Adhyaya 66

Verse 1

ययातिरुवाच । पापात्पतति कायोयं धर्माच्च शृणु मातले । विशेषं न च पश्यामि पुण्यस्यापि महीतले

Yayāti nói: “Thân này sa đọa vì tội—và ngay cả vì dharma nữa; hãy nghe đây, hỡi Mātali. Trên cõi đất này, ta chẳng thấy sự phân biệt chân thật, dẫu là đối với phước đức.”

Verse 2

पुनः प्रजायते कायो यथा हि पतनं पुरा । कथमुत्पद्यते देहस्तन्मे विस्तरतो वद

Như đã từng có sự sa ngã trước kia, thân này lại tái sinh. Vậy thân thể phát sinh thế nào? Xin hãy nói cho ta tường tận.

Verse 3

मातलिरुवाच । अथ नारकिणां पुंसामधर्मादेव केवलात् । क्षणमात्रेण भूतेभ्यः शरीरमुपजायते

Mātali nói: “Nay, đối với những kẻ ở địa ngục, thân thể chỉ sinh ra từ adharma; chỉ trong khoảnh khắc, nó kết thành từ các đại chủng.”

Verse 4

तद्वद्धर्मेण चैकेन देवानामौपपादिकम् । सद्यः प्रजायते दिव्यं शरीरं भूतसारतः

Cũng vậy, chỉ bằng một hành vi của dharma, tức khắc hiện khởi một thân thể thần diệu xứng hợp với chư thiên, tự nhiên hiển lộ, được kết thành từ tinh túy của các đại chủng.

Verse 5

कर्मणा व्यतिमिश्रेण यच्छरीरं महात्मनाम् । तद्रूपपरिणामेन विज्ञेयं हि चतुर्विधम्

Thân của các bậc đại hồn, khi được tạo tác bởi sự pha trộn của các nghiệp, cần hiểu là có bốn loại, tùy theo sự biến đổi của hình tướng.

Verse 6

उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेयास्तृणगुल्मादि रूपिणः । कृमिकीटपतंगाद्याः स्वेदजानामदेहिनः

Hãy biết loài sinh từ mầm (udbhijja) là các hữu tình bất động, mang hình như cỏ, bụi cây v.v.; còn giun, sâu bọ, bướm đêm và các loài tương tự là các chúng hữu thân sinh từ mồ hôi (svedaja).

Verse 7

अंडजाः पक्षिणः सर्वे सर्पा नक्राश्च भूपते । जरायुजाश्च विज्ञेया मानुषाश्च चतुष्पदाः

Muôn loài chim đều là loài sinh từ trứng (aṇḍaja); rắn và cá sấu cũng vậy, hỡi bậc quân vương. Còn loài sinh từ bào thai (jarāyuja) cần hiểu là loài người và các thú bốn chân.

Verse 8

तत्र सिक्ता जलैर्भूमिर्रक्ते उष्मविपाचिता । वायुना धम्यमाना च क्षेत्रे बीजं प्रपद्यते

Tại đó, đất được thấm nhuần bởi nước, được làm chín bởi hơi ấm trong lớp đất đỏ, lại được gió quạt lay, trở thành thửa ruộng nơi hạt giống bám trụ và kết thành quả.

Verse 9

यथा उप्तानि बीजानि संसिक्तान्यंभसा पुनः । उपगम्य मृदुत्वं च मूलभावं व्रजंति च

Như hạt giống đã gieo, khi được tưới nước hết lần này đến lần khác, liền mềm ra và rồi tiến vào trạng thái bén rễ.

Verse 10

तन्मूलादंकुरोत्पत्तिरंकुरात्पर्णसंभवः । पर्णान्नालं ततः कांडं कांडाच्च प्रभवः पुनः

Từ gốc ấy nảy mầm; từ mầm sinh ra lá. Từ lá thành cuống, rồi thành thân; và từ thân ấy, sự tăng trưởng lại tiếp tục phát khởi.

Verse 11

प्रभवाच्च भवेत्क्षीरं क्षीरात्तंदुलसंभवः । तंदुलाच्च ततः पक्वा भवंत्योषधयस्तथा

Từ Prabhava phát sinh sữa; từ sữa sinh ra gạo. Và từ gạo, khi được nấu chín, các dược thảo cũng likewise hiện hữu.

Verse 12

यवाद्याः शालिपर्यंताः श्रेष्ठाः सप्तदश स्मृताः । ओषध्यः फलसाराढ्याः शेषा क्षुद्रा प्रःकीर्तिताः

Từ lúa mạch cho đến śāli (lúa/gạo), mười bảy loại ngũ cốc được ghi nhớ là thượng hạng. Các dược thảo giàu tinh túy của quả; còn lại được xưng là loại kém nhỏ.

Verse 13

एता लूना मर्दिताश्च मुनिभिः पूर्वसंस्कृताः । शूर्पोलूखलपात्राद्यैः स्थालिकोदकवह्निभिः

Những thứ ấy đã được gặt cắt, giã nghiền, và các bậc Muni từ trước đã làm phép thanh luyện, chuẩn bị—bằng nia sảy, cối chày, các đồ đựng v.v., cùng với nồi, nước và lửa.

Verse 14

षड्विधा हि स्वभेदेन परिणामं व्रजंति ताः । अन्योन्यरससंयोगादनेकस्वादतां गताः

Quả thật, tùy theo sai biệt riêng của mình, chúng biến đổi thành sáu loại; và do các vị hòa quyện lẫn nhau, chúng đạt đến muôn vàn hương vị đa dạng.

Verse 15

भक्ष्यं भोज्यं पेयलेह्यं चोष्यं खाद्यं च भूपते । तासां भेदाः षडंगाश्च मधुराद्याश्च षड्गुणाः

Muôn tâu Đại vương, thức ăn có sáu loại: (1) bhakṣya—thứ phải nhai, (2) bhojya—thứ dùng làm bữa ăn, (3) peya—thứ để uống, (4) lehya—thứ để liếm, (5) coṣya—thứ để hút, và (6) khādya—thứ để cắn. Chúng có sáu phân loại; cũng vậy, có sáu vị, khởi từ vị ngọt trở đi.

Verse 16

तदन्नं पिंडकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । अन्नमूलाशये सर्वप्राणान्स्थापयति क्रमात्

Thức ăn ấy, được chúng sinh mang thân thọ dụng thành từng viên, từng miếng, dần dần an lập và nuôi giữ mọi prāṇa (sinh khí) trong nơi nương tựa lấy thức ăn làm gốc, tức hệ tiêu hóa.

Verse 17

अपक्वं भुक्तमाहारं स वायुः कुरुते द्विधा । संप्रविश्यान्नमध्ये च पक्वं कृत्वा पृथग्गुणम्

Vāyu (gió tiêu hóa) chia thức ăn đã thọ dụng khi còn sống (chưa tiêu) thành hai phần; nó đi vào giữa thức ăn, làm cho chín, rồi phân tách theo những phẩm tính riêng biệt.

Verse 18

अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं च जलोपरि । जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः

Đặt nước ở trên lửa, rồi đặt thức ăn trên nước ấy; chính prāṇa ở dưới nước, đứng đó mà nhẹ nhàng quạt lửa từng chút một.

Verse 19

वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम् । तदन्नमुष्णयोगेन समंतात्पच्यते पुनः

Lửa được gió quạt bùng lên làm nước nóng rực; rồi thức ăn ấy do tiếp xúc với nhiệt, lại được nấu chín khắp mọi phía.

Verse 20

द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः । मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत्

Khi (thức ăn) ấy được tiêu hóa, nó thành hai phần—một là kitta (cặn bã), một là rasa (tinh chất nuôi dưỡng). Cặn bã, bị chia thành mười hai thứ uế trược, rời thân mà đi ra ngoài.

Verse 21

कर्णाक्षि नासिका जिह्वा दंतोष्ठ प्रजनं गुदा । मलान्स्रवेदथ स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः

Tai, mắt, mũi, lưỡi, răng và môi, cơ quan sinh dục và hậu môn—cùng các thứ uế vật chảy ra; lại có mồ hôi, phân và nước tiểu—đó là mười hai điều được ghi nhớ.

Verse 22

हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यः समंततः । तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणः स्थापयते रसम्

Trong đóa sen của tim, mọi nāḍī đều được gắn kết khắp bốn bề; nơi các miệng của chúng, prāṇa an lập tinh chất vi tế ấy (rasa).

Verse 23

रसेन तेन ता नाडीः प्राणः पूरयते पुनः । संतर्पयंति ता नाड्यः पूर्णा देहं समंततः

Chính nhờ rasa ấy, prāṇa lại làm đầy các nāḍī; khi các kinh mạch ấy đầy tràn, chúng nuôi dưỡng toàn thân khắp mọi phía.

Verse 24

ततः स नाडीमध्यस्थः शारीरेणोष्मणा रसः । पच्यते पच्यमानश्च भवेत्पाकद्वयं पुनः

Bấy giờ dịch chất của thân, ở giữa các nāḍī (mạch), được “nấu chín” bởi nhiệt lực của thân; và khi đang được nấu, nó lại thành sự chín muồi hai lần, tức hai tầng tiêu hóa.

