश्य देवेशं पुष्करस्थं पितामहम् । दृष्टे तस्मिन्जगन्नाथे न जरामृत्युरेव च

Con hãy đi—hãy chiêm bái Đấng Chúa tể chư thiên, Pitāmaha Brahmā ngự tại Puṣkara. Khi đã thấy Jagannātha ấy rồi, không còn già nua, cũng chẳng còn tử vong.

Verse 36

नृणां भवति सौख्यानि तथैश्वर्यं तपोऽक्षयम् । त्रीणि शृङ्गाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च

Đối với loài người, từ nơi ấy phát sinh an lạc, phú quý và công đức khổ hạnh không cùng; (nơi ấy) có ba đỉnh núi rực sáng và cũng có ba mạch suối tuôn chảy.

Verse 37

पुष्कराणि तथा त्रीणि नविद्मस्तत्र कारणम् । कनीयांसं मध्यमं च तृतीयं ज्येष्ठपुष्करम्

Vì thế có ba Puṣkara; tại đó chúng ta không biết nguyên do—một là Puṣkara nhỏ (Kaniṣṭha), một là Puṣkara trung (Madhyama), và thứ ba là Puṣkara trưởng (Jyeṣṭha).

Verse 38

शृंगशब्दाभिधानानि शुभप्रस्रवणानि च । ब्रह्माविष्णुस्तथा रुद्रो नित्यं सन्निहितास्त्रयः

Nơi ấy có những danh xưng được gọi bằng chữ “Śṛṅga”, lại có các mạch suối cát tường; và tại đó, ba đấng—Brahmā, Viṣṇu và Rudra—hằng thường hiện diện.

Verse 39

पुष्करेषु महाराजा नातः पुण्यतमं भुवि । विरजं विमलं तोयं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Hỡi đại vương, trên cõi đất không gì linh thiêng hơn Puṣkara. Nước nơi ấy—không vết nhơ, trong sạch—vang danh khắp ba cõi.

Verse 40

ब्रह्मलोकस्य पन्थानं धन्याः पश्यंति पुष्करं । यस्तु वर्षशतं साग्रमग्निहोत्रमुपासते

Phúc thay những ai được chiêm bái Puṣkara—con đường dẫn đến Brahmaloka. Còn người thực hành Agnihotra trọn một trăm năm không gián đoạn—(công đức ấy được nêu lên để đối chiếu).

Verse 41

कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव च । कर्तुम्मया न शकितं कर्मणा नैव साधितम्

Dẫu chỉ an cư một tháng Kārtikā—hay cũng vậy, trú tại Puṣkara—điều ấy ta chưa thể làm; và cũng chẳng thể thành tựu chỉ nhờ nỗ lực nghi lễ (karma) mà thôi.

Verse 42

तदयत्नात्त्वया तात मृत्युस्सर्वहरो जितः । तत्र दृष्टस्स देवेशो ब्रह्मा लोकपितामहः

Hỡi con yêu dấu, không cần nỗ lực nơi con, Thần Chết—đấng cướp đoạt muôn loài—đã bị khuất phục. Tại đó con đã được chiêm bái Phạm Thiên (Brahmā), Chúa tể chư thiên, bậc Tổ phụ của các thế giới.

Verse 43

नान्यो मर्त्यस्त्वया तुल्यो भविता जगतीतले । अहं वै तोषितो येन पञ्चवार्षिकजन्मना

Trên mặt đất này sẽ không có phàm nhân nào sánh bằng con. Quả thật, Ta đã hoan hỷ bởi kiếp sinh làm người năm năm của con.

Verse 44

वरेण त्वं मदीयेन उपमां चिरजीविनाम् । गमिष्यसि न सन्देहस्तथाशीर्वचनम्मम

Nhờ ân phúc Ta ban, con sẽ đạt cảnh giới như các bậc Chiranjeevi trường thọ; không còn nghi ngờ. Ấy chính là lời chúc phúc của Ta.

Verse 45

एवं वदन्ति ते सर्वे व्रज लोकान्यथेप्सितान् । एवं लब्धप्रसादेन मृकण्डुतनयेन च

Nói như thế xong, tất cả đều lên đường đến các cõi Vraja theo điều mình ước nguyện; và cũng vậy, sau khi được ân sủng, họ cùng đi với con trai của Mṛkaṇḍu.

Verse 46

आश्रमःस्थापितस्तेन मार्कण्डाश्रम इत्युत । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा वाजपेयफलं लभेत्

Ngài đã lập một đạo tràng (āśrama) mang tên “Mārkaṇḍāśrama”. Ai tắm gội nơi ấy, thân tâm thanh tịnh, sẽ được công đức ngang với lễ tế Vājapeya.

Verse 47

सर्वपापविशुद्धात्मा चिरायुर्जायते नरः । पुलस्त्य उवाच । तथान्यं ते प्रवक्ष्यामि इतिहासं पुरातनम्

Người nào có tự ngã được thanh tịnh khỏi mọi tội lỗi thì sinh ra được trường thọ. Pulastya nói: “Nay ta sẽ kể cho ngươi một truyền thuyết cổ xưa khác.”

Verse 48

यथा रामेण वै तीर्थं पुष्करं तु विनिर्मितम् । चित्रकूटात्पुरा रामो मैथिल्या लक्ष्मणेन च

Cũng như Rāma đã thiết lập tīrtha linh thiêng Puṣkara, thuở trước Rāma đã rời Citrakūṭa cùng Maithilī (Sītā) và Lakṣmaṇa.

Verse 49

अत्रेराश्रममासाद्य पप्रच्छ मुनिसत्तमम् । राम उवाच । कानि पुण्यानि तीर्थानि किं वा क्षेत्रं महामुने

Đến ẩn thất của Atri, Rāma hỏi bậc hiền thánh tối thượng. Rāma thưa: “Bạch đại ẩn sĩ, những tīrtha nào là công đức, và kṣetra thánh địa nào hiện hữu?”

Verse 50

यत्र गत्वा नरो योगिन्वियोगं सह बंधुभिः । नैव प्राप्नोति भगवन्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

Bạch Bhagavan, bạch vị yogin, bậc giữ giới nguyện thanh cao—xin hãy chỉ cho con: nơi nào mà người ta đến rồi thì không còn chịu cảnh ly biệt cùng thân quyến nữa?

Verse 51

अनेन वनवासेन राज्ञस्तु मरणेन च । भरतस्य वियोगेन परितप्ये ह्यहं त्रिभिः

Vì cuộc lưu đày nơi rừng này, vì cái chết của đức vua, và vì sự ly biệt với Bharata—bởi ba nỗi ấy mà ta thật sự bị dày vò.

Verse 52

तद्वाक्यं राघवेणोक्तं श्रुत्वा विप्रर्षभस्तदा । ध्यात्वा च सुचिरं कालमिदं वचनमब्रवीत्

Nghe những lời do Rāghava nói ra, vị Bà-la-môn tối thượng bấy giờ trầm tư rất lâu rồi cất lời như sau.

Verse 53

अत्रिरुवाच । साधु पृष्टं त्वया वीर रघूणां वंशवर्धन । मम पित्रा कृतं तीर्थं पुष्करं नाम विश्रुतम्

Atri nói: “Ngươi hỏi thật hay, hỡi dũng sĩ, người làm rạng rỡ dòng Raghu. Phụ thân ta đã lập một thánh địa hành hương, nổi danh với tên Puṣkara.”

Verse 54

पर्वतौ द्वौ च विख्यातौ मर्यादा यज्ञपर्वतौ । कुंडत्रयं तयोर्मध्ये ज्येष्ठमध्यकनिष्ठकम्

Có hai ngọn núi nổi tiếng: Maryādā và Yajñaparvata. Giữa hai núi ấy có ba hồ thiêng (kuṇḍa): hồ Trưởng, hồ Trung và hồ Thứ.

