Adhyaya 41

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ८८ श्लोक हैं) ता निज: - महाडीनके सिवा, जो अन्य पचीस उड़ानें कही गयी हैं, उन सबका पृथक्‌-पृथक्‌ एक-एक संपात (पंख फड़फड़ानेकी क्रिया) भी है, ये पचीस संपात जोड़नेसे एक सौ एक संख्याकी पूर्ति होती है। द्विचत्वारिशोड ध्याय: कर्णका श्रीकृष्ण और अर्जुनके प्रभावको स्वीकार करते हुए अभिमानपूर्वक शल्यको फटकारना और उनसे अपनेको परशुरामजीद्वारा और ब्राह्माणद्वारा प्राप्त हुए शापोंकी कथा सुनाना संजय उवाच मद्राधिपस्याधिरथिममहात्मा वचो निशम्याप्रियमप्रतीत: । उवाच शल्यं विदितं ममैतद्‌ यथाविधावर्जुनवासुदेवौ,संजय कहते हैं--राजन्‌! मद्रराज शल्यकी ये अप्रिय बातें सुनकर महामनस्वी अधिरथपुत्र कर्णने असंतुष्ट होकर उनसे कहा--'शल्य! अर्जुन और श्रीकृष्ण कैसे हैं, यह बात मुझे अच्छी तरह ज्ञात है

Sanjaya nói: Tâu Đại vương, nghe những lời khó chịu của Shalya, chúa xứ Madra, Karṇa—người con của Adhiratha, bậc đại hồn—liền bất bình và nói với Shalya: “Shalya, ta đã biết rõ, biết trọn vẹn, Arjuna và Vasudeva (Krishna) là những người như thế nào.”

Verse 2

शौरे रथं वाहयतोअर्जुनस्य बल॑ महास्त्राणि च पाण्डवस्य । अहं विजानामि यथावदद्य परोक्षभूतं तव तत्‌ तु शल्य,“मद्रराज! अर्जुनका रथ हाँकनेवाले श्रीकृष्णके बल और पाण्डुपुत्र अर्जुनके महान्‌ दिव्यास्त्रोंकी इस समय मैं भलीभाँति जानता हूँ। तुम स्वयं उनसे अपरिचित हो

“Hỡi vua Madra, ta biết rõ ngay lúc này sức lực của Shauri (Krishna) đang cầm cương xe cho Arjuna, và những đại thần khí của Arjuna, con Pandu. Còn ngươi, Shalya, lại chẳng thực sự am tường về họ.”

Verse 3

तौ चाप्यहं शस्त्रभृतां वरिष्ठौ व्यपेतभीर्योधयिष्यामि कृष्णौ । संतापयत्यभ्यधिकं नु रामा- च्छापोउ्द्य मां ब्राह्मणसत्तमाच्च,वे दोनों कृष्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ हैं तो भी मैं उनके साथ निर्भय होकर युद्ध करूँगा। परंतु परशुरामजीसे तथा एक ब्राह्मणशिरोमणिसे मुझे जो शाप प्राप्त हुआ है, वह आज मुझे अधिक संताप दे रहा है

Sañjaya said: “Though those two Kṛṣṇas are foremost among weapon-bearers, I shall still fight them without fear. Yet today the curse I received from Rāma (Paraśurāma) and from a most eminent brāhmaṇa torments me all the more.”

Verse 4

अवसं वै ब्राह्मणच्छगनाहं रामे पुरा दिव्यमस्त्रं चिकीर्षु: तत्रापि मे देवराजेन विध्नो हितार्थिना फाल्गुनस्यैव शल्य,'पूर्वकालकी बात है, मैं दिव्य अस्त्रोंको प्राप्त करनेकी इच्छासे ब्राह्मणका वेष बनाकर परशुरामजीके पास रहता था। शल्य! वहाँ भी अर्जुनका ही हित चाहनेवाले देवराज इन्द्रने मेरे कार्यमें विघ्न उपस्थित कर दिया था। एक दिन गुरुदेव मेरी जाँघपर अपना मस्तक रखकर सो गये थे। उस समय इन्द्रने एक कीडेके भयंकर शरीरमें प्रवेश करके मेरी जाँघके पास आकर उसे काट लिया, काटकर उसमें भारी घाव कर दिया और इस कार्यके द्वारा इन्होंने मेरे मनोरथमें विध्न डाल दिया

Sanjaya said: Long ago, desiring to obtain divine weapons, I lived with Rama (Parashurama) in the guise of a Brahmin. Even there, O Shalya, Indra—the king of the gods—who sought only the welfare of Phalguna (Arjuna), placed an obstacle in my undertaking. (Thus, the gods themselves intervened to protect Arjuna’s destined advantage, frustrating my pursuit through deception.)

Verse 5

कृतो विभेदेन ममोरुमेत्य प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम्‌ । ममोसमेत्य प्रबिभेद कीट: सुप्ते गुरौ तत्र शिरो निधाय,'पूर्वकालकी बात है, मैं दिव्य अस्त्रोंको प्राप्त करनेकी इच्छासे ब्राह्मणका वेष बनाकर परशुरामजीके पास रहता था। शल्य! वहाँ भी अर्जुनका ही हित चाहनेवाले देवराज इन्द्रने मेरे कार्यमें विघ्न उपस्थित कर दिया था। एक दिन गुरुदेव मेरी जाँघपर अपना मस्तक रखकर सो गये थे। उस समय इन्द्रने एक कीडेके भयंकर शरीरमें प्रवेश करके मेरी जाँघके पास आकर उसे काट लिया, काटकर उसमें भारी घाव कर दिया और इस कार्यके द्वारा इन्होंने मेरे मनोरथमें विध्न डाल दिया

Sañjaya said: “Having assumed a hideous worm’s body by a contrivance, it came to my thigh and entered it. Approaching me, the worm bored into my flesh while my teacher slept with his head resting there. Thus an obstacle was laid in my endeavor—an act of covert interference meant to thwart my pursuit of divine weapons.”

Verse 6

ऊरुप्रभेदाच्च महान्‌ बभूव शरीरतो मे घनशोणितौघ: । गुरोर्भयाच्चापि न चेलिवानहं ततो विबुद्धों ददृशे स विप्र:,'जाँघमें घाव हो जानेके कारण मेरे शरीरसे गाढ़े रक्तका महान्‌ प्रवाह बह चला; परंतु गुरुके जागनेके भयसे मैं तनिक भी विचलित नहीं हुआ। तत्पश्चात्‌ जब गुरुजी जागे, तब उन्होंने यह सब कुछ देखा

Because my thigh was pierced, a great, thick torrent of blood began to flow from my body. Yet, out of fear that my teacher might awaken, I did not stir even slightly. Then, when the teacher did wake, that brahmin saw what had happened.