Verse 25

त्वङ्मांसास्थि मज्जा मेदो रुधिरं च प्रजायते । रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः

Từ da sinh ra thịt, xương, tủy, mỡ và huyết. Từ huyết sinh lông trên thân; và từ thịt sinh tóc trên đầu cùng các gân (sinew) nữa.

Verse 26

स्नायोर्मज्जा तथास्थीनि वसा मज्जास्थिसंभवा । मज्जाकारेण वैकल्यं शुक्रं च प्रसवात्मकम्

Từ gân sinh ra tủy; xương cũng vậy. Mỡ (vasā) sinh từ tủy và xương. Khi sự tạo thành tủy bị khiếm khuyết, thì tinh dịch (śukra) mang tính sinh sản cũng trở nên bất toàn.

Verse 27

इति द्वादश शान्तस्य परिणामाः प्रकीर्तिताः । शुक्रं तस्य परीणामः शुक्राद्देहस्य संभवः

Như vậy, mười hai sự biến hóa của (tinh chất thức ăn) đã được an định đã được nêu rõ. Tinh dịch (śukra) là sự biến hóa cuối cùng của nó; và từ tinh dịch, thân thể được hình thành.

Verse 28

ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम् । तदा तद्वायुसंसृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत्

Vào mùa thụ thai, khi tinh dịch (śukra) không tì vết an trú trong tử cung, bấy giờ nó—hòa cùng prāṇa-vāyu—trở nên đồng nhất với huyết của người nữ.

Verse 29

विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः । नित्यं प्रविशते योनिं कर्मभिः स्वैर्नियंत्रितः

Vào lúc tinh dịch xuất ra, linh hồn cá thể—kết hợp cùng các nhân duyên—luôn đi vào bào thai, bị nghiệp riêng thúc đẩy và chi phối.

Verse 30

शुक्रस्य सह रक्तस्य एकाहात्कललं भवेत् । पंचरात्रेण कलले बुद्बुदत्वं ततो भवेत्

Từ tinh dịch hòa cùng huyết, chỉ trong một ngày hình thành ‘kalala’—khối sệt như keo; sau năm đêm, kalala ấy lại chuyển thành ‘budbuda’, dạng như bọt bóng.

Verse 31

मांसत्वं मासमात्रेण पंचधा जायते पुनः । ग्रीवा शिरश्च स्कंधश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्

Chỉ trong một tháng, trạng thái thành thịt lại sinh khởi theo năm phần: cổ, đầu, vai, cột sống và bụng.

Verse 32

पाणीपादौ तथा पार्श्वौ कटिर्गात्रं तथैव च । मासद्वयेन पर्वाणि क्रमशः संभवंति च

Cũng vậy, tay chân, hai bên sườn, eo và thân thể được thành; rồi theo thứ tự, cách mỗi hai tháng, các khớp và chi phần lần lượt phát sinh.

Verse 33

त्रिभिर्मासैः प्रजायंते शतशोंकुरसंधयः । मासैश्चतुर्भिर्जायंते अंगुल्यादि यथाक्रमम्

Trong ba tháng, các khớp nối và mầm hình thành phát sinh đến hàng trăm; và sang tháng thứ tư, các ngón tay cùng những phần khác được tạo lập theo thứ tự.

Verse 34

मुखं नासा च कर्णौ च मासैर्जायंति पंचभिः । दंतपंक्तिस्तथा जिह्वा जायते तु नखाः पुनः

Trong năm tháng, miệng, mũi và tai được hình thành. Rồi hàng răng và lưỡi phát triển; sau đó, móng lại hiện khởi.

Verse 35

कर्णयोश्च भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरे पुनः । पायुर्मेढ्रमुपस्थं च शिश्नश्चाप्युपजायते

Trong vòng sáu tháng, các lỗ mở nơi tai được thành tựu. Rồi hậu môn, tinh hoàn, vùng bẹn và dương vật cũng lần lượt sinh khởi.

Verse 36

संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः । अंगप्रत्यंगसंपूर्णं शिरः केशसमन्वितम्

Đến tháng thứ bảy, các khớp nơi tứ chi được thành hình. Và cái đầu, đầy đủ mọi phần lớn nhỏ, được trang nghiêm với mái tóc.

Verse 37

विभक्तावयवस्पष्टं पुनर्मासाष्टमे भवेत् । पंचात्मक समायुक्तः परिपक्वः स तिष्ठति

Khi tháng thứ tám lại đến, các chi phần trở nên phân biệt rõ ràng. Được đầy đủ thể tính năm yếu tố, nó chín muồi và an trụ vững vàng.

Verse 38

मातुराहारवीर्येण षड्विधेन रसेन च । नाभिसूत्रनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने

Được nuôi dưỡng bởi năng lực từ thức ăn của người mẹ—qua sáu vị—và được ràng buộc bởi dây rốn, thai nhi lớn lên từng ngày.

Verse 39

ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णोस्मिञ्छरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रां स्वप्नं पुराकृतम्

Bấy giờ jīva (linh hồn cá thể) khôi phục ký ức, hiện diện trọn vẹn trong thân này; biết rõ lạc và khổ, và cũng trải qua giấc ngủ cùng mộng tưởng như quả báo của nghiệp xưa.

Verse 40

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्यनेकधा

Ta đã chết rồi lại sinh; đã sinh rồi lại chết. Ta đã chứng kiến muôn cách, hàng ngàn yoni—những dạng thai sinh khác nhau.

Verse 41

अधुना जातमात्रोहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भे न संभवः

Nay ta vừa mới sinh ra và đã thọ nhận các saṁskāra theo nghi lễ. Vì thế ta sẽ làm điều thật sự là śreyas—để không còn phải vào thai bào nữa, không tái sinh.

Verse 42

गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिःसृतः । अध्येष्यामि परं ज्ञानं संसारविनिवर्तकम्

Khi còn ở trong thai, người ấy suy niệm như vầy: “Khi ra khỏi thai bào, ta sẽ học tri kiến tối thượng, điều khiến quay lưng khỏi saṁsāra.”

Verse 43

अवश्यं गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयेत्

Chắc chắn bị bức bách bởi khổ lớn của đời trong thai, jīva ở dưới sự thúc ép của nghiệp; vì vậy nên quán niệm phương tiện đưa đến mokṣa (giải thoát).

Verse 44

यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति दुःखितः

Như người bị núi lớn đè nặng chỉ còn đứng trong đau đớn, cũng vậy chúng sinh mang thân, bị màng thai (jarāyu) ép chặt, vẫn ở trong khổ—khốn khổ và thảm sầu.

Verse 45

पतितः सागरे यद्वद्दुःखमास्ते समाकुलः । गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथास्ते व्याकुलात्मकः

Như người rơi xuống biển ở trong khổ não và hoảng loạn, cũng vậy linh hồn mang thân—tứ chi bị nước trong thai thấm ướt—trú trong trạng thái rối bời nội tâm.

Verse 46

लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथाक्षिप्तः पच्यते जठराग्निना

Như người bị đặt trong vạc sắt thì bị lửa nấu chín, cũng vậy khi bị quăng vào vạc thai, kẻ ấy bị lửa trong bụng (jatharāgni) nung nấu.

Verse 47

सूचीभिरग्निवर्णाभिर्भिन्नगात्रो निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेष्टगुणं भवेत्

Nếu bị những mũi nhọn như kim, sắc như lửa, đâm xuyên mọi chi thể không ngừng, thì nỗi khổ phát sinh nơi người ấy sẽ thành gấp tám lần trong bào thai.

Verse 48

गर्भवासात्परं वासं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखमतुलं सुघोरमपि संकटम्

Không có nơi cư trú nào đau đớn hơn việc ở trong bào thai. Với chúng sinh mang thân, đó là khổ đau vô song—ghê rợn và là tai ách nghiệt ngã.

Verse 49

इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम् । चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः

Như vậy, nỗi khổ trong thai tạng của chúng sinh đã được thuật lại—đối với mọi loài, động và bất động—tùy theo bản tính của chính bào thai mỗi loài.

Verse 50

गर्भात्कोटिगुणापीडा योनियंत्रनिपीडनात् । संमूर्च्छितस्य जायेत जायमानस्य देहिनः

Vào lúc sinh nở, hữu tình mang thân chịu nỗi đau gấp muôn triệu lần hơn (mọi khổ) trong thai, do sức ép nghiền siết của cơ chế co thắt nơi tử cung; kẻ đang sinh rơi vào cơn ngất lịm.

Verse 51

इक्षुवत्पीड्यमानस्य पापमुद्गरपेषणात् । गर्भान्निष्क्रममाणस्य प्रबलैः सूतिवायुभिः

Bị nghiền ép như mía—bị giã nát bởi chùy của tội nghiệp đời trước—người ấy bị những luồng gió mạnh của cuộc sinh nở xô đẩy ra khỏi thai.

Verse 52

जायते सुमहद्दुःखं परित्राणं न विंदति । यंत्रेण पीड्यमानाः स्युर्निःसाराश्च यथेक्षवः

Nỗi khổ lớn lao phát sinh mà chẳng tìm được sự cứu hộ; bị ép bởi một cơ cấu như máy, họ bị vắt cạn tinh chất—như cây mía.