Verse 55

तेषु गत्वा दशरथं पिंडदानेन तर्पय । तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणामपि चोत्तमम्

Hãy đến các thánh địa ấy và làm lễ piṇḍa-dāna để làm thỏa lòng Daśaratha. Đó là tīrtha tối thắng trong các tīrtha, và cũng là kṣetra thù thắng nhất.

Verse 56

अवियोगा च सुरसा वापी रघुकुलोद्वह । तथा सौभाग्यकूपोन्यः सुजलो रघुनंदन

Hỡi bậc ưu tú của dòng Raghu, có giếng mang tên Aviyogā và giếng mang tên Surasā; lại có một giếng khác tên Saubhāgya, nước dồi dào trong lành, hỡi Raghunandana.

Verse 57

तेषु पिंडप्रदानेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः । आभूतसंप्लवं कालमेतदाह पितामहः

Nhờ dâng cúng piṇḍa cho các ngài, chư Tổ tiên (Pitṛ) được đạt giải thoát (mokṣa). Đức Phạm Thiên Tổ (Brahmā) đã tuyên rằng pháp hành này còn linh nghiệm cho đến thời đại đại hoại diệt của muôn loài.

Verse 58

तत्र राघव गच्छस्व भूयोप्यागमनं क्रियाः । तथेति चोक्त्वा रामोपि गमनाय मनो दधे

“Hãy đến đó, hỡi Rāghava; rồi lại sắp đặt để còn trở về lần nữa.” Nói “Tathā—đúng như vậy,” Rāma cũng định tâm cho cuộc khởi hành.

Verse 59

ऋक्षवंतमभिक्रम्य नगरं वैदिशं तथा । चर्मण्वतीं समुत्तीर्य प्राप्तोसौ यज्ञपर्वतम्

Sau khi đến gần Ṛkṣavat và cũng ghé thành Vidiśā, rồi vượt qua sông Carmaṇvatī, người ấy liền tới Yajñaparvata—Núi Tế lễ.

Verse 60

तमतिक्रम्य वेगेन मध्यमे पुष्करे स्थितः । पितॄन्संतर्पयामास अद्भिर्देवांश्च सर्वशः

Vượt qua nơi ấy thật mau, người an trú tại Puṣkara Trung. Tại đó, người làm lễ tarpaṇa bằng nước để làm thỏa mãn chư Tổ tiên, và cũng kính lễ chư Thiên theo mọi cách.

Verse 61

स्नानावसाने रामेण मार्कंडो मुनिपुंगवः । आगच्छन्शिष्यसंयुक्तो दृष्टस्तत्रैव धीमता

Khi Rāma vừa dứt việc tắm gội, bậc thánh hiền Mārkaṇḍa—đến cùng các đệ tử—đã được người trí thấy ngay tại nơi ấy.

Verse 62

गत्वा वै संमुखं तस्य प्रणिपत्य च सादरम् । पृष्टोऽवियोगदः कूपः कतमस्यां दिशि प्रभो

Ông tiến thẳng đến trước mặt Ngài, cúi lạy cung kính rồi thưa hỏi: “Bạch Chúa tể, giếng mang danh Aviyogada ở phương nào?”

Verse 63

सुतो दशरथस्याहं रामो नाम जनैः स्मृतः । सौभाग्यवापीं तां द्रष्टुमहं प्राप्तोत्रिशासनात्

Ta là con của Daśaratha, được người đời nhớ đến với danh xưng Rāma. Theo mệnh lệnh của Triśāsana, ta đến đây để chiêm bái Saubhāgya-vāpī, giếng/ao phúc lành ấy.

Verse 64

तत्स्थानं तौ च वै कूपौ भगवान्प्रब्रवीतु मे । एवमुक्तश्च रामेण मार्कंडः प्रत्युवाच ह

“Xin Đấng Thế Tôn nói cho ta về nơi ấy và về hai chiếc giếng kia.” Được Rāma thưa hỏi như vậy, Mārkaṇḍa liền đáp lời.

Verse 65

मार्कंडेय उवाच । साधु राघव भद्रं ते सुकृतं भवता कृतम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन यत्प्राप्तोसीह सांप्रतम्

Mārkaṇḍeya nói: “Lành thay, hỡi Rāghava, phúc lành đến với ngài. Ngài đã làm việc công đức, vì nhân dịp hành hương đến các tirtha mà nay ngài đã đến nơi này.”

Verse 66

एह्यागच्छस्व पश्य स्ववापीं तामवियोगदाम् । अवियोगश्च सर्वैश्च कूप एवात्र जायते

Hãy đến, lại gần và chiêm ngưỡng chính giếng của ngài—Aviyogada, đấng ban sự giải thoát khỏi chia lìa. Tại đây, nơi chiếc giếng này, đối với mọi người, trạng thái vô ly—không chia cách—quả thật phát sinh.

Verse 67

आमुष्मिके चैहिके च जीवतोपि मृतस्य वा । एतद्वाक्यं मुनींद्रस्य श्रुत्वा लक्ष्मणपूर्वजः

Dù ở cõi sau hay cõi này—dành cho người còn sống hay cả người đã khuất—nghe lời của bậc tối thượng giữa các hiền triết, Trưởng huynh của Lakṣmaṇa là Śrī Rāma liền đáp lời.

Verse 68

सस्मार रामो राजानं तदा दशरथं नृप । भरतं सह शत्रुघ्न्रंभातॄनन्यांश्चनागरान्

Bấy giờ, hỡi bậc quân vương, Rāma nhớ đến đức vua Daśaratha; lại nhớ Bharata cùng Śatrughna, các huynh đệ khác và dân chúng trong thành.

Verse 69

एवंचिंतयतस्तस्य संध्याकालो व्यजायत । उपास्य पश्चिमां संध्यां मुनिभिःसह राघवः

Đang suy niệm như thế, thời khắc sandhyā (hoàng hôn) đã đến. Rāghava cùng các hiền triết phụng thờ sandhyā phương Tây, tức buổi chiều tà.

Verse 70

सुष्वाप तां निशां तत्र भ्रातृभार्यासमन्वितः । विभावर्यवसाने तु स्वप्नांते रघुनंदनः

Tại đó, Ngài ngủ trọn đêm, có vợ của người em ở bên. Nhưng vào cuối đêm—khi giấc mộng khép lại—Raghunandana (Rāma) …

Verse 71

पित्रा मात्रा तथा चान्यैरयोध्यायां स्थितः किल । विवाहमंगले वृत्ते बहुभिर्बांधवैः सह

Tương truyền rằng Ngài ở tại Ayodhyā cùng phụ vương, mẫu hậu và những người khác; và khi lễ cưới cát tường đã viên mãn, Ngài vẫn lưu lại nơi ấy cùng nhiều quyến thuộc.

Verse 72

समासीनः सभार्योऽसावृषिभिः परिवारितः । लक्ष्मणेनाप्येवमेव दृष्टोऽसौ सीतया तथा

Ngài ngồi đó cùng hiền thê, được các bậc hiền triết vây quanh; và cũng theo đúng cách ấy, Lakṣmaṇa đã thấy Ngài, và Sītā cũng thấy như vậy.

Verse 73

प्रभाते तु मुनीनां तत्सर्वमेव प्रकीर्तितम् । ऋषिभिश्च तथेत्युक्तः सत्यमेतद्रघूत्तम

Lúc rạng đông, các bậc muni đã thuật lại trọn vẹn mọi điều ấy. Các vị ṛṣi đáp: “Đúng như vậy.” ‘Quả thật là chân thật, hỡi bậc tối thượng trong dòng Raghu.’