Verse 7

स धैर्ययुक्त प्रसमीक्ष्य मां वै नत्वं विप्र: कोडसि सत्यं वदेति । तस्मै तदा55त्मानमहं यथाव- दाख्यातवान्‌ सूत इत्येव शल्य,“शल्य! उन्होंने मुझे ऐसे धैर्यसे युक्त देखकर पूछा--“अरे! तू ब्राह्मण तो है नहीं; फिर कौन है? सच-सच बता दे।” तब मैंने उनसे अपना यथार्थ परिचय देते हुए इस प्रकार कहा --'भगवन! मैं सूत हूँ!

Sañjaya said: Seeing me steady and composed, he questioned me: “You are not a brāhmaṇa—who are you? Speak the truth.” Then, to him, I disclosed my identity exactly as it was, saying, “O Śalya, I am a sūta.”

Verse 8

स मां निशम्याथ महातपस्वी संशप्तवान्‌ रोषपरीतचेता: । सूतोपधावाप्तमिदं तवास्त्र न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्‌,“तदनन्तर मेरा वृत्तान्त सुनकर महातपस्वी परशुरामजीके मनमें मेरे प्रति अत्यन्त रोष भर गया और उन्होंने मुझे शाप देते हुए कहा--'सूत! तूने छल करके यह ब्रह्मास्त्र प्राप्त किया है। इसलिये काम पड़नेपर तेरा यह अस्त्र तुझे याद न आयेगा

Sañjaya nói: Nghe lời thuật của ta, đại ẩn sĩ (Paraśurāma), tâm trí ngập tràn phẫn nộ, liền giáng lời nguyền: “Hỡi sūta! Ngươi đã dùng mưu trá mà đoạt được vũ khí này. Vì thế, khi đến lúc phải hành động, vũ khí ấy sẽ không hiện lên trong ký ức của ngươi.”

Verse 9

अन्यत्र तस्मात्‌ तव मृत्युकाला- दब्राद्माणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात्‌ । तदद्य पर्याप्तमतीव चास्त्र- मस्मिन्‌ संग्रामे तुमुलेडतीव भीमे,“तेरी मृत्युके समयको छोड़कर अन्य अवसरोंपर ही यह अस्त्र तेरे काम आ सकता है; क्योंकि ब्राह्मणेतर मनुष्यमें यह ब्रह्मास्त्र सदा स्थिर नहीं रह सकता।” वह अस्त्र आज इस अत्यन्त भयंकर तुमुल संग्राममें पर्याप्त काम दे सकता है

Sañjaya nói: “Ngoài thời khắc đã định cho cái chết của ngươi, vũ khí này có thể giúp ngươi vào những dịp khác; bởi nơi kẻ không phải brāhmaṇa, Brahmāstra không thể bền vững mãi. Nhưng hôm nay, giữa trận chiến vô cùng kinh hoàng và náo động này, vũ khí ấy sẽ hơn cả đủ dùng.”

Verse 10

योडयं शल्य भरतेषूपपन्न: प्रकर्षण: सर्वहरो5तिभीम: । सो5भिमन्ये क्षत्रियाणां प्रवीरान्‌ प्रतापिता बलवान वै विमर्द:,“शल्य! वीरोंको आकृष्ट करनेवाला, सर्वसंहारक और अत्यन्त भयंकर जो यह प्रबल संग्राम भरतवंशी क्षत्रियोंपर आ पड़ा है, वह क्षत्रिय-जातिके प्रधान-प्रधान वीरोंको निश्चय ही संतप्त करेगा, ऐसा मेरा विश्वास है

Sañjaya nói: “Hỡi Śalya, cuộc giao tranh hùng mạnh này giáng xuống các chiến binh Bharata—lôi kéo các anh hùng vào vòng siết chặt, cướp sạch mọi thứ và đáng sợ khôn lường—ta tin chắc sẽ thiêu đốt những dũng tướng bậc nhất trong hàng kṣatriya.”

Verse 11

शल्योग्रधन्वानमहं वरिष्ठ तरस्विनं भीममसहांवीर्यम्‌ । सत्यप्रतिज्ञं युधि पाण्डवेयं धनंजयं मृत्युमुखं नयिष्ये,'शल्य! आज मैं युद्धमें भयंकर धनुष धारण करनेवाले सर्वश्रेष्ठ, वेगवान, भयंकर, असहापराक्रमी और सत्यप्रतिज्ञ पाण्डुपुत्र अर्जुनको मौतके मुखमें भेज दूँगा

“Hỡi Śalya, hôm nay ta sẽ đưa Dhanañjaya Arjuna, con của Pāṇḍu—bậc dũng tướng tối thượng, nhanh như gió, cầm cung đáng sợ, sức mạnh không ai chịu nổi, và giữ lời thệ nguyện—đến thẳng cửa tử trên chiến địa.”

Verse 12

अस्त्र॑ ततो<न्यत्‌ प्रतिपन्नमद्य येन क्षेप्स्थे समरे शत्रुपूगान्‌ । प्रतापिनं बलवन्तं कृतास्त्रं तमुग्रधन्चानममितौजसं च

Sañjaya nói: “Giờ đây ngươi đã cầm lấy một vũ khí khác, nhờ đó ngươi định giữa cơn chiến trận mà đánh gục các hàng ngũ quân thù. Chiến binh ấy oai lực và hùng mạnh, tinh thông binh khí, là cung thủ dữ dội, và có năng lượng không thể lường.”

Verse 13

अपां पतिर्वेगवानप्रमेयो निमज्जयिष्यन्‌ बहुला: प्रजाश्न

Sañjaya nói: “Chúa tể của nước—nhanh như gió và vượt ngoài mọi đo lường—dường như đang toan nhấn chìm vô số dân chúng.”

Verse 14

प्रमुड्चन्तं बाणसंघानमेयान्‌ मर्मच्छिदो वीरहण: सुपत्रान्‌

Sañjaya nói: “Ngài phóng ra những loạt tên vô lượng—những mũi tên lông vũ chỉnh tề—đâm trúng yếu huyệt, hạ sát các dũng sĩ—khiến bạo lực chiến trường càng thêm dữ dội bởi sự chuẩn xác chết chóc.”

Verse 15

कुन्तीपुत्रं यत्र योत्स्यामि युद्धे ज्यां कर्षतामुत्तममद्य लोके । “उसी प्रकार मैं भी मर्मस्थलको विदीर्ण कर देनेवाले, सुन्दर पंखोंसे युक्त, असंख्य, वीरविनाशक बाण-समूहोंका प्रयोग करनेवाले उन कुन्तीकुमार अर्जुनके साथ रणभूमिमें युद्ध करूँगा, जो इस जगतके भीतर प्रत्यंचा खींचनेवाले वीरोंमें सबसे उत्तम हैं ।। १४ ई ।। एवं बलेनातिबल महास्त्र समुद्रकल्पं सुदुरापमुग्रम्‌

Sañjaya nói: “Ngay tại chiến địa ấy, ta sẽ giao chiến với Arjuna, con của Kuntī—người đứng đầu trong cõi đời này giữa những dũng sĩ kéo dây cung—đối mặt cùng chàng trong chiến tranh, khi chàng phóng ra vô số mũi tên lông vũ tuyệt mỹ, xuyên trúng yếu huyệt và quật ngã cả những kẻ can trường nhất.”