Verse 53

तथा शरीरं योनिस्थं पात्यते यंत्रपीडनात् । अस्थिमद्वर्तुलाकारं स्नायुबंधनवेष्टितम्

Cũng vậy, thân thể ở trong tử cung bị sức ép của cơ chế ấy đẩy dồn xuống—đầy xương, hình tròn, và bị quấn bọc bởi những dây gân ràng buộc.

Verse 54

रक्तमांसवसालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम् । केशलोमनखच्छन्नं रोगायतनमुत्तमम्

Thân này bị bôi dính bởi máu, thịt và mỡ, như một chiếc bình chứa phân và nước tiểu; phủ bởi tóc, lông và móng—quả thật là nơi trú ngụ tuyệt hảo của bệnh tật.

Verse 55

वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम् । ओष्ठद्वयकपाटं तु दंतजिह्वागलान्वितम्

Miệng là một đại môn duy nhất, trang sức bằng tám ‘cửa sổ’; đôi môi là cánh cửa, và có răng, lưỡi cùng cổ họng đi kèm.

Verse 56

नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम् । जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलेस्थितम्

Nó đầy dòng chảy của các mạch và mồ hôi, bị ngập bởi đờm và mật; bị tuổi già và sầu khổ chiếm giữ, và đặt trong ngọn lửa nơi miệng của Thời Gian (Tử thần).

Verse 57

कामक्रोधसमाक्रांतं श्वसनैश्चोपमर्दितम् । भोगतृष्णातुरं गूढं रागद्वेष वशानुगम्

Bị dục vọng và sân hận tràn ngập, bị những hơi thở của sinh mệnh dày vò; khổ vì khát ái hưởng thụ—ẩn sâu bên trong—nó theo sự thúc bách của luyến chấp và oán ghét.

Verse 58

सवर्णितांगप्रत्यंगं जरायु परिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्

Với mọi chi thể và phần chi thể đã thành hình đầy đủ, được bọc trong màng thai; giữa cơn khốn bức, nó đi ra qua đường sinh nở hẹp và chưa mở rộng.

Verse 59

विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं षट्कौशिकसमुद्भवम् । अस्थिपंजरसंघातं ज्ञेयमस्मिन्कलेवरे

Hãy biết rằng trong thân này, các chi thể bị vấy bởi phân, nước tiểu và máu; thân ấy sinh từ sáu lớp vỏ (kośa), và chỉ là một khối lồng xương mà thôi.

Verse 60

शतत्रयं शताधिकं पंचपेशी शतानि च । सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः

Trong thân này có ba trăm lẻ một (301) xương và năm trăm cơ; lại bị phủ khắp bốn phía bởi ba crores rưỡi lông tóc.

Verse 61

शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्याभिरंततः । एताभिर्मांसनाडीभिः कोटिभिस्तत्समन्वितम्

Thân này, mọi bề đều bị thấm khắp bởi các mạch thịt (nāḍī)—có thô có tế, có thấy có không thấy—và được cấu thành bởi vô số triệu triệu như thế.

Verse 62

प्रस्वेदमशुचिं ताभिरंतरस्थं च तेन हि । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः

Mồ hôi là bất tịnh, và những gì ở bên trong (thân) cũng bất tịnh vì thế. Do đó nói rằng răng có ba mươi hai, và móng được ghi nhớ là hai mươi.

Verse 63

पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्यार्धाढकं तथा । वसायाश्च पलाः पंच तदर्धं फलकस्य च

Hãy biết: lượng mật (pitta) là một kuḍava; đờm (kapha) là nửa āḍhaka. Mỡ (vasā) là năm pala, còn phalaka thì bằng một nửa của ấy.

Verse 64

पंचार्बुद पला ज्ञेयाः पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जा रक्ताच्चतुर्गुणा

Hãy biết rằng: mỡ (meda) đo mười pala; huyết đại (máu lớn) ba pala; và tủy (majja) gấp bốn lần huyết—đó là các lượng đo của thân thể được nêu ra.

Verse 65

शुक्रार्धकुडवं ज्ञेयं तदर्धं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकं पिंडेन पलसाहस्रमुच्यते

Hãy biết: lượng śukra (tinh dịch) là nửa kuḍava; một nửa của lượng ấy được gọi là sức lực của chúng sinh mang thân. Và một khối thịt được nói là bằng một nghìn pala.

Verse 66

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृमातृतीर्थ । माहात्म्ये षट्षष्टितमोऽध्यायः

Như vậy, trong Thánh Padma Purāṇa, phần Bhūmi-khaṇḍa, thuộc tích truyện Vena, chương thứ sáu mươi sáu—nói về sự vĩ đại của Pitṛmātṛtīrtha—đã kết thúc.

Verse 67

अशुद्धं च विशुद्धस्य कर्मबंधविनिर्मितम् । शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः संजायते क्वचित्

Ngay cả người thanh tịnh cũng đôi khi phát sinh một thân bất tịnh do xiềng xích nghiệp lực tạo thành; bởi từ sự hòa hợp của śukra và śoṇita (tinh và huyết), thân thể thỉnh thoảng được sinh ra.

Verse 68

नित्यं विण्मूत्रसंयुक्तस्तेनायमशुचिः स्मृतः । यथा वै विष्ठया पूर्णः शुचिः सांतर्बहिर्घटः

Vì thân này luôn gắn liền với phân và nước tiểu, nên được xem là bất tịnh; như chiếc vò dù rửa sạch bên ngoài, nhưng nếu bên trong đầy uế vật thì nội phần chẳng thể gọi là thanh tịnh.

Verse 69

शौचेन शोध्यमानोपि देहोयमशुचिर्भवेत् । यं प्राप्यातिपवित्राणि पंचगव्य हवींषि च

Dẫu thân này được tẩy rửa bằng các hạnh thanh tịnh, nó vẫn là bất tịnh; nhưng khi đạt đến Ngài, ngay cả pañcagavya tối thượng và các lễ vật havis của tế lễ yajña cũng được thánh hóa chân thật.

Verse 70

अशुचित्वं प्रयांत्याशु देहोयमशुचिस्ततः । हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च

Bất tịnh liền phát sinh, vì thân này vốn là bất tịnh; ngay cả thức ăn, đồ uống ngon lành và những vật thơm, khi vào đến thân này cũng trở nên hôi thối.

Verse 71

अशुचित्वं प्रयांत्याशु कोऽन्य स्यादशुचिस्ततः । हे जनाः किं न पश्यध्वं यन्निर्याति दिनेदिने

Bất tịnh đến rất nhanh—vậy còn ai có thể được gọi là thanh tịnh? Hỡi mọi người, các ngươi chẳng thấy sao điều bị thải ra ngày này qua ngày khác?

Verse 72

देहानुगो मलः पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः । देहः संशोध्यमानोपि पंचगव्यकुशांबुभिः

Dơ bẩn và hôi tanh theo sát thân này; vật làm chỗ nương của chúng sao có thể gọi là thanh tịnh? Dẫu thân được tẩy bằng pañcagavya và nước đã được thánh hóa bởi cỏ kuśa, (bất tịnh căn bản vẫn chẳng trừ hết).

Verse 73

घृष्यमाण इवांगारो निर्मलत्वं न गच्छति । स्रोतांसि यस्य सततं प्रवहंति गिरेरिव

Như hòn than hồng, dù bị chà xát vẫn chẳng trở nên trong sạch; cũng vậy, kẻ có những dòng chảy nội tâm luôn tuôn trào—như thác lũ từ núi—không đạt được sự thanh tịnh.

Verse 74

कफमूत्राद्यमशुचिः स देहः शुध्यते कथम् । सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते

Thân này vốn bất tịnh bởi đờm dãi, nước tiểu và các thứ như vậy, làm sao có thể trở nên thanh tịnh? Thân thể là kho chứa mọi điều ô uế thì không có sự trong sạch chân thật.

Verse 75

शुचिरेकप्रदेशोपि शुचिर्न स्यादृतेऽपि वा । दिवा वा यदि वा रात्रौ मृत्तोयैः शोध्यते करः

Dẫu chỉ một phần được cho là sạch, nếu không có sự tẩy tịnh đúng pháp thì vẫn chưa thật thanh tịnh. Dù ngày hay đêm, bàn tay được làm sạch bằng đất và nước.

Verse 76

तथापि शुचिभाङ्नस्यान्न विरज्यंति ते नराः । कायोयमग्र्यधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः

Dẫu vậy, con người không trở nên ly tham trong lòng chỉ nhờ sự sạch sẽ bên ngoài. Thân này, dù được chăm chút bằng hương trầm thượng hạng, mùi thơm và trang sức, tự nó cũng không ban tâm viễn ly; sự xả ly chân thật nương nơi trí phân biệt nội tâm.