Verse 74

मृतस्य दर्शने श्राद्धं कार्यमावश्यकं स्मृतम् । वृद्धिकामास्तु पितरस्तथा चैवान्नकांक्षिणः

Trong Smṛti ghi nhớ rằng: khi thấy thi thể người chết, việc làm lễ śrāddha là bổn phận tất yếu. Vì các Pitṛ (tổ tiên) mong sự tăng trưởng phúc lành và cũng khát khao phẩm vật cúng dường thức ăn.

Verse 75

ददंति दर्शनं स्वप्ने भक्तियुक्तस्य राघव । अवियोगस्तु ते भ्रात्रा पित्रा च भरतेन च

Hỡi Rāghava, với người đầy lòng bhakti, các Ngài ban cho darśana trong giấc mộng; và đối với ngài sẽ không có sự lìa xa khỏi huynh đệ, phụ vương, và cả Bharata nữa.

Verse 76

चतुर्दशानां वर्षाणां भविता राघव ध्रुवम् । कुरु श्राद्धं तथा वीर राज्ञो दशरथस्य च

Hỡi Rāghava, chắc chắn mười bốn năm sẽ trôi qua. Vì thế, hỡi bậc anh hùng, hãy cử hành nghi lễ śrāddha cho Vua Daśaratha nữa.

Verse 77

अमी च ऋषयः सर्वे तव भक्ताः कृतक्षणाः । अहं च जमदग्निश्च भारद्वाजश्च लोमशः

Tất cả các hiền triết này đều là tín đồ của Ngài, trong khoảnh khắc đã sẵn sàng. Và chính ta nữa—cùng Jamadagni, Bhāradvāja và Lomaśa—đang đứng trước tôn nhan Ngài.

Verse 78

देवरातः शमीकश्च षडेते वै द्विजोत्तमाः । श्राद्धे च ते महाबाहो संभारांस्त्वमुपाहर

Devarāta và Śamīka—sáu vị ấy quả thật là bậc tối thượng trong hàng dvija. Và cho lễ śrāddha, hỡi bậc dũng mãnh, hãy mang đến các vật phẩm cần dùng.

Verse 79

मुख्यं चेंगुदिपिण्याकं बदरामलकैः सह । श्रीफलानि च पक्वानि मूलं चोच्चावचं बहु

Và trước hết là bã dầu của iṅgudī (chà là sa mạc), cùng với táo jujube và quả āmalaka; lại có dừa chín, và nhiều loại củ rễ khác nhau, đủ mọi thứ.

Verse 80

मार्गेण चाथ मांसेन धान्येन विविधेन च । तृप्तिं प्रयच्छ विप्राणां श्राद्धदानेन सुव्रत

Rồi với các món ngon, với thịt và đủ loại ngũ cốc—hỡi người giữ lời nguyện thanh tịnh—hãy làm cho các brāhmaṇa được thỏa lòng nhờ sự bố thí lễ śrāddha.

Verse 81

पुष्करारण्यमासाद्य नियतो नियताशनः । पितॄंस्तर्पयते यस्तु सोश्वमेधमवाप्नुयात्

Đến rừng Puṣkara, giữ kỷ luật và tiết chế ăn uống, ai dâng tarpaṇa (lễ tưới nước) cho tổ tiên thì đạt công đức của tế lễ Aśvamedha.

Verse 82

स्नानार्थं तु वयं राम गच्छामो ज्येष्ठपुष्करम् । इत्युक्त्वा ते गताः सर्वे मुनयो राघवं नृप

“Hỡi Rāma, chúng ta đi đến Jyeṣṭha-Puṣkara để tắm gội thanh tịnh.” Nói xong, hỡi bậc quân vương, tất cả các hiền triết đều rời đi, bỏ lại Rāghava (Rāma).

Verse 83

लक्ष्मणं चाब्रवीद्रामो मेध्यमाहर मे मृगम् । शुद्धेक्षणं च शशकं कृष्णशाकं तथा मधु

Rāma bảo Lakṣmaṇa: “Hãy mang cho ta một con nai thanh tịnh, hợp nghi lễ; lại mang một con thỏ dáng vẻ trong sạch, rau lá đen và mật ong nữa.”

Verse 84

जंबीराणि च मुख्यानि मूलानि विविधानि च । पक्वानि च कपित्थानि फलान्यन्यानि यानि च

Trong các thứ ấy, chủ yếu là jambīra (quả thanh yên/sitron); cùng nhiều loại củ rễ khác nhau; lại có quả kapittha (wood-apple) chín và mọi thứ trái cây khác nữa.

Verse 85

तान्याहरस्व वै श्राद्धे क्षिप्रमेवास्तु लक्ष्मण । तथा तत्कृतवान्सर्वं रामादेशाच्च राघवः

“Hãy mang những thứ ấy về để làm lễ śrāddha—mau lên, hỡi Lakṣmaṇa.” Thế rồi, theo lệnh của Rāma, Rāghava (Lakṣmaṇa) đã chu toàn mọi việc.

Verse 86

बदरेङ्गुदिशाकानि मूलानि विविधानि च । तत्राहृत्य च रामेण कूटाकारः कृतो महान्

Mang đến đó quả badara (táo jujube) và cành ingudī, cùng nhiều loại củ rễ khác nhau, Rāma đã dựng nên một mô lớn, dáng như gò đống.

Verse 87

परिपक्वं च जानक्या सिद्धं रामे निवेदितम् । स्नात्वा रामो योगवाप्यां मुनींस्ताननुपालयन्

Lễ vật đã được nàng Jānakī chuẩn bị chín muồi và viên mãn được dâng lên Đức Rāma. Sau khi tắm gội tại Yoga-vāpī, Đức Rāma vẫn tiếp tục phụng sự và chăm nom các bậc hiền triết ấy.

Verse 88

मध्याह्नाच्चलिते सूर्ये काले कुतपके तथा । आयाता ऋषयः सर्वे ये रामेणानुमंत्रिताः

Khi mặt trời đã xế quá ngọ, đến thời kutapa cát tường, tất cả các vị ṛṣi được Đức Rāma thỉnh mời đều lần lượt đến nơi.

Verse 89

तानागतान्मुनीन्दृष्ट्वा वैदेही जनकात्मजा । रामांतिकं परित्यज्य व्रीडिताऽन्यत्र संस्थिता

Thấy các bậc muni ấy đến, Vaidehī—ái nữ của Janaka—rời khỏi bên Đức Rāma và vì thẹn thùng đoan trang mà đứng sang một nơi khác.

Verse 90

विस्मयोत्फुल्लनयना चिंतयाना च वेपती । ब्राह्मणा नेह जानंति श्राद्धकाले ह्युपस्थिताः

Đôi mắt nàng mở to vì kinh ngạc; chìm trong lo nghĩ, nàng run rẩy. Các vị brāhmaṇa đến dự đúng thời śrāddha cũng không nhận ra nàng ở đó.

Verse 91

रामेण भोजिता विप्राः स्मृत्युक्तेन यथाविधि । वैदिक्यश्च कृतास्सर्वाः सत्क्रिया यास्समीरिताः

Đức Rāma đã khoản đãi các vị vipra theo đúng lời dạy của Smṛti và đúng nghi thức. Mọi nghi lễ Veda cùng các thiện hạnh, các sāt-kriyā được truyền dạy đều được cử hành đầy đủ.

Verse 92

पुराणोक्तो विधिश्चैव वैश्वदेविकपूर्वकः । भुक्तवत्सु च विप्रेषु दत्वा पिंडान्यथाक्रमम्

Nên theo đúng nghi thức được nói trong các Purāṇa, khởi đầu bằng lễ cúng Vaiśvadeva; và khi các bà-la-môn đã thọ thực xong, bấy giờ mới dâng piṇḍa-cúng theo thứ tự thích đáng.

Verse 93

प्रेषितेषु यथाशक्ति दत्वा तेषु च दक्षिणाम् । गतेषु विप्रमुख्येषु प्रियां रामोऽब्रवीदिदम्

Sau khi kính cẩn tiễn họ đi, và tùy theo khả năng mà ban tặng lễ vật cùng dakṣiṇā, khi các vị bà-la-môn bậc nhất đã rời bước, Rāma liền nói những lời này với người yêu dấu.