Verse 16

अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्‌

Sañjaya nói: “Hôm nay, giữa chiến trường, ta cho rằng không có người nào sánh kịp chàng khi chàng cầm lấy cây cung.”

Verse 17

अतीव मानी पाण्डवो युद्धकामो हामानुषैरेष्यति मे महास्त्रै:

Sañjaya nói: “Vị Pāṇḍava ấy, vô cùng kiêu hãnh và khát khao giao chiến, sẽ đến đối đầu ta với những đại vũ khí mang uy lực siêu phàm.”

Verse 18

सहस्ररश्मिप्रतिमं ज्वलन्तं दिशश्च सर्वा: प्रतपन्तमुग्रम्‌

Sañjaya nói: “Rực cháy như mặt trời ngàn tia, dữ dội và thiêu đốt, dường như nó đốt cháy khắp mọi phương.”

Verse 19

तमोनुद मेघ इवातिमात्रं धनंजयं छादयिष्यामि बाणै: | '“सहस्रों किरणोंवाले सूर्यके सदृश प्रकाशित हो सम्पूर्ण दिशाओंको ताप देते हुए भयंकर वीर अर्जुनको मैं अपने बाणोंद्वारा उसी प्रकार अत्यन्त आच्छादित कर दूँगा, जैसे मेघ अन्धकारनाशक सूर्यदेवको ढक देता है ।। वैश्वानरं धूमशिखं ज्वलन्तं तेजस्विनं लोकमिदं दहन्तम्‌

Sañjaya nói: “Ta sẽ vùi lấp Dhanañjaya bằng một trận mưa tên dồn dập, như mây che khuất mặt trời xua tan bóng tối. Dẫu Arjuna rực cháy như mặt trời ngàn tia, thiêu đốt mọi phương bằng hào quang của mình, ta vẫn sẽ phủ kín vị anh hùng đáng sợ ấy bằng những mũi tên của ta.”

Verse 20

आशीदविपष॑ दुर्धरमप्रमेयं सुतीक्षणदंष्टं ज्वलनप्रभावम्‌

Sañjaya nói: “Nó như một con rắn—khó chống đỡ, không thể đo lường—nanh sắc đến tột cùng, bản tính bừng cháy như lửa.”

Verse 21

प्रमाथिनं बलवन्तं प्रहारिणं प्रभञ्जनं मातरिश्वानमुग्रम्‌

Sañjaya nói: “(Chàng là) sức mạnh nghiền nát—hùng mãnh, ra đòn không ngơi—như bão tố, như Mātariśvan (Thần Gió) dữ dội.”

Verse 22

विशारदं रथमार्गेषु शक्तं धुर्य नित्यं समरेषु प्रवीरम्‌

Sañjaya nói: “Chàng tinh thông đường xe chiến, đủ tài và đáng tin như một thủ lĩnh hàng đầu, luôn vững vàng giữa chiến trận, và là một dũng sĩ đã được chứng thực.”

Verse 23

अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्‌

Sañjaya nói: “Hôm nay, trên chiến địa này, ta cho rằng không có người nào khác sánh bằng chàng—khi chàng cầm lấy cây cung.”

Verse 24

यः सर्वभूतानि सदैवतानि प्रस्थेडघजयत्‌ खाण्डवे सव्यसाची

Sañjaya nói: “Chính người ấy, trong rừng Khāṇḍava, đã khuất phục mọi loài—cùng cả các vị thần hộ trì của chúng—đó là Arjuna, bậc thiện xạ Savyasācin, bắn được cả hai tay.”

Verse 25

मानी कृतास्त्र: कृतहस्तयोगो दिव्यास्त्रविच्छुवेतहय: प्रमाथी

Sañjaya nói: “Đầy kiêu hãnh và tự tin, tinh thông binh khí, thuần thục cả quyền cước, chàng là một chiến sĩ dữ dội—am tường các thần khí, nhanh như ngựa được điều khiển thiện nghệ, và có thể nghiền nát đối phương giữa trận tiền.”

Verse 26

योत्स्याम्येनं शल्य धनंजयं वै मृत्युं पुरस्कृत्य रणे जयं वा

Sañjaya nói: “Ta sẽ giao chiến với chàng—Dhanañjaya—hỡi Śalya, giữa trận mạc, lấy cái chết làm điều đặt trước; bằng không thì ta sẽ giành chiến thắng.”

Verse 27

तस्याहवे पौरुषं पाण्डवस्य ब्रूयां हृष्ट: समितौ क्षत्रियाणाम्‌

Sañjaya nói: “Trong trận chiến này, ta sẽ hân hoan thuật lại dũng lực của vị Pāṇḍava ấy, đã hiển lộ giữa hội tụ các chiến binh.”

Verse 28

अप्रियो य: पुरुषो निष्ठुरो हि क्षुद्र: क्षेप्ता क्षमिणश्नाक्षमावान्‌

Sañjaya nói: “Kẻ nào đáng ghét, quả thật thô bạo và ti tiện—kẻ quen miệng buông lời sỉ nhục—dẫu có vẻ như ‘nhẫn nhịn’, kỳ thực lại là kẻ không biết tha thứ.”

Verse 29

अवोचचस्त्वं पाण्डवार्थेडप्रियाणि प्रधर्षयन्‌ मां मूढवत्‌ पापकर्मन्‌

Sañjaya nói: “Còn ngươi, vì thù ghét chính nghĩa của nhà Pāṇḍava mà buông lời khó nghe—sỉ nhục ta như kẻ ngu, hỡi kẻ làm điều tội lỗi.”

Verse 30

कालस्त्वयं प्रत्युययाति दारुणो दुर्योधनो युद्धमुपागमद्‌ यत्‌

Sañjaya nói: “Thời gian nghiệt ngã và không khoan nhượng này đang quay lại giáng xuống chúng ta; bởi Duryodhana đã tiến vào chiến trận.”

Verse 31

मित्र मिन्देर्नन्दते: प्रीयतेर्वा संत्रायतेर्मिनुतेमोदतेर्वा

Sañjaya nói: “Bạn hữu là người nhờ đó ta vui mừng, hay nảy lòng mến thương; hoặc là người che chở ta; hoặc là người cùng ta hưởng niềm hoan lạc.”