Verse 77

न जहाति स्वभावं हि श्वपुच्छमिव नामितम् । तथा जात्यैव कृष्णोर्णा न शुक्ला जातु जायते

Con người không bỏ được bản tính bẩm sinh—như đuôi chó, dù bị uốn cong vẫn không rời dáng tự nhiên. Cũng vậy, lông cừu vốn đen từ khi sinh ra thì chẳng bao giờ sinh thành trắng.

Verse 78

संशोध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला । जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्

Cũng vậy, dù đang được tẩy rửa, thân phận hữu hình vẫn không thật thanh khiết—dẫu tự ngửi mùi hôi của mình và tự thấy điều ô uế của chính mình.

Verse 79

न विरज्यति लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्

Thế gian này dù bị hành hạ như bị véo mũi vẫn chẳng sinh tâm ly tham. Ôi, uy lực của si mê thật lớn, khiến toàn thể vũ trụ đều bị mê hoặc rối loạn.

Verse 80

जिघ्रन्पश्यन्स्वकान्दोषान्कायस्य न विरज्यते । स्वदेहस्य विगंधेन विरज्येत न यो नरः

Dẫu ngửi và thấy những lỗi lầm hôi hám của thân xác, người ấy vẫn chẳng sinh ly tham. Kẻ không lìa được ngay cả mùi hôi của chính thân mình—thật mê muội biết bao!

Verse 81

विरागकारणं तस्य किमन्यदुपदिश्यते । सर्वमेव जगत्पूतं देहमेवाशुचिः परम्

Còn cần dạy nguyên nhân nào khác để sinh ly tham nữa? Quả thật, toàn thể thế gian là thanh tịnh; chỉ riêng thân này là bất tịnh tối thượng.

Verse 82

यन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् । गंधलेपापनोदाय शौचं देहस्य कीर्तितम्

Dẫu vốn sạch, người ta vẫn thành bất tịnh khi chạm vào các phần thân có uế vật. Vì thế, sự “tẩy tịnh thân” được dạy là để trừ mùi hôi và lớp nhơ bẩn bám dính.

Verse 83

द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुद्ध्यति । गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैर्गात्रलेपनैः

Sau khi nhị nguyên được dứt bỏ, con người trở nên thanh tịnh nhờ sự thanh tịnh của tâm ý; cũng vậy, nhờ mọi cách dùng nước sông Hằng và nhờ bôi thân bằng những gánh đất thiêng, sự tẩy tịnh được thành tựu.

Verse 84

मर्त्यो दुर्गंधदेहोसौ भावदुष्टो न शुध्यति । तीर्थस्नानैस्तपोभिश्च दुष्टात्मा न च शुध्यति

Kẻ phàm nhân thân thể hôi uế, tâm ý nhiễm ác thì không được thanh tịnh. Dẫu tắm ở các tīrtha và tu khổ hạnh, kẻ tâm tà vẫn chẳng thể trong sạch.

Verse 85

स्वमूर्तिः क्षालिता तीर्थे न शुद्धिमधिगच्छति । अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोपि हुताशनम्

Dẫu tắm rửa thân mình nơi tīrtha cũng không đạt thanh tịnh; vì kẻ có tâm ý nhiễm bẩn vẫn bất tịnh, cho dù bước vào lửa đi nữa.

Verse 86

न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् । भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु

Không phải thiên giới, cũng không phải apavarga (giải thoát) là mục tiêu tối thượng; sự “thiêu đốt” cao nhất là thiêu rụi chấp ngã nơi thân. Tâm ý thanh tịnh là sự sạch trong tối thượng, và là thước đo chân thật cho mọi hành nghiệp.

Verse 87

अन्यथा लिंग्यते कांता भावेन दुहितान्यथा । मनसा भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु

Khi thái độ nội tâm đổi khác, người yêu được thấy theo một cách, còn con gái theo cách khác. Khuynh hướng của tâm phân chia nhận thức ngay cả đối với những điều tự thân vốn không khác biệt.

Verse 88

अन्यथैव सती पुत्रं चिंतयेदन्यथा पतिम् । यथायथा स्वभावस्य महाभाग उदाहृतम्

Hỡi bậc đại phúc, người vợ hiền đức nghĩ về con trai theo một cách, và nghĩ về chồng theo một cách khác—tùy theo bản tính của mỗi người, như đã được giảng rõ.

Verse 89

परिष्वक्तोपि यद्भार्यां भावहीनां न कारयेत् । नाद्याद्विविधमन्नाद्यं रस्यानि सुरभीणि च

Dẫu người nam có ôm ấp vợ mình, nếu nàng thiếu tình ý và tâm ái, thì chớ nên giao hợp. Cũng chớ thọ dụng các món ăn đủ loại, những mỹ vị thơm lừng, quyến rũ lòng người.

Verse 90

अभावेन नरस्तस्माद्भावः सर्वत्र कारणम् । चित्तं शोधय यत्नेन किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

Vì thế, con người như được tạo nên bởi bhāva nội tâm; chính bhāva là nguyên nhân của mọi sự. Hãy gắng sức thanh lọc tâm (citta)—các sự tẩy rửa khác chỉ ngoài thân thì ích gì?

Verse 91

भावतः शुचिशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सवैराग्यमृदापुनः

Nhờ bhāva chân chánh, người thanh tịnh và tâm ý trong sạch đạt được cả thiên giới lẫn giải thoát (mokṣa). Nước trong không vết của trí tuệ, cùng với “đất mềm” của ly dục (vairāgya), lại tẩy sạch và làm người ấy vững bền.

Verse 92

अविद्या रागविण्मूत्र लेपो नश्येद्विशोधनैः । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचिं विदुः

Lớp phủ của vô minh (avidyā)—cùng với dục nhiễm, phân và nước tiểu—có thể được gột bỏ bằng các phép tịnh hóa. Dẫu vậy, bậc trí biết thân này vốn tự tánh là bất tịnh.

Verse 93

विद्यादसार निःसारं कदलीसारसन्निभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिली भवेत्

Hãy biết rằng học vấn không có thực chất thì rỗng không—như lõi của thân cây chuối. Hiểu thân này đầy lỗi lầm, bậc trí trở nên ly dục, thản nhiên và buông xả.

Verse 94

सोतिक्रामति संसारं दृढग्राहोवतिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्मदुःखं प्रकीर्तितम्

Như vậy, người ấy vượt qua vòng luân hồi (saṃsāra) và an trụ vững bền với chí nguyện kiên cố. Theo cách ấy, nỗi khổ lớn—khổ đau vốn có trong sự sinh ra—đã được tuyên thuyết.

Verse 95

पुंसामज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । गर्भस्थस्य मतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

Do lỗi của vô minh nơi con người và do bị thúc đẩy bởi nhiều nghiệp (karma), sự hiểu biết mà hữu tình có khi còn trong thai tạng liền mất đi khi đã sinh ra.

Verse 96

सुमूर्च्छितस्य दुःखेन योनियंत्रनिपीडनात् । बाह्येन वायुना चास्य मोहसंगेन देहिनाम्

Bị khổ đau làm cho choáng váng, bị sự co ép của thai tạng nghiền nén, bị gió bên ngoài xô dạt, lại bị ràng buộc bởi sự kết giao với mê vọng—hữu tình mang thân chịu khổ như thế.

Verse 97

स्पृष्टमात्रस्य घोरेण ज्वरः समुपजायते । तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते

Chỉ vừa chạm phải điều ghê rợn ấy, cơn sốt dữ liền phát sinh; và từ cơn sốt lớn ấy, đại mê vọng được sinh ra.

Verse 98

संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः । स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च

Với kẻ bị mê vọng che lấp, sự mất mát ký ức lại nhanh chóng phát sinh. Và từ sự mất ký ức ấy, do bị nghiệp xưa chi phối, các hệ quả tiếp theo liền nối tiếp.

Verse 99

रतिः संजायते तस्य जंतोस्तत्रैव जन्मनि । रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्त्तते

Ngay trong chính kiếp ấy, dục vọng và ái nhiễm khởi lên nơi chúng sinh; và thế gian này—mê say, u mê—liền lao vào những việc không nên làm.

Verse 100

न चात्मानं विजानाति न परं न च दैवतम् । न शृणोति परं श्रेयः सचक्षुरपि नेक्षते

Người ấy chẳng biết tự ngã (Ātman) của mình, chẳng biết Đấng Tối Thượng, cũng chẳng biết Thần linh; không lắng nghe điều thiện tối thượng, và tuy có mắt vẫn không thật thấy.

Verse 101

समे पथि शनैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे । सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि

Dẫu bước chậm trên con đường bằng phẳng, người ấy vẫn như vấp ngã ở mỗi bước; với trí (buddhi) cố chấp vào điều mình cho là ‘chân thật’, người ấy không hiểu—dù được bậc hiền trí chỉ dạy.

Verse 102

संसारे क्लिश्यते तेन नरो लोभवशानुगः । गर्भस्मृतेरभावे च शास्त्रमुक्तं शिवेन च

Vì thế, trong cõi saṁsāra, người đàn ông thuận theo sức lôi của lòng tham (lobha) liền chịu khổ não; và do không còn ký ức về bào thai, lời dạy này được nêu trong śāstra—cũng như do chính Śiva tuyên thuyết.