Verse 94

किमर्थं सुभ्रु नष्टासि मुनीन्दृष्ट्वा त्विहागतान् । तत्सर्वं त्वमिदं तत्वं कारणं वद माचिरम्

Hỡi người có hàng mày thanh tú, vì sao nàng biến mất khi thấy các bậc muni đến đây? Hãy mau nói cho ta biết nguyên do chân thật của mọi việc này—chớ chần chừ.

Verse 95

भवितव्यं कारणेन तच्च गोप्यं न मे कुरु । शापितासि मम प्राणैर्लक्ष्मणस्य शुचिस्मिते

Điều gì phải xảy đến do nhân duyên thì ắt sẽ xảy đến—đừng giấu ta điều bí mật ấy. Hỡi người có nụ cười thanh khiết, ta thề bằng chính mạng sống ta và bằng Lakṣmaṇa: nàng đã bị lời nguyền.

Verse 96

एवमुक्ता तदा भर्त्रा त्रपयाऽवाङ्मुखी स्थिता । विमुंचंती साऽश्रुपातं राघवं वाक्यमब्रवीत्

Được phu quân nói như vậy, nàng đứng cúi mặt vì thẹn thùng; rồi để dòng lệ tuôn rơi, nàng thưa với Rāghava những lời này.

Verse 97

शृणु त्वं नाथ यद्दृष्टमाश्चर्यमिह यादृशम् । राम त्वयाऽचिंत्यमानो राजेंद्रस्त्विह चागतः

Xin Ngài lắng nghe, ô đấng Chúa tể, điều kỳ diệu lạ lùng con đã thấy nơi đây. Ôi Rāma, đúng lúc Ngài được tưởng niệm trong tâm, bậc vua của các vua quả thật đã đến chốn này.

Verse 98

सर्वाभरणसंयुक्तौ द्वौ चान्यौ च तथाविधौ । द्विजानां देहसंयुक्तास्त्रयस्ते रघुनंदन

Hai vị khác được trang sức bằng mọi thứ châu báu, và hai vị nữa cũng đồng dạng như thế. Hỡi Raghunandana, trong số ấy có ba vị mang thân tướng của các brāhmaṇa (dvija).

Verse 99

पितरस्तु मया दृष्टा ब्राह्मणांगेषु राघव । दृष्ट्वा त्रपान्विता चाहमपक्रांता तवांतिकात्

Hỡi Rāghava, con đã thấy các pitṛ (linh hồn tổ tiên) ở trong thân thể những brāhmaṇa. Thấy vậy, con hổ thẹn tràn đầy và lặng lẽ rút khỏi sự hiện diện của Ngài.

Verse 100

त्वया वै भोजिता विप्राः कृतं श्राद्धं यथाविधि । वल्कलाजिनसंवीता कथं राज्ञः पुरःसरा

Quả thật Ngài đã thết đãi các vipra, và lễ śrāddha đã được cử hành đúng pháp. Nhưng khoác vỏ cây và da nai, sao Ngài lại làm người đi trước dẫn đường cho nhà vua?

Verse 101

भवामि रिपुवीरघ्न सत्यमेतदुदाहृतम् । कौशेयानि च वस्त्राणि कैकेय्यापहृतानि च

Hỡi đấng diệt trừ các dũng sĩ thù địch, con nhất định sẽ đến—điều ấy đã được nói ra bằng chân thật. Và con cũng sẽ mang theo những y phục lụa (kauśeya), cả những thứ từng bị Kaikeyī lấy mất.

Verse 102

ततः प्रभृति चैवाहं चीरिणी तु वनाश्रयम् । ज्ञात्वाहं न वदे किंचिन्मा ते दुःखं भवत्विति

Từ đó về sau, ta nương náu nơi rừng sâu, khoác y bằng vỏ cây. Dẫu biết sự thật, ta vẫn chẳng nói gì, chỉ nguyện: “Mong người không vướng sầu khổ.”

Verse 103

नाहं स्मरामि वै मातुर्न पितुश्च परंतप । कदा भविष्यतीहांतो वनवासस्य राघव

Hỡi bậc thiêu đốt quân thù, ta chẳng còn nhớ mẹ, cũng chẳng nhớ cha. Hỡi Rāghava, cuộc lưu đày nơi rừng này bao giờ mới đến hồi kết?

Verse 104

एतदेवानिशं राम चिंतयंत्याः पुनः पुनः । व्रजंति दिवसा नाथ तव पद्भ्यां शपाम्यहम्

Hỡi Rāma, ngày đêm ta chỉ nghĩ điều ấy, hết lần này đến lần khác; hỡi Chúa tể, ngày tháng ta cứ trôi qua. Ta xin thề dưới chân Người.

Verse 105

स्वहस्तेन कथं राज्ञो दास्ये वै भोजनं त्विदम् । दासानामपि यो दासो नोपभुंजीतयत्क्वचित्

“Ta lấy chính tay mình sao có thể dâng món ăn này lên đức vua? Dẫu là kẻ hầu của những kẻ hầu, cũng không nên thọ dụng điều vốn dành cho mình vào bất cứ lúc nào.”

Verse 106

एतादृशी कथं त्वस्मै संप्रदातुं समुत्सहे । याहं राज्ञा पुरा दृष्टा सर्वालङ्कारभूषिता

Làm sao ta có thể gắng lòng trao thân cho người ấy, khi ta chính là kẻ xưa kia đức vua từng thấy, được trang sức bằng mọi thứ châu báu?

Verse 107

बालव्यजनहस्ता च वीजयंती नराधिपम् । सा स्वेदमलदिग्धांगी कथं पश्यामि भूमिपम्

Tay cầm chiếc quạt nhỏ của trẻ thơ, nàng quạt hầu bậc chúa tể loài người; thế nhưng thân thể nàng lại dính mồ hôi và bụi bẩn—ta làm sao nỡ nhìn vị quân vương ấy?

Verse 108

व्यक्तं त्रिविष्टपं प्राप्तस्त्वया पुत्रेण तारितः । दृष्ट्वा मां दुःखितां बालां वने क्लिष्टामनागसम्

Quả thật, con—hỡi con trai của mẹ—đã cứu độ mẹ để đạt đến Triviṣṭapa, cõi trời hiển hiện. Thế nhưng con đã thấy mẹ, một thiếu nữ đau buồn, chịu khổ trong rừng dù hoàn toàn vô tội.

Verse 109

शोकः स्यात्पार्थिवस्यास्य तेन नष्टास्मि राघव । भवान्प्राणसमो राम न ते गोप्यं ममत्विह

Vì việc này, vị vua trần thế ấy sẽ chìm trong sầu khổ; bởi thế con đã tiêu tan, hỡi Rāghava. Ngài đối với con quý như chính mạng sống, hỡi Rāma—nên nơi đây con chẳng giấu Ngài điều gì.

Verse 110

सत्येन तेन चैवाथ स्पृशामि चरणौ तव । तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतः प्रियां तां प्रियवादिनीम्

“Bởi chính sự thật ấy, nay con xin chạm đến chân Ngài.” Nghe vậy, Rāghava hoan hỷ với người yêu dấu—nàng nói lời dịu ngọt, thấm đượm tình thương.

Verse 111

अंकमानीय सुदृढं परिष्वज्य च सादरम् । भुक्तौ भोज्यं तदा वीरौ पश्चाद्भुक्ता च जानकी

Ngài kéo nàng vào lòng và ôm chặt với niềm ân cần kính trọng. Bấy giờ hai vị anh hùng dùng bữa đã dọn sẵn; sau đó Jānakī (Sītā) cũng thọ thực.