Verse 32

शत्रु: शदे: शासतेर्वा श्यतेर्वा शणातेर्वा श्वसते: सीदते्वा

Sañjaya nói: “Từ ‘kẻ thù’ (śatru) được hiểu theo nhiều nghĩa—kẻ làm hại, kẻ cai trị hay trừng phạt, kẻ đâm chém hay đánh kích, kẻ hủy diệt, kẻ thở ra (như muốn nuốt chửng), hoặc kẻ khiến người khác chìm trong khốn khổ.”

Verse 33

दुर्योधनार्थे तव च प्रियार्थ यशोडर्थमात्मार्थमपीश्वरार्थम्‌

Sañjaya nói: “Vì đại nghĩa của Duryodhana, và vì mục đích thân yêu của ngươi; vì danh tiếng, vì lợi ích của chính mình, và thậm chí vì Thượng Đế—(việc này được thực hiện).”

Verse 34

अस्त्राणि पश्याद्य ममोत्तमानि ब्राह्माणि दिव्यान्यथ मानुषाणि

Sañjaya nói: “Hãy nhìn hôm nay những vũ khí tinh tuyển nhất của ta—những thần khí do Brahmā ban sinh, uy lực thần linh, và cả những vũ khí có nguồn gốc phàm nhân.”

Verse 35

अस्त्रं ब्राह्म॑ं मनसा युध्यजेयं क्षेप्स्ये पार्थायाप्रमेयं जयाय । तेनापि मे नैव मुच्येत युद्धे न चेत्‌ पतेद्‌ विषमे मे5द्य चक्रम्‌,“मैं युद्धमें अजेय तथा असीम शक्तिशाली ब्रह्मास्त्रका मन-ही-मन स्मरण करके अपनी विजयके लिये अर्जुनपर प्रहार करूँगा। यदि मेरे रथका पहिया किसी विषम स्थानमें न फँस जाय तो उस अस्त्रसे अर्जुन रणभूमिमें जीवित नहीं छूट सकते

Sañjaya nói: “Ta sẽ dùng tâm niệm mà khởi động Brahmāstra vô lượng, rồi phóng vào Pārtha để giành chiến thắng. Bởi vũ khí ấy, hắn sẽ không thể thoát chết nơi chiến địa—chỉ cần bánh xe chiến xa của ta hôm nay đừng sa vào chỗ đất gồ ghề.”

Verse 36

वैवस्वताद्‌ दण्डहस्ताद्वरुणाद्‌ वापि पाशिन: । सगदाद्‌ वा धनपते: सवज़ाद्‌ वापि वासवात्‌,सह युद्ध हि मे ताभ्यां साम्पराये भविष्यति । “शल्य! मैं दण्डधारी सूर्यपुत्र यमराजसे, पाशधारी वरुणसे, गदा हाथमें लिये हुए कुबेरसे, वज्रधारी इन्द्रसे अथवा दूसरे किसी आततायी शत्रुसे भी कभी नहीं डरता। इस बातको तुम अच्छी तरह समझ लो। इसीलिये मुझे अर्जुन और श्रीकृष्णसे भी कोई भय नहीं है। उन दोनोंके साथ रणक्षेत्रमें मेरा युद्ध अवश्य होगा

Sañjaya nói: “Ta không sợ Yama, con của Vivasvat, tay cầm trượng phạt; không sợ Varuṇa với thòng lọng; không sợ Kubera, chúa tể tài bảo, cầm chùy; không sợ Vāsava (Indra) với lôi chùy—cũng chẳng sợ bất kỳ kẻ thù hung bạo nào khác. Hãy biết rõ điều này: vì thế ta cũng không sợ Arjuna và Śrī Kṛṣṇa. Trong cuộc quyết chiến cuối cùng, trận chiến của ta với hai người ấy ắt sẽ xảy ra.”

Verse 37

अन्यस्मादपि कस्माच्चिदमित्रादाततायिन: । इति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्यत: ।। तस्मान्न मे भयं पार्थान्नापि चैव जनार्दनात्‌,सह युद्ध हि मे ताभ्यां साम्पराये भविष्यति । “शल्य! मैं दण्डधारी सूर्यपुत्र यमराजसे, पाशधारी वरुणसे, गदा हाथमें लिये हुए कुबेरसे, वज्रधारी इन्द्रसे अथवा दूसरे किसी आततायी शत्रुसे भी कभी नहीं डरता। इस बातको तुम अच्छी तरह समझ लो। इसीलिये मुझे अर्जुन और श्रीकृष्णसे भी कोई भय नहीं है। उन दोनोंके साथ रणक्षेत्रमें मेरा युद्ध अवश्य होगा

Sañjaya nói: “Hỡi Śalya, hãy hiểu cho rõ: ta không sợ bất cứ kẻ thù nào, dù là kẻ tập kích bằng mưu trá. Vì thế ta không sợ Pārtha (Arjuna), cũng không sợ Janārdana (Kṛṣṇa). Trong cuộc phân định cuối cùng, trận chiến của ta với hai người ấy ắt sẽ đến.”

Verse 38

।। कदाचित्‌ विजयस्याहमस्त्रहेतोरटन्नूप,“नरेश्वरर एक समयकी बात है, मैं शस्त्रोंके अभ्यासके लिये विजय नामक एक ब्राह्मणगके आश्रमके आसपास विचरण कर रहा था। उस समय घोर एवं भयंकर बाण चलाते हुए मैंने अनजानमें ही असावधानीके कारण उस ब्राह्मणकी होमधेनुके बछड़ेको एक बाणसे मार डाला

Sañjaya thưa: “Muôn tâu Đại vương, có một lần, vì muốn luyện tập binh khí, ta đi lang thang gần đạo tràng của một bà-la-môn tên Vijaya. Khi ấy ta bắn những mũi tên dữ dội, ghê rợn. Trong vô minh, do sự bất cẩn thuần túy, ta đã dùng một mũi tên duy nhất bắn trúng và giết chết con bê của con bò tế lễ (homadhenu) của vị bà-la-môn ấy.”

Verse 39

अज्ञानद्धि क्षिपन्‌ बाणान्‌ घोररूपान्‌ भयानकान्‌ | होमधेन्वा वत्समस्य प्रमत्त इषुणाहनम्‌,“नरेश्वरर एक समयकी बात है, मैं शस्त्रोंके अभ्यासके लिये विजय नामक एक ब्राह्मणगके आश्रमके आसपास विचरण कर रहा था। उस समय घोर एवं भयंकर बाण चलाते हुए मैंने अनजानमें ही असावधानीके कारण उस ब्राह्मणकी होमधेनुके बछड़ेको एक बाणसे मार डाला

Sañjaya thưa: “Trong vô minh, khi đang bắn những mũi tên ghê rợn, đáng sợ, ta đã bất cẩn dùng một mũi tên duy nhất hạ sát con bê thuộc về con bò tế lễ (homadhenu) của vị bà-la-môn ấy.”