Verse 103

तद्दुःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम् । येन तस्मिञ्छिवे ज्ञाते धर्मकामार्थसाधने

Để thuật lại nỗi khổ ấy, (ta nói về) pháp môn thành tựu thiên giới và giải thoát (mokṣa); nhờ biết được Đấng Śiva cát tường ấy, người ta đạt phương tiện để thành tựu dharma, kāma và artha.

Verse 104

न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र महदद्भुतम् । अव्यक्तेंद्रियबुद्धित्वाद्बाल्येदुःखं महत्पुनः

Họ không theo đuổi điều thật sự lợi ích cho chính mình—đó quả là điều kỳ diệu lớn ở đây. Vì các căn và trí còn chưa hiển lộ, nên tuổi thơ lại đem đến khổ đau rất lớn.

Verse 105

इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं न सत्कृती । दंतजन्ममहद्दुःखं लौल्येन वायुना तथा

Dẫu mong muốn, người ta vẫn không thể nói hay làm; ngay cả người có đức hạnh cũng không được tôn trọng. Cũng vậy, nỗi đau lớn khi răng mọc phát sinh do sự bồn chồn và sự khuấy động của khí (vāyu).

Verse 106

बालरोगैश्च विविधैः पीडाबालग्रहैरपि । तृड्बुभुक्षा परीतांगः क्वचित्तिष्ठति गच्छति

Bị hành hạ bởi nhiều thứ bệnh tật thời thơ ấu, lại còn bị các linh thể bắt trẻ (bāla-graha) quấy nhiễu; thân thể bị vây bởi khát và đói, khi thì đứng yên, khi thì lang thang đi lại.

Verse 107

विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत् । कौमारः कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनैः

Vì mê muội, đứa trẻ có thể làm những việc như ăn phân và nước tiểu. Và trong tuổi ấu thơ, nó còn chịu khổ vì xỏ lỗ tai và vì những trận đòn răn dạy của mẹ cha.

Verse 108

अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं गुर्वादिशासनात् । प्रमत्तेंद्रियवृत्तेश्च कामरागप्रपीडिनः

Bị dục vọng và ái nhiễm bức bách, họ chịu khổ—từ việc học chữ và các môn học khác, từ kỷ luật của thầy và bậc trưởng thượng, và từ sự hoạt động phóng túng của các căn.

Verse 109

रोगार्दितस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने । ईर्ष्यासु महद्दुःखं मोहाद्दुःखं प्रजायते

Người luôn bị bệnh tật hành hạ thì lấy đâu ra an lạc—dẫu đang tuổi thanh xuân? Trong lòng ganh tỵ có khổ lớn, và từ mê muội mà khổ sinh ra.

Verse 110

तत्रस्यात्कुपितस्यैव रागो दुःखाय केवलम् । रात्रौ न विंदते निद्रा कामाग्नि परिखेदितः

Trong cảnh ấy, dục vọng của kẻ đã nổi giận chỉ dẫn đến khổ mà thôi. Bị lửa ái dục thiêu đốt, đêm về người ấy chẳng tìm được giấc ngủ.

Verse 111

दिवा वापि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया । स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः

Ban ngày cũng lấy đâu ra an ổn, khi tâm bị nỗi lo kiếm của cải trói buộc? Và người đàn ông khiến thân xác hao mòn vì đàn bà, những giọt tinh lực (tinh dịch) đã tiêu phí nơi ấy đều trở thành uổng phí.

Verse 112

न ते सुखाय मंतव्याः स्वेदजा इव बिंदवः । कृमिभिस्ताड्यमानस्य कुष्ठिनः पामरस्य च

Chớ xem những giọt ấy là đem lại hạnh phúc—chỉ như giọt mồ hôi—đối với kẻ phong cùi khốn khổ, bị giòi bọ cắn xé hành hạ.

Verse 113

कंडूयनाग्नितापेन यत्सुखं स्त्रीषु तद्विदुः । यादृशं मन्यते सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

Người ta nói rằng ‘khoái lạc’ nơi đàn bà chỉ như chút dịu tạm khi gãi cơn ngứa đang nóng rát; và thứ hạnh phúc mà người đời tưởng có trong nỗi lo toan kiếm của cải cũng y như vậy.

Verse 114

तादृशं स्त्रीषु मंतव्यमधिकं नैव विद्यते । मर्त्यस्य वेदना सैव यां विना चित्तनिर्वृतिः

Trong việc liên hệ đến nữ nhân, nên hiểu rằng không gì vượt hơn trải nghiệm ấy. Đối với kẻ phàm tục, chính nỗi đau ấy là điều mà nếu thiếu đi, tâm không thể an trú.

Verse 115

ततोन्योन्यं पुरा प्राप्तमंते सैवान्यथा भवेत् । तदेवं जरया ग्रस्तमामया व्यपिनप्रियम्

Vì thế, điều xưa kia cả hai từng cùng nhau đạt được, đến cuối cùng có thể hóa ra khác. Như vậy, cái từng yêu quý cũng bị tuổi già chế ngự và bệnh tật lan tràn bao phủ.

Verse 116

अपूर्ववत्समात्मानं जरया परिपीडितम् । यः पश्यन्न विरज्येत कोन्यस्तस्मादचेतनः

Ai thấy chính mình bị tuổi già bào mòn và hành hạ mà vẫn không khởi tâm ly tham (vairāgya), thì còn ai vô tri hơn người ấy?

Verse 117

जराभिभूतोपि जंतुः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

Ngay cả người bị tuổi già khuất phục, vì bất lực, cũng bị vợ con, bà con thân thuộc, và cả kẻ hầu hạ hư hỏng khinh miệt, sỉ nhục.

Verse 118

न धर्ममर्थं कामं च मोक्षं च जरयायुतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

Kẻ mang gánh tuổi già không thể thành tựu dharma, artha, kāma, và cả mokṣa. Vì vậy, khi còn trẻ hãy siêng năng thực hành dharma.

Verse 119

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहेन देहोयं परिकीर्तितः

Sự mất quân bình của vāta, pitta, kapha và các thể dịch khác được gọi là bệnh. Quả thật thân này được nói là do tổng hợp của vāta cùng các dịch thể ấy mà thành.

Verse 120

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पंजरस्य च

Vì thế, nên hiểu thân của tự ngã này là thân đầy bệnh tật; bởi nó không tách rời vāta và các thể dịch khác, và cũng như một chiếc lồng giam giữ các bệnh vậy.

Verse 121

रोगैर्नानाविधैर्याति देही दुःखान्यनेकधा । तानि च स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम्

Bị các thứ bệnh tật muôn dạng hành hạ, kẻ mang thân phải chịu khổ đau vô số cách. Những điều ấy tự tâm mình biết rõ—ta còn nói gì thêm nữa?

Verse 122

एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम् । तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषाश्चागंतवः स्मृताः

Trong thân này, người ta nói có một trăm lẻ một cái chết an lập. Trong đó, một cái gắn với Kāla (Thời gian); còn lại được nhớ là những cái chết ngẫu nhiên do duyên bên ngoài.

Verse 123

ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यंति भेषजैः । जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति

Những bệnh được nói là phát sinh từ bên ngoài ở đời này có thể được làm lắng dịu bằng thuốc men, và cũng bằng japa, homa cùng bố thí. Nhưng cái chết đúng thời do Kāla định thì không thể tránh.

Verse 124

यदि वापमृत्युर्न स्याद्विषास्वादादशंकितः । न चात्ति पुरुषस्तस्मादपमृत्योर्बिभेति सः

Nếu không có điều gọi là chết yểu, con người hẳn sẽ nếm độc dược mà chẳng nghi ngại; nhưng vì không dám ăn, nên người ấy sợ cái chết yểu.

Verse 125

विविधा व्याधयस्तत्र सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा । विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम्

Ở đó có muôn thứ bệnh tật, các loài như rắn v.v., lại có độc dược và những phép tà thuật (abhicāra); tất cả đều là những cửa ngõ dẫn đến tử vong cho kẻ mang thân xác.

Verse 126

पीडितं सर्वरोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम् । स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं न चान्यथा

Khi thời khắc định mệnh đã đến, ngay cả Đấng Dhanvantari cũng không thể khiến người bị muôn bệnh hành hạ trở lại khỏe mạnh; và không thể khác được.

Verse 127

नौषधं न तपो दानं न माता न च बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

Chẳng phải thuốc men, chẳng phải khổ hạnh, chẳng phải bố thí; ngay cả mẹ hay bà con thân thuộc cũng không thể che chở người bị Thời gian (Kāla) bức bách.

Verse 128

रसायन तपो जाप्ययोगसिद्धैर्महात्मभिः । अवांतरितशांतिः स्यात्कालमृत्युमवाप्नुयात्

Nhờ những pháp tu viên mãn của các bậc đại hồn—rasāyana (pháp dưỡng sinh), khổ hạnh, trì tụng thần chú và thành tựu yoga—người ta đạt an lạc liên tục, và còn có thể vượt qua cái chết yểu.