Verse 112

एवं स्थितौ तदा सा च तां रात्रिं तत्र राघवौ । उदिते च सहस्रांशौ गमनाय मनो दधुः

Như vậy, trong tình trạng ấy, hai vị Rāghava lưu lại nơi đó và trải qua đêm ấy; đến khi mặt trời ngàn tia rạng lên, các ngài liền định tâm cho cuộc khởi hành.

Verse 113

प्रत्यङ्मुखं गतः क्रोशं ज्येष्ठं यावच्च पुष्करम् । पूर्वभागे पुष्करस्य यावत्तिष्ठति राघवः

Quay mặt về hướng tây, ngài đi một krośa, đến tận thánh địa Jyeṣṭha; rồi tiến đến Puṣkara—đến phần phía đông của Puṣkara, nơi Rāghava đang lưu trú.

Verse 114

शुश्राव च ततो वाचं देवदूतेन भाषितम् । भो भो राघव भद्रं ते तीर्थमेतत्सुदुर्लभम्

Bấy giờ ngài nghe lời vị sứ giả chư thiên nói: “Hỡi, hỡi, ôi Rāghava, nguyện phúc lành đến với ngài! Thánh địa (tīrtha) này thật vô cùng khó gặp.”

Verse 115

अस्मिन्स्थाने स्थितो वीर आत्मनः पुण्यतां कुरु । देवकार्यं त्वया कार्यं हंतव्या देवशत्रवः

Hỡi dũng sĩ, hãy an trú nơi chốn này mà vun bồi công đức cho mình. Việc của chư thiên phải do ngài đảm đương; kẻ thù của chư thiên phải bị tiêu diệt.

Verse 116

ततो हृष्टमना वीरो ह्यब्रवील्लक्ष्मणं वचः । सौमित्रेऽनुगृहीतोहं देवदेवेन ब्रह्मणा

Bấy giờ vị anh hùng lòng đầy hoan hỷ, nói với Lakṣmaṇa rằng: “Hỡi Saumitra, ta đã được Brahmā—Đấng Thần của các thần—ban ân phúc.”

Verse 117

अत्राश्रमपदं कृत्वा मासमेकं च लक्ष्मण । व्रतं चरितुमिच्छामि कायशोधनमुत्तमम्

Hỡi Lakṣmaṇa, sau khi lập đạo tràng ẩn tu tại đây, ta nguyện giữ trong một tháng một hạnh nguyện tối thượng để tịnh hóa thân thể.

Verse 118

तथेति लक्ष्मणेनोक्ते व्रतं परिसमाप्यतु । पिंडदानादिभिर्दानैः श्राद्धैश्चैव पितामहान्

Khi Lakṣmaṇa thưa: “Tathāstu”, thì hạnh nguyện ấy nên được viên mãn; rồi hãy kính thờ các bậc tổ tiên bằng lễ piṇḍa-dāna và các bố thí khác, cùng nghi lễ śrāddha.

Verse 119

पुष्करे तु तदा रामोऽतर्पयद्विधिवत्तदा । कनका सुप्रभा चैव नंदा प्राची सरस्वती

Bấy giờ tại Puṣkara, Rāma đúng pháp hành lễ tarpana, cung thỉnh Kanakā, Suprabhā, Nandā, Prācī và Sarasvatī.

Verse 120

पंचस्रोताः पुष्करेषु पितॄणां तुष्टिदायिनी । दैनंदिनीं पितॄणां तु पूजां तां पितृपूर्विकाम्

Tại Puṣkara, năm dòng nước thiêng ban sự mãn nguyện cho các pitṛ. Ở đó, nên cử hành lễ bái hằng ngày dâng lên pitṛ—nghi thức tổ tiên truyền lại từ đời trước.

Verse 121

रचयित्वा तदा रामो लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् । एहि लक्ष्मण शीघ्रं त्वं पुष्कराज्जलमानय

Sau khi sắp đặt xong, Rāma bảo Lakṣmaṇa: “Này Lakṣmaṇa, mau đi lấy nước từ Puṣkara đem về.”

Verse 122

पादप्रक्षालनं कृत्वा शयनं कुरु संस्तरे । विभावर्यां निवृत्तायां यास्यामो दक्षिणां दिशम्

Sau khi rửa chân, hãy nằm nghỉ trên giường. Khi đêm đã qua và bình minh ló rạng, chúng ta sẽ lên đường về phương Nam.

Verse 123

लक्ष्मणस्त्वब्रवीद्वाक्यं सीतयानीय तां पयः । नाहं राम सर्वकाले दासभावं करोमि ते

Bấy giờ Lakṣmaṇa nói: “Cùng với Sītā đem nước ấy về, ôi Rāma, ta không phải lúc nào cũng đối với huynh bằng tâm thế của kẻ tôi tớ.”

Verse 124

इयंपुष्टाचसुभृशंपीवरीचममाप्युत । किं त्वं करिष्यस्यनया भार्यया वद सांप्रतम्

“Nàng được nuôi dưỡng đầy đủ, thân hình đẫy đà vô cùng—và nàng cũng thuộc về ta nữa. Hãy nói ngay, nay ngươi sẽ làm gì với người vợ này?”

Verse 125

किं वा मृतस्य वै पृष्ठ इयं यास्यति ते प्रिया । रक्षसे त्वं सदा कालं सुपुष्टां चैव सर्वदा

“Hay lưng của kẻ đã chết thì có ích gì—người yêu của ngươi liệu có bao giờ cưỡi lên đó chăng? Còn ngươi thì luôn canh giữ thời khắc, và lúc nào cũng sung mãn, cường tráng.”

Verse 126

हृष्टा चैषा क्लेशयति सततं मां रघूत्तम । त्वं च क्लेशयसे राम परत्र जायते क्षतिः

“Ôi bậc tối thượng của dòng Raghu, nàng ấy—dẫu vui mừng—vẫn luôn làm ta khổ não; và huynh nữa, ôi Rāma, cũng khiến ta đau đớn. Từ đó, tai hại sẽ phát sinh ở đời sau.”

Verse 127

त्वत्कृते च सदा चाहं पिपासां क्षुधया सह । संसहामि न संदेहः परत्र च निशामय

Vì người, ta luôn chịu đựng cơn khát cùng với cơn đói—không hề nghi ngờ. Và hãy lắng nghe thêm điều xảy đến ở đời sau, nơi cõi bên kia.

Verse 128

मृतानां पृष्ठतः कश्चिद्गतो नैव च दृश्यते । भार्य्या पुत्रो धनं चापि एवमाहुर्मनीषिणः

Sau lưng người đã chết, chẳng thấy ai đi theo—không vợ, không con, cũng không của cải; các bậc hiền trí đã nói như vậy.

Verse 129

मृतश्च ते पिता राम त्यक्त्वा राज्यमकंटकम् । विनिक्षिप्य वने त्वां च कैकेय्याः प्रियकाम्यया

Hỡi Rāma, phụ vương của người đã băng hà—bỏ lại vương quốc yên ổn, và để thỏa lòng Kaikeyī, đã đày người vào rừng sâu.

Verse 130

इहस्थिता सा कैकेयी धनं सर्वे च बांधवाः । महाराजो दशरथ एक एव गतो गतिम्

Ở đây Kaikeyī vẫn ở lại—cùng của cải và mọi thân quyến; còn Đại vương Daśaratha một mình ra đi đến kết cục đã định.

Verse 131

मन्येहं न त्वया सार्धं सीता यास्यति वै ध्रुवम् । करिष्यसे किमनया वद राघव सांप्रतम्

Ta nghĩ Sītā chắc chắn sẽ không đi cùng người. Hãy nói ngay, hỡi Rāghava—người sẽ làm gì với nàng?