Verse 40

चरन्तं विजने शल्य ततो<नुव्याजहार माम्‌ । यस्मात्‌ त्वया प्रमत्तेन होमधेन्वा हत: सुतः

Sañjaya thưa: “Khi ta đang đi lại nơi vắng vẻ, bấy giờ Śalya lên tiếng với ta rằng: ‘Chính vì ngươi—kẻ bất cẩn—mà con trai ta đã bị giết: con bê của bò tế lễ (homadhenu).’”

Verse 41

श्वश्रे ते पततां चक्रमिति मां ब्राह्मणो<ब्रवीत्‌ । युध्यमानस्य संग्रामे प्राप्तस्यैकायनं भयम्‌

Sañjaya thưa: “Một bà-la-môn nói với ta: ‘Hỡi con rể, nguyện cho bánh xe (của ngươi) rơi xuống!’—đúng vào lúc ta đang giao chiến giữa chiến trường, đã chạm đến nỗi sợ một đường, không lối thoát.”

Verse 42

“शल्य! तब उस ब्राह्मणने एकान्तमें घूमते हुए मुझसे आकर कहा--*तुमने प्रमादवश मेरी होमधेनुके बछड़ेको मार डाला है। इसलिये तुम जिस समय रणक्षेत्रमें युद्ध करते-करते अत्यन्त भयको प्राप्त होओ उसी समय तुम्हारे रथका पहिया गड्ढेमें गिर जाय” ।। तस्माद्‌ बिभेमि बलवद्‌ ब्राह्मणव्याह्रतादहम्‌ । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे द्विचत्वारिंशो5ध्याय:

Sañjaya thưa: “Ô Śalya, rồi vị bà-la-môn ấy, khi ta đang đi một mình nơi chốn vắng, đến gặp ta và nói: ‘Vì bất cẩn, ngươi đã giết con bê của bò tế lễ (homadhenu) của ta. Bởi vậy, đúng vào lúc ngươi đang chiến đấu trên chiến trường và bị nỗi kinh hoàng tột độ chụp lấy, bánh xe chiến xa của ngươi sẽ sa xuống hố.’ Vì thế ta vô cùng khiếp sợ lời phán của bà-la-môn; bởi những lời như vậy nắm quyền đối với vui và khổ.”

Verse 43

77५ बह: * ८/5३१४ ४४.” 'ब्राह्मणके उस शापसे मुझे अधिक भय हो रहा है। ये ब्राह्मण, जिनके राजा चन्द्रमा हैं, अपने शाप या वरदानद्वारा दूसरोंको दुःख एवं सुख देनेमें समर्थ हैं ।। अदां तस्मै गोसहस्रं बलीवर्दाश्व षघट्शतान्‌ । प्रसाद॑ न लभे शल्य ब्राह्मुणान्मद्रकेश्वर,“मद्रराज शल्य! मैं ब्राह्मणको एक हजार गौएँ और छ: सौ बैल दे रहा था; परंतु उससे उसका कृपाप्रसाद न प्राप्त कर सका

Sañjaya nói: “Lời nguyền của vị Bà-la-môn ấy khiến ta càng thêm khiếp sợ. Những Bà-la-môn này—lấy Mặt Trăng làm bậc quân vương—có quyền năng, bằng lời nguyền hay bằng ân phúc, ban khổ đau hoặc hạnh phúc cho kẻ khác. Ôi Śalya, chúa tể xứ Madra! Ta đã dâng cho ông một nghìn con bò và sáu trăm bò đực cùng ngựa, vậy mà vẫn không thể nhận được ân huệ khoan hòa của ông.”

Verse 44

ईषादन्तान्‌ सप्तशतान्‌ दासीदासशतानि च । ददतो द्विजमुख्यो मे प्रसादं न चकार स:,“हलदण्डके समान दाँतोंवाले सात सौ हाथी और सैकड़ों दास-दासियोंके देनेपर भी उस श्रेष्ठ ब्राह्मणने मुझपर कृपा नहीं की

Sañjaya nói: “Dẫu ta dâng bảy trăm con voi có ngà như lưỡi cày, cùng hàng trăm nô bộc nam nữ, vị Bà-la-môn tối thượng ấy vẫn không ban ân huệ cho ta.”

Verse 45

कृष्णानां श्वेतवत्सानां सहस्राणि चतुर्दश । आहरं न लभे तस्मात्‌ प्रसादं द्विजसत्तमात्‌,'श्वेत बछड़ेवाली चौदह हजार काली गौएँ मैं उसे देनेके लिये ले आया तो भी उस श्रेष्ठ ब्राह्मणसे अनुग्रह न पा सका

Sañjaya nói: “Dẫu ta đã đem đến mười bốn nghìn con bò đen, mỗi con đều có một bê trắng, ta vẫn không thể nhận được ân huệ của vị Bà-la-môn tối thượng ấy.”

Verse 46

ऋद्ध गृहं सर्वकामैर्यच्च मे वसु किंचन । तत्‌ सर्वमस्मै सत्कृत्य प्रयच्छामि न चेच्छति,“मैं सम्पूर्ण भोगोंसे सम्पन्न समृद्धिशाली घर और जो कुछ भी धन मेरे पास था, वह सब उस ब्राह्मणको सत्कारपूर्वक देने लगा; परंतु उसने कुछ भी लेनेकी इच्छा नहीं की

Sañjaya nói: “Ta đã kính cẩn dâng vị Bà-la-môn ấy ngôi nhà phú túc của ta, đầy đủ mọi tiện nghi, cùng toàn bộ của cải ta có. Thế nhưng ông không hề muốn nhận lấy điều gì.”

Verse 47

ततोअब्रवीन्मां याचन्तमपराध॑ प्रयत्नत: । व्याहृतं यन्मया सूत तत्‌ तथा न तदन्यथा,“उस समय मैं प्रयत्नपूर्वक अपने अपराधके लिये क्षमायाचना करने लगा। तब ब्राह्मणने कहा--'सूत! मैंने जो कह दिया, वह वैसा ही होकर रहेगा। वह पलट नहीं सकता

Rồi ta hết lòng cầu xin được tha thứ vì lỗi lầm của mình. Khi ấy vị Bà-la-môn nói với ta: “Hỡi Sūta, lời ta đã thốt ra sẽ ứng nghiệm đúng như thế; không thể khác được.”