Verse 129

जायते योनिकीटेषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पश्येद्वियोगं कर्मसंक्षयात्

Bị nghiệp lực chi phối, kẻ chết lại tái sinh giữa loài sinh từ bào thai và các loài côn trùng. Nhưng ai quán thấy sự sai biệt của các thân, nhận ra rằng sự lìa khỏi cảnh hữu thân phát sinh do nghiệp đã tiêu tận—người ấy mới có tri kiến chân thật.

Verse 130

मरणं तद्विनिर्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमः प्रविष्टस्य छिद्यमानेषु मर्मसु

Đó chính là điều được gọi là “cái chết”; nhưng theo chân lý tối thượng, nó không phải là sự tiêu diệt. Với kẻ đã rơi vào bóng tối sâu dày, khi các huyệt mạch sinh mạng bị cắt đứt—trạng thái ấy được gọi là chết.

Verse 131

यद्दुःखं मरणे जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातः कांतेति क्रंदत्येवं सुदुःखितः

Nỗi khổ mà chúng sinh cảm nhận vào lúc lâm chung không có gì trên đời sánh được. Trong đau đớn tột cùng, người ấy kêu khóc mãi: “Ôi cha! Ôi mẹ! Ôi người thương!”, than van không dứt.

Verse 132

मंडूक इव सर्पेण ग्रस्यते मृत्युना जगत् । बांधवैः स परित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

Như con ếch bị rắn nuốt chửng, thế gian cũng bị Tử thần nuốt chửng như vậy. Con người bị bà con quyến thuộc bỏ rơi, dẫu vẫn đang ở giữa vòng vây của những người mình thương mến.

Verse 133

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुखेन परिशुष्यता । खट्वायां परिवृत्तो हि मुह्यते च मुहुर्मुहुः

Người ấy thở ra những hơi dài và nóng; miệng khô khốc. Trăn trở trên giường, rồi hết lần này đến lần khác rơi vào mê muội và rối loạn.

Verse 134

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

Hoàn toàn mê muội, người ấy bứt rứt quăng quật tay chân. Từ giường lại thèm mặt đất, từ mặt đất lại thèm giường—cứ thế lặp đi lặp lại.

Verse 135

विवशस्त्यक्तलज्जश्च मूत्रविष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककंठोष्ठतालुकः

Bất lực và không còn biết hổ thẹn, thân dính nước tiểu và phân uế, người ấy van xin nước—cổ họng, môi và vòm miệng khô khốc.

Verse 136

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । यमदूतैर्नीयमानः कालपाशेन कर्षितः

Người ấy nghĩ: “Khi ta chết, của cải này sẽ thuộc về ai?” Rồi bị các sứ giả của Diêm Vương dẫn đi, bị thòng lọng của Thời gian lôi kéo.

Verse 137

म्रियते पश्यतामेवं गलो घुरुघुरायते । जीवस्तृणजलौकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

Như thế, người ấy chết ngay trước mắt kẻ đang nhìn; cổ họng phát tiếng khò khè. Jīva như con đỉa bám cỏ và nước, lần lượt chuyển từ thân này sang thân khác.

Verse 138

प्राप्नोत्युत्तरमंगं च देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थनाद्दुःखमधिकं हि विवेकिनाम्

Người ấy đạt đến cảnh giới cao hơn, nhưng trước hết phải lìa bỏ thân này. Với người có trí phân biệt, nỗi khổ do van xin cầu khẩn thật còn lớn hơn nỗi khổ của cái chết.

Verse 139

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । जगतां पतिरर्थित्वाद्विष्णुर्वामनतां गतः

Nỗi khổ lúc lâm tử chỉ thoáng chốc, nhưng quả báo do lời khẩn cầu tạo nên thì vô tận. Vì thế, Viṣṇu—Chúa tể muôn cõi—do được thỉnh cầu mà thị hiện thân Vāmana.

Verse 140

अधिकः कोपरस्तस्माद्यो न यास्यति लाघवम् । ज्ञातं मयेदमधुना मृत्योर्भवति यद्गुरुः

Vì vậy, cơn giận của kẻ không chịu hạ mình càng thêm dữ dội. Nay ta đã hiểu rõ: có một chân lý trở thành bậc thầy ngay cả đối với Thần Chết.

Verse 141

न परं प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णालाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये दुःखमंते च दारुणम्

Chớ cứ cầu xin thêm mãi chỉ để làm nhẹ lòng tham khát; vì nó đem khổ ở lúc đầu, khổ ở giữa, và khổ dữ dội ở lúc cuối.

Verse 142

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःख परंपरा । वर्तमानान्यतीतानि दुःखान्येतानि यानि तु

Từ chính bản tính hiện hữu của mọi loài, khởi lên một chuỗi sầu khổ không dứt; những khổ ấy—dù đang hiện tiền hay đã qua—đều là như vậy.

Verse 143

न नरः शोचयेज्जन्म न विरज्यति तेन वै । अत्याहारान्महद्दुःखमल्पाहारात्तदंतरम्

Người ta không nên than khóc vì sự sinh ra của mình, cũng không vì thế mà trở nên lãnh đạm. Ăn quá độ sinh khổ lớn; ăn ít thì nỗi khổ ấy tương đối nhẹ hơn.

Verse 144

त्रुटते भोजने कंठो भोजने च कुतः सुखम् । क्षुधा हि सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

Khi ăn, cổ họng nghẹn lại; vậy lạc thú trong việc ăn ở đâu? Vì đói khát được xem là chứng bệnh đứng đầu trong mọi bệnh tật.

Verse 145

सच्छांतौषधलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्व्याधि वेदना तीव्रा निःशेषबलकृंतनी

Dẫu bôi thứ cao dược thật sự làm dịu, nó cũng chỉ lắng xuống trong chốc lát; nỗi đau dữ dội của bệnh đói cắt sạch sức lực, chẳng còn gì.

Verse 146

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्नरः । तद्रसेपि हि किं सौख्यं जिह्वाग्रपरिवर्तिनि

Bị nó chế ngự, con người chết đi, như chết vì các bệnh khác. Ngay cả trong vị của nó, có hạnh phúc gì, khi nó chỉ chập chờn nơi đầu lưỡi?

Verse 147

तत्क्षणादर्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्तते । इति क्षुद्व्याधितप्तानामन्नमोषधवत्स्मृतम्

Trong chớp mắt—chỉ nửa sát-na—nó đến cổ họng rồi quay lui. Vì thế, với kẻ bị bệnh đói thiêu đốt, thức ăn được nhớ như thuốc.

Verse 148

न तत्सुखाय मंतव्यं परमार्थेन पंडितैः । मृतोपमश्च यः शेते सर्वकार्यविवर्जितः

Bậc hiền trí, theo nghĩa tối hậu, chớ xem đó là hạnh phúc—khi một người nằm như kẻ chết, lìa bỏ mọi bổn phận và hành động.

Verse 149

तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसा चोदितात्मनः । प्रबोधेपि कुतः सौख्यं कार्येषूपहतात्मनः

Ngay cả ở đó, làm sao có an lạc cho người có tâm bị tamas (u tối) thúc đẩy? Và dù đã tỉnh thức, làm sao có an lạc cho kẻ tự ngã bị công việc thế tục bào mòn, dập vùi?

Verse 150

कृषिवाणिज्यसेवाद्य गोरक्षादि परश्रमैः । प्रातर्मूत्रपुरीषाभ्यां मध्याह्ने क्षुत्पिपासया

Bởi những nhọc nhằn như làm ruộng, buôn bán, phục dịch và các việc tương tự—bởi chăn giữ bò và bao việc mệt mỏi khác—buổi sáng bị bức bách bởi tiểu tiện và đại tiện, đến giữa trưa lại bị hành bởi đói và khát.

Verse 151

तृप्ताः काम्येन बाध्यंते निद्रया निशि जंतवः । अर्थस्योपार्जने दुःखं दुःखमर्जितरक्षणे

Dẫu đã thỏa mãn, chúng sinh vẫn bị dục vọng thúc bách; đêm xuống, muôn loài bị giấc ngủ chế ngự. Khổ trong việc kiếm tài vật, và khổ nữa trong việc giữ gìn của cải đã kiếm được.

Verse 152

नाशे दुःखं व्यये दुःखमर्थस्यैव कुतः सुखम् । चौरेभ्यः सलिलेभ्योग्नेः स्वजनात्पार्थिवादपि

Mất của thì khổ, tiêu của cũng khổ—vậy an lạc nơi tài vật ở đâu? Nó bị đe dọa bởi trộm cướp, bởi nước, bởi lửa, cả bởi người thân của chính mình, và cả bởi vua chúa.

Verse 153

भयमर्थवतां नित्यं मृत्योर्देहभृतामिव । खे यथा पक्षिभिर्मांसं भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि

Người giàu luôn mang nỗi sợ hãi, như chúng sinh mang thân luôn sợ tử thần: như thịt bị chim trên trời rỉa ăn, và bị thú dữ dưới đất xé nuốt.

Verse 154

जले च भक्ष्यते मत्स्यैस्तथा सर्वत्र वित्तवान् । विमोहयंति संपत्सु वारयंति विपत्सु च

Ở dưới nước, người ấy bị cá ăn; cũng vậy, người giàu ở khắp nơi đều bị vướng mắc—khi thịnh vượng thì mê lầm, khi hoạn nạn thì bị kìm hãm.