Verse 132

श्रुत्वा चाश्रुतपूर्वं हि वाक्यं लक्ष्मणभाषितम् । विमना राघवस्तस्थौ सीता चापि वरानना

Nghe những lời do Lakṣmaṇa thốt ra—những lời chưa từng nghe trước đó—Rāghava đứng lặng với lòng u sầu; và Sītā, người có dung nhan mỹ lệ, cũng buồn khổ như vậy.

Verse 133

यदुक्तं लक्ष्मणेनाथ सीता सर्वं चकार ह । स्नात्वा भुक्त्वा ततो वीरौ पुष्करे पुष्करेक्षणौ

Bạch Chúa tể, Sītā đã làm trọn mọi điều Lakṣmaṇa dặn. Rồi hai vị anh hùng, đôi mắt như hoa sen, tắm gội và dùng bữa ngay tại Puṣkara.

Verse 134

नीत्वा विभावरीं तत्र गमनाय मनो दधुः । एह्युत्तिष्ठ च सौमित्रे व्रजामो दक्षिणां दिशम्

Qua đêm tại đó, họ định tâm chuẩn bị lên đường. “Hãy đến, hãy đứng dậy, hỡi Saumitra; chúng ta đi về phương Nam.”

Verse 135

सौमित्रिरब्रवीद्राम नाहं यास्ये कथंचन । व्रज त्वमनया सार्धं भार्यया कमलेक्षण

Saumitrī thưa: “Ôi Rāma, con nhất quyết không đi. Hỡi bậc mắt như hoa sen, xin Người hãy đi cùng hiền thê của mình.”

Verse 136

नान्यद्वनं गमिष्यामि नैवायोध्यां च राघव । अस्मिन्वने वसिष्यामि वर्षाणीह चतुर्दश

“Hỡi Rāghava, ta sẽ không đi đến khu rừng nào khác, cũng không trở về Ayodhyā. Ngay trong khu rừng này, ta sẽ ở đây trọn mười bốn năm.”

Verse 137

मया विना त्वयोध्यायां यदि त्वं न गमिष्यसि । अनेन वर्त्मना भूप आगंतव्यं त्वया विभो

Nếu ngài không đi đến Ayodhyā khi thiếu ta, thì, ô bậc quân vương, ô đấng hùng lực, ngài phải đến đúng theo con đường này.

Verse 138

यदि जीवामि तत्कालं पुनर्यास्ये पितुः पुरम् । तपस्संभावयिष्यामि मया त्वं किं करिष्यसि

Nếu ta còn sống dù chỉ trong khoảnh khắc ấy, ta sẽ lại đến thành của phụ vương. Ta sẽ tu khổ hạnh—khi đó ngài có thể làm gì được ta?

Verse 139

व्रज सौम्य शिवः पंथामा च ते परिपंथिनः । पश्यामि त्वां पुनः प्राप्तं सभार्यं कमलेक्षणम्

Hãy đi, hỡi người hiền hòa; nguyện đường đi được cát tường, và không kẻ thù nào ngáng lối. Ôi bậc mắt như hoa sen, ta thấy ngài lại trở về, cùng với hiền thê.

Verse 140

पितृपैतामहं राज्यमयोध्यायां नराधिप । शत्रुघ्नभरतौ चोभौ त्वदाज्ञाकरणे स्थितौ

Ôi bậc chúa của loài người, vương quốc tổ tông tại Ayodhyā nay thuộc về ngài; và cả Śatrughna cùng Bharata đều sẵn sàng phụng hành mệnh lệnh của ngài.

Verse 141

अहं ते प्रतिकूलस्तु वनवासे विशेषतः । अनारतं दिवा चाहं रात्रौ चैव परंतप

Ôi bậc thiêu đốt kẻ thù, ta đối nghịch với ngài—nhất là về việc ở chốn rừng sâu. Suốt ngày và cả đêm, ta không ngừng giữ ý ấy.

Verse 142

कर्मकर्तुं न शक्रोमि व्रज सौम्य यथासुखम् । एवं ब्रुवाणं सौमित्रिमुवाच रघुनंदनः

Ta không thể thực hiện việc này. Hỡi người hiền hòa, hãy đi thong dong theo ý ngươi, trong an lạc. Nói như vậy, Raghunandana (Śrī Rāma) liền ngỏ lời với Saumitrī (Lakṣmaṇa).

Verse 143

कथं पूर्वमयोध्याया निर्गतोसि मया सह । वने वत्स्याम्यहं राम नववर्षाणि पंच च

Trước kia ngươi đã cùng ta rời Ayodhyā thế nào? Hỡi Rāma, ta sẽ ở chốn rừng sâu mười bốn năm.

Verse 144

न तु त्वया विरहितः स्वर्गेपि निवसे क्वचित् । या गतिस्ते नरव्याघ्र मम सापि भविष्यति

Nhưng ta sẽ chẳng ở nơi nào—dẫu là cõi trời—nếu phải lìa xa ngươi. Hỡi bậc hổ giữa loài người, vận mệnh nào chờ ngươi, vận mệnh ấy cũng sẽ là của ta.

Verse 145

प्रसादः क्रियतां मह्यं नय मामपि राघव । इदानीमर्धमार्गे त्वं कथं स्थास्यसि शत्रुहन्

Xin ban ân cho ta, hỡi Rāghava; hãy đưa ta đi cùng. Nay ngươi đã đi được nửa đường rồi, hỡi bậc diệt thù, sao ngươi còn có thể dừng lại nơi đây?

Verse 146

लक्ष्मणस्त्वब्रवीद्रामं नाहं गंता वने पुनः । लक्ष्मणं संस्थितं ज्ञात्वा रामो वचनमब्रवीत्

Nhưng Lakṣmaṇa thưa với Rāma: “Con sẽ không trở lại rừng nữa.” Biết Lakṣmaṇa đã đứng vững trong quyết chí, Rāma liền nói những lời này.

Verse 147

मामनुव्रज सौमित्र एको यास्यामि काननम् । द्वितीया मे त्वियं सीता रामेणोक्तस्तु लक्ष्मणः

“Hỡi Saumitra, hãy theo ta. Ta sẽ một mình vào rừng; và Sītā này sẽ là bạn đồng hành thứ hai của ta.” Đó là lời Rāma dặn Lakṣmaṇa.

Verse 148

गृहीत्वाऽथ समुत्तस्थौ रामवाक्यं स लक्ष्मणः । मर्यादापर्वतं प्राप्तौ क्षेत्रसीमां परंतपौ

Bấy giờ Lakṣmaṇa, sau khi lĩnh hội lời Rāma, liền đứng dậy. Hai bậc anh hùng thiêu đốt kẻ thù ấy đến ranh giới của thánh địa, tại núi mang tên Maryādā.

Verse 149

अजगंधं च देवेशं देवदेवं पिनाकिनम् । अष्टांगप्रणिपातेन नत्वा रामस्त्रिलोचनम्

Rāma phủ phục theo lễ bái tám chi, đảnh lễ Trilocana—Chúa tể chư thiên, Thần của các thần, Đấng cầm Pināka—thanh tịnh, không vướng mùi nhơ trần tục.

Verse 150

तुष्टाव प्रयतः स्थित्वा शंकरं पार्वतीप्रियम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा रोमांचितशरीरकः

Đứng vững trong sự nhiếp tâm, Ngài tán thán Śaṅkara, đấng được Pārvatī yêu kính; chắp tay kết ấn añjali, thân Ngài rùng mình vì niềm hoan hỷ bhakti.

Verse 151

सात्विकं भावमापन्नो विनिर्धूतरजस्तमाः । लोकानां कारणं देवं बुबुधे विबुधाधिपम्

Khi đạt trạng thái sāttvika và hoàn toàn gột bỏ rajas cùng tamas, Ngài liền thấu hiểu Đấng Thần linh—Chúa tể chư thiên—chính là nguyên nhân của muôn thế giới.