Verse 48

अनुतोक्तं प्रजां हन्यात्‌ तत: पापमवाप्नुयाम्‌ तस्माद्‌ धर्माभिरक्षार्थ नानृतं वक्तुमुत्सहे,“असत्य भाषण प्रजाका नाश कर देता है, अतः मैं झूठ बोलनेसे पापका भागी होऊँगा; इसीलिये धर्मकी रक्षाके उद्देश्यसे मैं मिथ्या भाषण नहीं कर सकता

Sañjaya nói: “Nếu ta nói điều không nên nói, điều ấy có thể khiến dân chúng đi đến chỗ diệt vong, và ta sẽ mang tội vì thế. Bởi vậy, để gìn giữ dharma, ta không nỡ thốt lời dối trá.”

Verse 49

मा त्वं ब्रह्मग॒तिं हिंस्या: प्रायश्षित्तं कृतं त्वया । मद्वाक्यं नानृतं लोके कश्ित्‌ कुर्यात्‌ समाप्लुहि,“तुम (लोभ देकर) ब्राह्मणकी उत्तम गतिका विनाश न करो। तुमने पश्चात्ताप और दानद्वारा उस वत्सवथका प्रायश्चित्त कर लिया। जगतमें कोई भी मेरे कहे हुए वचनको मिथ्या नहीं कर सकता; इसलिये मेरा शाप तुझे प्राप्त होगा ही'

Sañjaya nói: “Chớ vì mồi lợi mà làm tiêu tan con đường tối thượng của một brāhmaṇa. Ngươi đã chuộc lỗi cho việc ấy bằng sám hối và bố thí rồi. Trong đời này, không ai có thể khiến lời ta đã nói trở thành hư dối; vì thế, lời nguyền của ta ắt sẽ giáng xuống ngươi.”

Verse 50

इत्येतत्ते मया प्रोक्तं क्षिप्तेनापि सुद्तत्तया । जानामि व्वां विक्षिपन्तं जोषमास्स्वोत्तरं शूणु,“मद्रराज! यद्यपि तुमने मुझपर आशक्षेप किये हैं, तथापि सुहृद्‌ होनेके नाते मैंने तुमसे ये सारी बातें कह दी हैं। मैं जानता हूँ, तुम अब भी निन्‍्दा करनेसे बाज न आओगे, तो भी कहता हूँ कि चुप होकर बैठो और अबसे जो कुछ कहूँ, उसे सुनो”

Sañjaya nói: “Ta đã nói với ngươi chừng ấy, dẫu ngươi buông lời thù nghịch; nhưng vì thiện ý, ta vẫn nói thẳng. Ta biết ngươi còn cố chấp tìm lỗi; dẫu vậy, hãy tự kiềm chế, ngồi yên lặng, và giờ hãy nghe điều ta sẽ nói tiếp.”

Verse 123

क्रूरं शूरं रौद्रममित्रसाहं धनंजयं संयुगे5हं हनिष्ये । “उस ब्रह्मास्त्रसे भिन्न एक दूसरा अस्त्र भी मुझे प्राप्त है, जिससे आज समरांगणनमें मैं शत्रुसमूहोंको मार भगाऊँगा तथा उन भयंकर धनुर्धर, अमिततेजस्वी, प्रतापी, बलवान्‌, अस्त्रवेत्ता, क्रूर, शूर, रौद्ररूपधारी तथा शत्रुओंका वेग सहन करनेमें समर्थ अर्जुनको भी युद्धमें मार डालूँगा

Sañjaya nói: “Giữa trận tiền, ta sẽ giết Dhanañjaya (Arjuna)—kẻ chiến binh dữ dằn mà anh hùng, dáng vẻ đáng sợ, người có thể chịu nổi làn xung kích của quân thù.”

Verse 133

महावेगं संकुरुते समुद्रो वेला चैनं धारयत्यप्रमेयम्‌ । “जलका स्वामी, वेगवान्‌ और अप्रमेय समुद्र बहुत लोगोंको निमग्न कर देनेके लिये अपना महान्‌ वेग प्रकट करता है; परंतु तटकी भूमि उस अनन्त महासागरको भी रोक लेती है

Sañjaya nói: “Biển cả, nhanh và vô lượng, dồn tụ rồi phóng ra một cơn sóng lớn có thể nhấn chìm nhiều người; thế nhưng bờ bãi—ranh giới của nó—vẫn ngăn được cả đại dương mênh mông ấy.”

Verse 153

शरौघधिणं पार्थिवान्‌ मज्जयन्तं वेलेव पार्थमिषुभि: संसहिष्ये । “कुन्तीकुमार अर्जुन अत्यन्त बलशाली, महान्‌ अस्त्रधारी, समुद्रके समान दुर्लड्घ्य, भयंकर, बाणसमूहोंकी धारा बहानेवाले और बहुसंख्यक भूपालोंको डुबो देनेवाले हैं; तथापि मैं समुद्रको रोकनेवाली तटभूमिके समान अपने बाणोंद्वारा अर्जुनको बलपूर्वक रोकूँगा और उनका वेग सहन करूँगा

Sañjaya nói: “Ta sẽ chịu đựng đợt xung kích của mưa tên từ Pārtha (Arjuna). Như bờ biển ngăn giữ đại dương, ta sẽ đứng vững trước hắn khi hắn tuôn ra dòng tên có thể nhấn chìm vô số chư vương. Arjuna, con của Kuntī, vô cùng hùng mạnh, bậc đại sư về thần khí—đáng sợ, khó vượt qua như biển cả, và không ngừng rải tên. Dẫu vậy, ta sẽ dùng chính tên của ta mà cưỡng bức chặn Arjuna lại và gánh chịu đà tiến của hắn.”

Verse 166

सुरासुरान्‌ युधि वै यो जयेत तेनाद्य मे पश्य युद्ध सुघोरम्‌ । “आज मैं युद्धमें जिनके समान इस समय किसी दूसरे मनुष्यको नहीं मानता, जो हाथमें धनुष लेकर रणभूमिमें देवताओं और असुरोंको भी परास्त कर सकते हैं, उन्हीं वीर अर्जुनके साथ आज मेरा अत्यन्त घोर युद्ध होगा; उसे तुम देखना

Sañjaya nói: “Hôm nay, hãy nhìn cuộc chiến khủng khiếp của ta. Hôm nay ta sẽ giao chiến dữ dội với dũng sĩ Arjuna—người mà vào lúc này ta không xem bất cứ kẻ phàm nào là sánh kịp; người chỉ cần cầm cung nơi chiến địa cũng có thể đánh bại cả chư thiên lẫn a-tu-la. Hãy chứng kiến trận chiến ấy.”