Verse 155

खेदयंत्यर्जने काले कदार्थाः स्युः सुखावहाः । प्रागर्थपतिरुद्विग्नः पश्चात्सर्वार्थनिःस्पृहः

Của cải nhỏ nhoi sao có thể đem lại an lạc, khi ngay lúc mưu cầu đã gây phiền não? Trước thì người ta lo lắng như kẻ cầu tài; sau lại trở nên thờ ơ với mọi sở hữu.

Verse 156

तयोरर्थपतिर्दुःखी सुखी मन्येर्विरक्तधीः । वसंतग्रीष्मतापेन दारुणं वर्षपर्वसु

Trong hai hạng ấy, kẻ làm chủ của cải là người khổ; ta cho rằng người có trí ly tham mới thật là vui. Cái nóng của xuân và hạ thật khắc nghiệt, và những đợt chuyển vần của mùa mưa cũng dữ dằn như vậy.

Verse 157

वातातपेन वृष्ट्या च कालेप्येवं कुतः सुखम् । विवाहविस्तरे दुःखं तद्गर्भोद्वहने पुनः

Bị gió và nắng dập vùi, lại bị mưa dầm—dẫu đúng thời tiết—thì lấy đâu ra vui? Trong những nghi lễ hôn phối rườm rà đã có nhọc nhằn, rồi sau đó lại nhọc nhằn trong việc mang thai và cưu mang bào thai.

Verse 158

सूतिवैषम्यदुःखैश्च दुखं विष्ठादिकर्मभिः । दन्ताक्षिरोगे पुत्रस्य हा कष्टं किं करोम्यहम्

“Ta khổ vì những cơn đau của cuộc sinh nở bất thường, lại khổ vì việc xử lý uế tạp và những việc như thế. Nay con trai ta mắc bệnh răng và bệnh mắt—than ôi, thật khốn khó! Ta biết làm sao đây?”

Verse 159

गावो नष्टाः कृषिर्भग्ना भार्या च प्रपलायिता । अमी प्राघूर्णिकाः प्राप्ता भयं मे शंसिनो गृहान्

Bò của ta đã lạc mất, việc đồng áng tan hoang, và người vợ cũng bỏ trốn. Nay bọn du đãng lang thang này lại đến nhà ta, báo điềm sợ hãi cho ta.

Verse 160

बालापत्या च मे भार्या कः करिष्यति रंधनम् । विवाहकाले कन्यायाः कीदृशश्च वरो भवेत्

Vợ ta còn trẻ, lại có con thơ—ai sẽ lo việc bếp núc? Và đến lúc gả con gái, rể hiền phải là người như thế nào?

Verse 161

एतच्चिंताभिभूतानां कुतः सौख्यं कुटुंबिनाम्

Người gia chủ bị những nỗi lo như thế vây phủ, thì hạnh phúc biết tìm nơi đâu?

Verse 162

कुटुंबचिंताकुलितस्य पुंसः श्रुतं च शीलं च गुणाश्च सर्वे । अपक्वकुंभे निहिता इवापः प्रयांति देहेन समं विनाशनम्

Người đàn ông bị nỗi lo gia thất khuấy động, thì học vấn, hạnh kiểm và mọi đức hạnh—như nước chứa trong chiếc chum đất chưa nung—đều tiêu tan cùng thân xác.

Verse 163

राज्येपि हि कुतः सौख्यं संधिविग्रहचिंतया । पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यं हि कीदृशम्

Ngay cả ở ngôi vương, hạnh phúc ở đâu khi tâm cứ bận nghĩ chuyện hòa hiếu và chinh chiến? Nơi còn sợ hãi cả từ chính con trai mình, thì hạnh phúc nào có thể tồn tại?

Verse 164

स्वजातीयाद्भयं प्रायः सर्वेषामेव देहिनाम् । एकद्रव्याभिलाषित्वाच्छुनामिव परस्परम्

Hầu như mọi loài hữu thân thường sinh sợ hãi từ chính đồng loại; vì cùng ham muốn một vật nên họ trở nên đối nghịch nhau, như chó đối với chó.

Verse 165

न प्रविश्य वनं कश्चिन्नृपः ख्यातोस्ति भूतले । निखिलं यस्तिरस्कृत्य सुखं तिष्ठति निर्भयः

Trên cõi đất này, chẳng vị vua nào nổi danh mà không từng vào rừng; người gạt bỏ hết thảy, an trụ thảnh thơi, không sợ hãi, lòng được an lạc.

Verse 166

युद्धे बाहुसहस्रं हि पातयामास भूतले । श्रीमतः कार्तवीर्यस्य ऋषिपुत्रः प्रतापवान्

Trong chiến trận, người con của bậc hiền triết đầy oai lực đã khiến nghìn cánh tay của Kārtavīrya lẫy lừng rơi xuống mặt đất.

Verse 167

ऋषिपुत्रस्य रामस्य रामो दशरथात्मजः । जघान वीर्यमतुलमूर्ध्वगं सुमहात्मनः

Rāma, con vua Daśaratha, đã đánh bại sức mạnh vô song của Rāma—người con của bậc hiền triết (Paraśurāma)—dẫu ngài là bậc đại hồn, uy nghi cao vời.

Verse 168

जरासंधेन रामस्य तेजसा नाशितं यशः । जरासंधस्य भीमेन तस्यापि पवनात्मजः

Nhờ uy lực của Jarāsandha, danh tiếng của Rāma bị che lấp; danh tiếng của Jarāsandha lại bị Bhīma làm lu mờ; và danh tiếng của Bhīma cũng bị Con của Thần Gió (Hanumān) vượt trội.

Verse 169

हनुमानपि सूर्येण विक्षिप्तः पतितः क्षितौ । निवातकवचान्सर्वदानवान्बलदर्पितान्

Hanumān cũng bị mặt trời hất văng, rơi xuống mặt đất—chính vị ấy từng đối diện mọi Dānava mặc giáp không thể xuyên thủng, ngạo mạn vì sức mạnh của mình.

Verse 170

हतवानर्जुनः श्रीमान्गोपालैः स विनिर्जितः । सूर्यः प्रतापयुक्तोऽपि मेघैः संछाद्यते क्वचित्

Ngay cả Arjuna lẫy lừng, bậc diệt địch, cũng từng bị các gopāla (mục đồng) khuất phục. Ngay cả mặt trời đầy uy lực, đôi khi cũng bị mây che phủ.

Verse 171

क्षिप्यते वायुना मेघो वायोर्वीर्यं नगैर्जितम् । दह्यंते वह्निना शैलाः स वह्निः शाम्यते जलैः

Mây bị gió xua đẩy; nhưng sức gió lại bị núi non ngăn chặn. Núi bị lửa thiêu đốt; nhưng chính ngọn lửa ấy lại bị nước dập tắt.

Verse 172

तज्जलं शोष्यते सूर्यैस्ते सूर्याः सह वारिणा । त्रैलोक्येन समस्ताश्च नश्यंति ब्रह्मणो दिने

Nước ấy bị các mặt trời làm khô cạn; và chính các mặt trời ấy, cùng với mọi dòng nước—thật vậy toàn thể tam giới—đều tiêu vong khi ngày của Brahmā chấm dứt.

Verse 173

ब्रह्मापि त्रिदशैः सार्धमुपसंह्रियते पुनः । परार्धद्वयकालांते शिवेन परमात्मना

Ngay cả Brahmā, cùng chư thiên, cũng lại bị thu nhiếp vào sự tan rã (pralaya) vào cuối hai parārdha thời gian—bởi Śiva, Đấng Paramātman tối thượng.

Verse 174

एवं नैवास्ति संसारे यच्च सर्वोत्तमं बलम् । विहायैकं जगन्नाथं परमात्मानमव्ययम्

Trong cõi đời này không có sức mạnh nào thật sự tối thượng—ngoài một Đấng Jagannātha, Paramātmā bất hoại.

Verse 175

ज्ञात्वा सातिशयं सर्वमतिमानं विवर्जयेत् । एवंभूते जगत्यस्मिन्कः सुरः पंडितोपि वा

Biết rằng sự hơn kém chỉ là tương đối, người ta nên từ bỏ mọi kiêu mạn về trí tuệ của mình. Trong thế gian như vậy, ai có thể thật sự xuất chúng—dù là chư thiên hay bậc học giả?

Verse 176

न ह्यस्ति सर्ववित्कश्चिन्न वा मूर्खोपि सर्वतः । यावद्यस्तु विजानाति तावत्तत्र स पंडितः

Không ai là bậc toàn tri, cũng chẳng ai hoàn toàn ngu muội ở mọi phương diện. Người hiểu biết chân thật đến đâu, thì trong việc ấy người ấy là bậc học giả đến đó.

Verse 177

समाधाने तु सर्वत्र प्रभावः सदृशः स्मृतः । वित्तस्यातिशयत्वेन प्रभावः कस्यचित्क्वचित्

Trong việc dàn xếp, hiệu lực nhìn chung được nhớ rằng ở đâu cũng tương tự; nhưng do của cải dư dật, ảnh hưởng của một số người lại lớn hơn ở vài nơi.