Verse 152

राम उवाच । कृत्स्नस्य योऽस्य जगतः स चराचरस्य कर्ता कृतस्य च पुनः सुखदुःखदश्च । संहारहेतुरपि यः पुनरंतकाले तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Rāma nói: Đấng tạo tác toàn thể thế gian hữu động và vô động, cũng là Đấng ban phát vui khổ theo quả của nghiệp đã làm, và đến thời mạt kiếp lại là nhân của sự tiêu hoại—con xin quy y nơi Śaṅkara, bậc ban cho chỗ nương tựa.

Verse 153

योऽयं सकृद्विमलचारुविलोलतोयां गंगां महोर्मिविषमां गगनात्पतंतीम् । मूर्ध्ना दधेऽस्रजमिव प्रविलोलपुष्पां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y nơi Śaṅkara, bậc ban chỗ nương tựa—Đấng đã một lần đội sông Gaṅgā trên đỉnh đầu: dòng nước trong sạch, mỹ lệ, gợn sóng lả lơi, từ trời cao đổ xuống với những đợt sóng lớn dữ dội, như vòng hoa có những đóa rung rinh phấp phới.

Verse 154

कैलासशैलशिखरं परिकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यत्पादपद्मविधृतं स्थिरतां दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y nơi Śaṅkara, bậc ban chỗ nương tựa—Đấng đã dùng đôi chân sen giữ cho đỉnh núi Kailāsa vững bền, dù bị Daśānana (Rāvaṇa), kẻ tựa như một đỉnh Kailāsa, làm rung chuyển.

Verse 155

येनासकृद्दनुसुताः समरे निरस्ता विद्याधरोरगगणाश्च वरैः समग्रैः । संयोजिता मुनिवराः फलमूलभक्षास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y nơi Śaṅkara, bậc ban chỗ nương tựa—Đấng đã nhiều lần đánh lui con cháu Danu trong chiến trận; ban trọn vẹn các ân phúc cho đoàn Vidyādhara và loài Nāga; và đưa các bậc hiền thánh tối thượng, sống bằng trái và rễ, vào sự hòa hợp đúng pháp.

Verse 156

दक्षाध्वरे च नयने च तथा भगस्य पूष्णस्तथा दशनपंक्तिमपातयच्च । तस्तंभयः कुलिशयुक्तमथेंद्रहस्तं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y nơi Śaṅkara, bậc ban chỗ nương tựa—tại lễ tế của Dakṣa, Ngài đánh rơi đôi mắt của Bhaga, làm rụng hàng răng của Pūṣan, và khiến cánh tay của Indra đang cầm vajra bị tê liệt.

Verse 157

एनःकृतोपिविषयेष्वपिसक्तचित्ताज्ञानान्वयश्रुतगुणैरपिनैवयुक्ताः । यं संश्रिताः सुखभुजः पुरुषा भवंति तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Dẫu là kẻ đã tạo tội, tâm còn vướng mắc các cảnh trần, lại không đủ trí tuệ, gia thế, sự nghe học kinh điển hay đức hạnh—nhưng hễ nương tựa Ngài thì cũng trở thành người thọ hưởng an lạc. Con xin quy y Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa.

Verse 158

अत्रिप्रसूतिरविकोटिसमानतेजाः संत्रासनं विबुधदानवसत्तमानाम् । यः कालकूटमपिबत्प्रसभं सुदीप्तं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Đấng sinh từ Atri, hào quang sánh mười triệu mặt trời, là nỗi kinh hãi của bậc tối thượng giữa chư thiên và a-tu-la, và đã mạnh mẽ uống cạn độc Kālakūṭa rực cháy.

Verse 159

ब्रह्मेंद्ररुद्रमरुतां च सषण्मुखानां दद्याद्वरं सुबहुशो भगवान्महेशः । नन्दिं च मृत्युवदनात्पुनरुज्जहार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Bhagavān Maheśa nhiều lần ban ân phúc cho Brahmā, Indra, Rudra, các Marut, và cả Ṣaṇmukha sáu mặt. Ngài lại cứu Nandin lần nữa khỏi chính miệng Thần Chết. Con xin quy y Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa.

Verse 160

आराधितः सुतपसा हिमवन्निकुंजे धूमव्रतेन मनसापि परैरगम्ये । संजीवनीमकथयद्भृगवे महात्मा तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Đấng được Dhūmavrata phụng thờ bằng khổ hạnh nơi lùm cây Hi-mã-lạp, chốn mà ngay cả tâm người khác cũng khó vươn tới; bậc Đại Tâm đã truyền dạy Saṃjīvanī, minh chú phục sinh, cho Bhṛgu.

Verse 161

नानाविधैर्गजबिडालसमानवक्त्रैर्दक्षाध्वरप्रमथनैर्बलिभिर्गणैंद्रैः । योभ्यर्चितोमरगणैश्च सलोकपालैस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin quy y Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Đấng được chư thiên cùng các Lokapāla (Hộ Thế) phụng thờ, và được các thủ lĩnh Gaṇa hùng mạnh, những vị đã phá tan tế lễ của Dakṣa, với muôn dạng gương mặt như voi và mèo, kính lễ.

Verse 162

शंखेंदुकुंदधवलं वृषभं प्रवीरमारुह्य यः क्षितिधरेंद्रसुतानुयातः । यात्यंबरं प्रलयमेघविभूषितं च तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin nương tựa Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Ngài cưỡi bò hùng dũng, trắng như vỏ ốc, như trăng và hoa kunda; có ái nữ của Chúa Núi (Pārvatī) theo hầu, du hành giữa hư không trang sức bởi mây như mây của đại kiếp hoại diệt.

Verse 163

शांतं मुनिं यमनियोगपरायणैस्तैर्भीमैर्महोग्रपुरुषैः प्रतिनीयमानम् । भक्त्यानतं स्तुतिपरं प्रसभं ररक्ष तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin nương tựa Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Ngài đã mạnh mẽ che chở vị hiền sĩ an tịnh, khi ông bị những kẻ đáng sợ, hung bạo, tận tụy theo mệnh lệnh của Diêm Vương dẫn đi; vị hiền sĩ ấy cúi lạy trong bhakti và chuyên chú nơi lời tán tụng.

Verse 164

यः सव्यपाणि कमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं प्रसभमेव पुरस्सुराणाम् । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Con xin nương tựa Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa—Ngài, ngay trước mặt chư thiên, dùng đầu móng tay trái tựa cánh sen mà mạnh mẽ chém đứt chiếc đầu thứ năm của Phạm Thiên; chiếc đầu ấy tựa đóa sen non.

Verse 165

यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या स्तुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रितात्मा । दीप्तस्तमांसि नुदते स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

Cúi lạy đôi chân của Đấng ban ân, với lòng bhakti, và dùng lời thanh tịnh mà không mỏi mệt tán dương—như mặt trời rực sáng tự dùng tia mình xua tan bóng tối—con xin nương tựa Śaṅkara, Đấng ban nơi nương tựa.

Verse 166

ये त्वां सुरोत्तमगुरुं पुरुषा विमूढा जानंति नास्य जगतः सचराचरस्य । ऐश्वर्यमाननिगमानुशयेन पश्चात्ते यातनामनुभवंत्यविशुद्धचित्ताः

Những kẻ mê muội không nhận biết Ngài—bậc Đạo sư tối thượng của chư thiên—là Chúa tể của toàn thể thế giới hữu động và vô động; về sau, do tâm ô nhiễm bởi kiêu mạn quyền lực và thái độ nghịch với Veda, họ phải chịu khổ đau và hình phạt.

Verse 167

तस्यैवं स्तुवतोऽवोचच्छूलपाणिर्वृषध्वजः । उवाच वचनं हृष्टो राघवं तुष्टमानसः

Khi chàng tán dương như thế, Đấng Đại Thần cầm Tam Xoa, có cờ mang hình bò, liền cất lời. Với tâm hoan hỷ và lòng mãn nguyện, Ngài vui mừng nói lời với Rāghava.