Verse 176

तस्यास्त्रमस्त्रै: प्रतिहत्य संख्ये बाणोत्तमै: पातयिष्यामि पार्थम्‌ | “अत्यन्त मानी पाण्डुपुत्र अर्जुन युद्धकी इच्छासे महान दिव्यास्त्रोंद्वारा मेरे सामने आयेंगे। उस समय मैं अपने अस्त्रोंद्वारा उनके अस्त्रका निवारण करके युद्धस्थलमें उत्तम बाणोंसे कुन्तीकुमार अर्जुनको मार गिराऊँगा

Sañjaya nói: “Giữa trận tiền, ta sẽ dùng vũ khí của ta mà hóa giải vũ khí của hắn; rồi bằng những mũi tên tinh tuyển nhất, ta sẽ đánh gục Pārtha (Arjuna).”

Verse 193

पर्जन्य भूत: शरवर्षर्य था्ग्निं तथा पार्थ शमयिष्यामि युद्धे । “जैसे प्रलयकालका मेघ इस जगत्‌को दग्ध करनेवाले तेजस्वी एवं प्रज्वलित धूममयी शिखावाले संवर्तक अग्निको बुझा देता है, उसी प्रकार मैं मेघ बनकर बाणोंकी वर्षद्वारा युद्धमें अग्निरूपी अर्जुनको शान्त कर दूँगा

Sañjaya nói: “Như đám mây của thời tận diệt dập tắt ngọn lửa Saṃvartaka rực cháy, sáng chói, đầu lửa quấn khói, thiêu đốt cả thế gian—cũng vậy, ta sẽ hóa thành mây và bằng mưa tên trong chiến trận, ta sẽ dập yên Arjuna, kẻ như ngọn lửa.”

Verse 203

क्रोधप्रदीप्तं त्वहितं महान्तं कुन्तीपुत्रं शमयिष्यामि भल्लै: । “तीखे दाढ़ोंवाले विषधर सर्पके समान दुर्धर्ष, अप्रमेय, अग्निके समान प्रभावशाली तथा क्रोधसे प्रज्वलित अपने महान्‌ शत्रु कुन्तीपुत्र अर्जुनको मैं भल्लोंद्वारा शान्‍न्त कर दूँगा

Sañjaya nói: “Người con hùng mạnh của Kuntī—kẻ thù lớn của ta—bừng cháy vì phẫn nộ, khó bề chống đỡ như rắn độc nanh nhọn, uy lực như lửa; ta sẽ dùng những mũi bhalla sắc bén mà dập yên hắn.”

Verse 226

लोके वरं सर्वधनुर्धराणां धनंजयं संयुगे संसहिष्ये । 'रथके मार्गोपर विचरनेमें कुशल, शक्तिशाली, समरांगणमें सदा महान्‌ भार वहन करनेवाले, संसारके समस्त धनुर्धरोंमें श्रेष्ठ, प्रमुख वीर अर्जुनका आज युद्धस्थलमें मैं डटकर सामना करूँगा

Sañjaya nói: “Trong cõi đời này, giữa hết thảy những tay cung, Dhanañjaya (Arjuna) là bậc tối thượng. Nhưng nơi chiến trận, ta sẽ chịu đựng được hắn và đứng vững đối đầu. Lão luyện trong việc điều khiển chiến xa theo mọi lối đường, sức mạnh phi thường, luôn gánh nổi những trọng trách lớn giữa chiến trường—Arjuna, vị anh hùng đứng đầu và là cung thủ bậc nhất—hôm nay ta sẽ kiên quyết đương đầu với hắn trên sa trường.”

Verse 236

सर्वामिमां यः पृथिवीं विजिग्ये तेन प्रयोद्धास्मि समेत्य संख्ये | 'युद्धमें जिनके समान धनुर्धर मैं दूसरे किसी मनुष्यको नहीं मानता, जिन्होंने इस सारी पृथ्वीपप विजय पायी है, आज समरांगणमें उन्हींसे भिड़कर मैं बलपूर्वक युद्ध करूँगा

Sañjaya nói: “Ta sẽ gặp và giao chiến với người đã chinh phục trọn cõi địa cầu này—người mà về cung thuật, ta xem là vô song giữa loài người. Hôm nay, trên chiến địa, ta sẽ dốc hết sức mà đánh với hắn.”

Verse 243

को जीवितं रक्षमाणो हि तेन युयुत्सेद्‌ वै मानुषो मामृतेडन्य: । “जिन सव्यसाची अर्जुनने खाण्डववनमें देवताओं-सहित समस्त प्राणियोंको जीत लिया था, उनके साथ मेरे सिवा दूसरा कौन मनुष्य, जो अपने जीवनकी रक्षा करना चाहता हो, युद्धकी इच्छा करेगा

Sañjaya nói: “Có người nào, còn muốn giữ mạng mình, lại mong giao chiến với hắn? Ngoài ta ra, ai sẽ chọn đối đầu với Savyasācī Arjuna—người từng khuất phục muôn loài, cùng cả chư thiên, trong rừng Khāṇḍava?”

Verse 256

तस्याहमद्यातिरथस्य काया- च्छिरो हरिष्यामि शितै: पृषत्कै: । 'श्वेतवाहन अर्जुन मानी, अस्त्रवेत्ता, सिद्धहस्त, दिव्यास्त्रोंके ज्ञाता और शत्रुओंको मथ डालनेवाले हैं। आज मैं अपने पैने बाणोंद्वारा उन्हीं अतिरथी वीर अर्जुनका मस्तक धड़से काट लूँगा

Sañjaya nói: “Hôm nay ta sẽ dùng những mũi tên sắc bén mà chém lìa đầu của vị atiratha ấy khỏi thân mình.”

Verse 266

अन्यो हि न होकरथेन मर्त्यों युध्येत य: पाण्डवमिन्द्रकल्पम्‌ । “शल्य! मैं रणभूमिमें मृत्यु अथवा विजयको सामने रखकर इन धनंजयके साथ युद्ध करूँगा। मेरे सिवा दूसरा कोई मनुष्य ऐसा नहीं है जो इन्द्रके समान पराक्रमी पाण्डुपुत्र अर्जुनके साथ एकमात्र रथके द्वारा युद्ध कर सके

Sañjaya nói: “Không một phàm nhân nào khác có thể, chỉ với một chiến xa, giao chiến cùng người con của Pāṇḍu—đấng dũng mãnh như Indra.”

Verse 273

कि त्वं मूर्ख: प्रसभं मूढचेता ममावोच: पौरुष॑ फाल्गुनस्य । “मैं इस युद्धस्थलमें क्षत्रियोंके समाजमें बड़े हर्ष और उल्लासके साथ पाए्दुपुत्र अर्जुनके उत्साहका वर्णन कर सकता हूँ। तुम्हारे मनमें तो मूढ़ता भरी हुई है। तुम मूर्ख हो। फिर तुमने मुझसे अर्जुनके पुरुषार्थका हठपूर्वक वर्णन क्यों किया है?