Verse 178

दानवैर्निर्जिता देवास्ते दैवैर्निजिताः पुनः । इत्यन्योन्यं श्रितो लोको भाग्यैर्जयपराजयैः

Chư thiên bị các Dānava khuất phục, rồi chính các Dānava ấy lại bị chư thiên khuất phục. Vì thế, thế gian nương vào nhau—trong thắng bại do số mệnh đưa đến.

Verse 179

एवं वस्त्रयुगं राज्ञां प्रस्थमात्रांबुभोजनम् । यानं शय्यासनं चैव शेषं दुःखाय केवलम्

Như vậy, đối với bậc vương giả: chỉ cần một đôi y phục và phần ăn đo theo một prastha; còn xe, giường và chỗ ngồi—mọi thứ vượt quá đó chỉ là nguyên nhân của khổ đau.

Verse 180

सप्तमे चापि भवने खट्वामात्र परिग्रहः । उदकुंभसहस्रेभ्यः क्लेशायास प्रविस्तरः

Ngay cả ở nơi ở thứ bảy, vật sở hữu cũng chỉ là một chiếc giường đơn sơ; so với hàng nghìn vò nước, điều ấy cũng thành sự trải rộng của nhọc nhằn và khổ lụy.

Verse 181

प्रत्यूषे तूर्यनिर्घोषः समं पुरनिवासिभिः । राज्येभिमानमात्रं हि ममेदं वाद्यते गृहे

Lúc rạng đông, tiếng nhạc khí vang rền cùng dân cư trong thành; bởi tại nhà ta, điều ấy chỉ được tấu lên như một sự phô bày ngã mạn về vương quyền.

Verse 182

सर्वमाभरणं भारः सर्वमालेपनं मलम् । सर्वं प्रलपितं गीतं नृत्यमुन्मत्तचेष्टितम्

Mọi đồ trang sức đều là gánh nặng; mọi sự xoa bôi đều là nhơ bẩn. Mọi lời huyên thuyên bị lầm là khúc hát, và múa chỉ là cử chỉ của kẻ cuồng loạn.

Verse 183

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां विग्रहे चिंता वान्योन्यविजिगीषया

Vì thế, khi suy xét, làm sao có hạnh phúc trong những hưởng thụ của vương quyền? Với các bậc quân vương, lúc xung đột chỉ có lo âu—do lòng ham muốn chinh phục lẫn nhau.

Verse 184

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्ता निपतिताः कः श्रिया विंदते सुखम्

Phần nhiều các đại vương như Nahuṣa và những vị khác, say đắm trước ánh huy hoàng của phú quý, tuy đạt cõi trời vẫn lại sa rơi. Ai có thể tìm được hạnh phúc bền lâu chỉ nhờ vận may và tài lộc?

Verse 185

स्वर्गेपि च कुतः सौख्यं दृष्ट्वा दीप्तां परश्रियम् । उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशयस्थिताम्

Ngay cả ở cõi trời, làm sao có thể có an lạc, khi thấy ánh huy hoàng rực cháy và vượt trội của kẻ khác—nơi các chư thiên đứng tầng tầng lớp lớp, người sau lại vượt người trước?

Verse 186

नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते । न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः

Con người ở cõi trời chỉ thọ hưởng quả phúc cho đến khi cạn tận gốc; và tại đó không tạo thêm nghiệp nào nữa. Chính điều này là một khuyết lỗi vô cùng đáng sợ trong việc ấy.

Verse 187

छिन्नमूलतरुर्यद्वद्दिवसैः पतति क्षितौ । पुण्यस्य संक्षयात्तद्वन्निपतंति दिवौकसः

Như cây bị chặt đứt rễ, sau ít ngày sẽ ngã xuống đất; cũng vậy, khi phúc đức hao tận, kẻ ở cõi trời liền sa rơi.

Verse 188

सुखाभिलाषनिष्ठानां सुखभोगादि संप्लवैः । अकस्मात्पतितं दुःखं कष्टं स्वर्गेदिवौकसाम्

Với những kẻ chuyên chú mưu cầu khoái lạc, giữa dòng tràn của hưởng thụ và vui thú, nỗi khổ rơi xuống bất chợt thật vô cùng đau đớn—ngay cả đối với kẻ ở cõi trời.

Verse 189

इति स्वर्गेऽपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः । क्षयश्च विषयासिद्धौ स्वर्गे भोगाय कर्मणाम्

Vì thế, ngay cả ở cõi trời, chư thiên cũng không có hạnh phúc chân thật khi quán xét; và khi các đối tượng hưởng thụ không thành, phước (puṇya) của những nghiệp làm vì lạc thú thiên giới cũng bị tiêu tận.

Verse 190

तत्र दुःखं महत्कष्टं नरकाग्निषु देहिनाम् । घोरैश्च विविधैर्भावैर्वाङ्मनः काय संभवैः

Ở đó, trong lửa địa ngục, các hữu tình mang thân chịu nỗi đau lớn và khổ cực nặng nề; bị hành hạ bởi những trạng thái ghê rợn, muôn dạng, phát sinh từ lời nói, tâm ý và thân xác.

Verse 191

कुठारच्छेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशाखाफलानां च पातश्चंडेन वायुना

Ở đó có sự chặt bổ dữ dội bằng rìu và việc lột vỏ cây; lá, cành nhánh và trái quả cũng bị gió cuồng bạo quật cho rơi rụng.

Verse 192

उन्मूलनान्नदीभिश्च गजैरन्यैश्च देहिभिः । दावाग्निहिमशोषैश्च दुःखं स्थावरजातिषु

Trong loài bất động như cây cối, thảo mộc, cũng có khổ: bị sông nước nhổ bật gốc, bị voi và các hữu tình khác làm hại, lại còn bởi cháy rừng, sương giá và sức nóng khô thiêu đốt.

Verse 193

तद्वद्भुजंगसर्पाणां क्रोधे दुःखं च दारुणम् । दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबंधनम्

Cũng vậy, đối với loài rắn và mãng xà, khi sân hận dấy lên thì khổ đau thật ghê gớm; và ở đời, kẻ ác bị giết, lại còn bị trói buộc bằng thòng lọng (pāśa).

Verse 194

अकस्माज्जन्ममरणं कीटानां च मुहुर्मुहुः । सरीसृपनिकायानामेवं दुःखान्यनेकधा

Đối với loài côn trùng, sinh và tử đến bất chợt, lặp đi lặp lại; và đối với muôn loài bò sát, khổ đau cũng phát sinh như thế dưới nhiều hình dạng.

Verse 195

पशूनामात्मशमनं दंडताडनमेव च । नासावेधेन संत्रासः प्रतोदेन सुताडनम्

Việc ‘khuất phục’ loài vật được làm bằng cách đánh bằng gậy; lại có nỗi kinh hãi do xỏ thủng mũi, và những đòn quất nặng bằng roi hay gậy thúc (goad).

Verse 196

वेत्रकाष्ठादिनिगडैरंकुशेनांगबंधनम् । भावेन मनसा क्लेशैर्भिक्षा युवादिपीडनम्

Bằng xiềng xích làm từ mây, gỗ và các thứ tương tự, cùng với móc (ankusha), họ trói buộc tay chân; lại hành hạ tâm ý bằng nỗi khổ đau, ép phải đi xin ăn, và áp bức kẻ trẻ cùng những người khác.

Verse 197

आत्मयूथवियोगैश्च बलान्नयनबंधने । पशूनां संति कायानामेवं दुःखान्यनेकशः

Do bị lìa khỏi bầy đàn của chính mình, lại bị lùa đi bằng sức mạnh và trói buộc, các loài vật hữu thân phải chịu nhiều thứ khổ đau theo cách ấy.

Verse 198

वर्षाशीतातपाद्दुःखं सुकष्टं ग्रहपक्षिणाम् । क्लेशमानाति कायानामेवं दुःखान्यनेकधा

Từ mưa, rét và nắng nóng thiêu đốt mà sinh khổ—đó là nhọc nhằn vô cùng đối với muôn loài và chim chóc. Vì thế, các hữu tình mang thân chịu sự bức bách và dày vò theo nhiều cách khác nhau.

Verse 199

गर्भवासे महद्दुःखं जन्मदुःखं तथा नृणाम् । सुबाल्यदुःखं चाज्ञानं कौमारे गुरुशासनम्

Đối với con người, ở trong thai là khổ lớn, và lúc sinh ra cũng khổ; thuở ấu thơ chịu nhọc nhằn vì vô minh, và đến tuổi thiếu niên lại mang kỷ luật răn dạy của thầy.

Verse 200

यौवने कामरागाभ्यां दुःखं चैवेर्ष्यया पुनः । कृषिवाणिज्यसेवाद्यैर्गोरक्षादिक कर्मभिः

Trong tuổi trẻ, người ta khổ vì dục vọng và đam mê, rồi lại khổ vì lòng ganh tỵ; lại còn khổ vì nghề nghiệp như làm ruộng, buôn bán, phục dịch, và những lao nhọc như chăn giữ bò cùng các việc tương tự.