Verse 168

रुद्र उवाच । राम हृष्टोस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मले कुले । त्वं चापि जगतां वंद्यो देवो मानुषरूपधृत्

Rudra phán: “Hỡi Rāma, ta hoan hỷ—nguyện phúc lành đến với con. Con sinh trong dòng tộc thanh tịnh; và con cũng đáng được muôn loài kính lễ, là bậc Thiên Thần mang thân người.”

Verse 169

त्वया नाथेन वै देवाः सुखिनः शाश्वतीः समा । सेविष्यंते चिरं कालं गते वर्षे चतुर्दशे

Hỡi Nātha, có Ngài làm chúa tể và đấng hộ trì, chư thiên sẽ an lạc qua những năm tháng vĩnh hằng. Và khi mười bốn năm đã trôi qua, họ vẫn sẽ phụng sự Ngài lâu dài.

Verse 170

अयोध्यामागतं त्वां ये द्रक्ष्यंति भुवि मानवाः । सुखं तेऽत्र भजिष्यंति स्वर्गे वासन्तथाक्षयम्

Những người trên cõi đất được thấy Ngài khi Ngài đến Ayodhyā sẽ hưởng an lạc nơi đời này, và cũng đạt chốn cư ngụ bất hoại trên cõi trời.

Verse 171

देवकार्यं महत्कृत्वा आगच्छेथाः पुनः पुरीम् । राघवस्तु तथा देवं नत्वा शीघ्रं विनिर्गतः

“Sau khi hoàn thành đại sự của chư thiên, con hãy trở lại kinh thành.” Nói vậy, Rāghava đảnh lễ vị thần linh rồi mau chóng lên đường.

Verse 172

इंद्रमार्गां नदीं प्राप्य जटाजूटं नियम्य च । अब्रवील्लक्ष्मणं राम इदमर्पय मे धनुः

Khi đến con sông mang tên Indramārgā, buộc gọn búi tóc bện, Rāma nói với Lakṣmaṇa: “Hãy trao cho ta cây cung của ta.”

Verse 173

रामवाक्यं तु तच्छ्रुत्वा सीतां वै लक्ष्मणोऽब्रवीत् । किमर्थं देवि रामेण त्यक्तोहं कारणं विना

Nghe lời ấy của Rāma, Lakṣmaṇa liền thưa với Sītā Devī: “Bạch Nữ Thần, vì cớ gì Rāma bỏ rơi con mà không có nguyên do?”

Verse 174

अपराधं न जानामि कुपितो यन्महाभुजः । रामेणाहं परित्यक्तः प्राणांस्त्यक्ष्याम्यसंशयम्

Con chẳng biết mình đã phạm lỗi gì khiến bậc Đại-đại-lực ấy nổi giận. Bị Rāma ruồng bỏ, con nhất định sẽ xả bỏ mạng sống—không chút nghi ngờ.

Verse 175

नैव मे जीवितेनार्थो धिग्धिङ्मां कुलपांसनम् । आर्यस्य येन वै मन्युर्जनितः पापकारिणा

Mạng sống này chẳng còn nghĩa lý gì với con—hổ thẹn thay, hổ thẹn thay, con là vết nhơ của dòng tộc—vì chính con, kẻ tạo tội, đã khơi dậy cơn giận của bậc Ārya chân chính.

Verse 176

कांस्तु लोकान्गमिष्यामि अपध्यातो महात्मना । उभौ हस्तौ मुखे कृत्वा साश्रुकंठोऽब्रवीदिदम्

“Ta sẽ đi về những cõi nào, khi đã bị bậc Đại Tâm ấy ruồng bỏ?” Chàng lấy cả hai tay che mặt, cổ nghẹn vì lệ, rồi thốt lên những lời ấy.

Verse 177

नापराध्यामि रामस्य कर्मणा मनसा गिरा । स्पृष्टौ ते चरणौ देवि मम नान्या गतिर्भवेत्

Con không hề xúc phạm Rāma—bằng việc làm, bằng ý nghĩ hay bằng lời nói. Ôi Nữ Thần, con đã chạm đến chân Ngài; với con, chẳng còn nơi nương tựa nào khác.

Verse 178

ततः सीताऽब्रवीद्रामं त्यक्तः किमनुजस्त्वया । वैषम्यं त्यज्यतां बाले लक्ष्मणे लक्ष्मिवर्धने

Bấy giờ Sītā thưa với Rāma: “Sao chàng lại bỏ người em? Ôi con trẻ, đối với Lakṣmaṇa—đấng làm tăng trưởng phúc lộc—xin hãy dứt bỏ sự thiên vị.”

Verse 179

राघवस्त्वब्रवीत्सीतां नाहं त्यक्ष्यामि लक्ष्मणम् । न कदाचिदपि स्वप्ने लक्ष्मणस्य मतं प्रिये

Rāghava nói với Sītā: “Ta sẽ không bỏ Lakṣmaṇa. Hỡi người yêu dấu, chưa bao giờ—dẫu trong mộng—ta lại xem nhẹ lời khuyên của Lakṣmaṇa.”

Verse 180

श्रुतपूर्वं च सुश्रोणि क्षेत्रस्यास्य विचेष्टितम् । अत्र क्षेत्रे जनास्सत्यं सर्वे हि स्वार्थतत्पराः

Hỡi người thắt lưng thon đẹp, nàng hẳn đã từng nghe trước đây về những lối hành xử kỳ lạ của thánh địa này. Trong vùng đất thiêng này, quả thật ai nấy đều chỉ chăm lo lợi ích riêng mình.

Verse 181

परस्परं न पश्यंति स्वात्मनश्च हितं वचः । न शृण्वंति पितुः पुत्राः पुत्राणां पितरस्तथा

Họ chẳng nhìn nhau bằng sự thấu hiểu, cũng chẳng lắng nghe lời nói đem lợi ích cho chính mình. Con trai không nghe cha, và cha cũng chẳng nghe con trai.

Verse 182

न शिष्या हि गुरोर्वाक्यं शिष्यस्यापि तथा गुरुः । अर्थानुबंधिनीप्रीतिर्न कश्चित्कस्यचित्प्रियः

Đệ tử không thật sự được thầy yêu quý chỉ vì lời thầy nói; cũng vậy, thầy không thật sự được đệ tử yêu quý chỉ vì lẽ ấy. Tình thương gắn với lợi riêng là thói thường—chẳng ai thật lòng quý ai.

Verse 183

इत्येवं कथयन्नेव प्राप्तो रेवां महानदीम् । चक्रेभिषेकं काकुत्स्थः सानुजः सह सीतया

Đang nói như vậy, Kakutstha (Śrī Rāma) đến bờ đại hà Revā. Cùng với em trai và với Sītā, Ngài cử hành lễ abhiṣeka—tắm gội thánh thủy—tại đó.

Verse 184

तर्पयित्वा च सलिलैः स्वान्पितॄन्दैवतान्यपि । उदीक्ष्य च मुहुः सूर्यं देवताश्च समाहितः

Dâng nước làm lễ tarpaṇa, Ngài làm thỏa lòng tổ tiên của mình và cả chư thiên. Rồi Ngài nhiều lần ngước nhìn Surya, và với tâm an định, Ngài quán niệm các thần linh.

Verse 185

कृताभिषेकस्तु रराज रामः सीता द्वितीयः सह लक्ष्मणेन । कृताभिषेकः सह शैलपुत्र्या गुहेन सार्धं भगवानिवेशः

Sau lễ abhiṣeka, Rāma rực rỡ huy hoàng—có Lakṣmaṇa kề bên, và Sītā làm người bạn đôi thứ hai. Cũng vậy, Bhagavān Śiva sau khi được abhiṣeka cũng chói sáng—cùng Pārvatī, ái nữ của núi, và trong bạn đồng hành Guha.