Sañjaya nói: “Vì sao ngươi—kẻ ngu muội, tâm trí mê lầm—lại ép ta phải kể về dũng lực của Arjuna? Ngay trên chiến địa này, giữa hội chúng các kṣatriya, ta có thể với niềm hân hoan và phấn khích mà thuật lại khí thế và năng lực anh hùng của Arjuna, con trai Pāṇḍu; nhưng tâm ngươi đầy dại khờ—cớ sao còn cố chấp đòi ta tường thuật về nam nhi khí phách của Arjuna?”

Verse 283

हन्यामहं तादृशानां शतानि क्षमाम्यहं क्षमया कालयोगात्‌ | “जो अप्रिय, निष्ठुर, क्षुद्र हृदय और क्षमाशून्य मनुष्य क्षमाशील पुरुषोंकी निन्‍्दा करता है; ऐसे सौ-सौ मनुष्योंका मैं वध कर सकता हूँ; परंतु कालयोगसे क्षमाभावद्वारा मैं यह सब कुछ सह लेता हूँ

Sañjaya nói: “Ta có thể giết hàng trăm kẻ như thế; nhưng nhờ kỷ luật của lòng nhẫn nhịn, và vì kāla-yoga—thời thế và hoàn cảnh—đã định, ta chịu đựng tất cả. Khi những kẻ cay nghiệt, lòng dạ nhỏ nhen và không biết tha thứ sỉ nhục người nhẫn nhục, người nhẫn nhục tuy có sức để đáp trả vẫn chọn tự chế, vì nhận ra trật tự lớn lao chi phối mọi biến cố.”

Verse 296

मय्यार्जवे जिद्यमतिर्हतस्त्व॑ मित्रद्रोही साप्तपद हि मैत्रम्‌ । '“ओ पापी! मूर्खके समान तुमने पाण्डुपुत्र अर्जुनके लिये मेरा तिरस्कार करते हुए मेरे प्रति अप्रिय वचन सुनाये हैं। मेरे प्रति सरलताका व्यवहार करना तुम्हारे लिये उचित था; परंतु तुम्हारी बुद्धिमें कुटिलता भरी हुई है, अतः तुम मित्रद्रोही होनेके कारण अपने पापसे ही मारे गये। किसीके साथ सात पग चल देने मात्रसे ही मैत्री सम्पन्न हो जाती है (किंतु तुम्हारे मनमें उस मैत्रीका उदय नहीं हुआ)

Sañjaya nói: “Ngươi lẽ ra phải đối đãi với ta bằng sự thẳng thắn; nhưng trí ngươi lại nghiêng về mưu trá. Vì thế, kẻ phản bội tình bằng hữu, ngươi đã bị chính tội lỗi của mình giết chết. Bởi người ta nói: chỉ cần cùng nhau bước bảy bước là tình bạn đã được kết ấn—thế mà nơi ngươi, tình bạn ấy chưa từng thật sự sinh khởi.”

Verse 303

अस्यार्थसिद्धि त्वभिकाड्क्षमाण- स्तन्मन्यसे यत्र नैकान्त्यमस्ति । “यह बड़ा भयंकर समय सामने आ रहा है। राजा दुर्योधन रणभूमिमें आ पहुँचा है। मैं उसके मनोरथकी सिद्धि चाहता हूँ; किंतु तुम्हारा मन उधर लगा हुआ है, जिससे उसके कार्यकी सिद्धि होनेकी कोई सम्भावना नहीं है

Sañjaya nói: “Thời khắc ghê gớm đang ập tới. Vua Duryodhana đã đến chiến địa. Ta mong cho chí nguyện của người được thành; nhưng tâm ngươi lại hướng về nơi mà việc ấy không hề có sự chắc chắn sẽ thành tựu.”

Verse 313

ब्रवीमि ते सर्वमिदं ममास्ति तच्चापि सर्व मम वेत्ति राजा | “मिद, नन्द, प्री, त्रा, मि अथवा मुदरः धातुओंसे निपातनद्वारा मित्र शब्दकी सिद्धि होती है। मैं तुमसे सत्य कहता हँ--इन सभी धातुओंका पूरा-पूरा अर्थ मुझमें मौजूद है। राजा दुर्योधन इन सब बातोंको अच्छी तरह जानते हैं

Sañjaya nói: “Ta sẽ nói cho ngươi hết thảy: từ ‘mitra’ (bạn hữu) được thành lập do phép biến hóa (nipātana) từ các căn ‘mid’, ‘nand’, ‘prī’, ‘trā’, ‘mi’ hoặc ‘mudara’. Ta nói thật với ngươi—ý nghĩa trọn vẹn của những căn ấy đều hiện hữu trong ta. Vua Duryodhana cũng biết rõ mọi điều này.”

Verse 323

उपसर्गाद्‌ बहुधा सूदतेश्व प्रायेण सर्व त्वयि तच्च महाम्‌ । “शद्‌ शास, शो, शू, श्वस्‌ अथवा षद्‌ तथा नाना प्रकारके उपसर्गोंसे युक्त सूद* धातुसे भी शत्रु शब्दकी सिद्धि होती है। मेरे प्रति इन सभी धातुओंका सारा तात्पर्य तुममें संघटित होता है

Sañjaya nói: “Do sức mạnh của các tiền tố, nghĩa ‘kẻ thù’ thường được suy diễn theo nhiều cách—thậm chí từ căn động từ sūd khi kết hợp với các tiền động từ khác nhau. Nhưng, hỡi bậc vĩ đại, mọi sắc thái nghĩa ấy, khi gom lại, dường như đều hội tụ nơi ngươi đối với ta: bất cứ điều gì từ ‘kẻ thù’ có thể hàm chỉ qua những lối dẫn xuất ấy, thì toàn bộ ý nghĩa của nó, như thể, đều được kết tinh trong chính ngươi.”

Verse 333

तस्मादहं पाण्डववासुदेवौ योत्स्ये यत्नात्‌ कर्म तत्‌ पश्य मेउद्य । “अतः मैं दुर्योधनका हित, तुम्हारा प्रिय, अपने लिये यश और प्रसन्नताकी प्राप्ति तथा परमेश्वरकी प्रीतिका सम्पादन करनेके लिये पाण्डुपुत्र अर्जुन और श्रीकृष्णके साथ प्रयत्नपूर्वक युद्ध करुँगा। आज मेरे इस कर्मको तुम देखो

Sañjaya nói: “Vì thế, hôm nay ta sẽ dốc sức giao chiến với người Pāṇḍava (Arjuna) và Vāsudeva (Kṛṣṇa). Hãy nhìn việc ta làm—một hành động được thực hiện với nỗ lực có chủ ý.”

Verse 343

आसादयिष्याम्यहमुग्रवीर्य द्विपो द्विपं मत्तमिवातिमत्त: । “आज मेरे उत्तम ब्रह्मास्त्र, दिव्यास्त्र और मानुषास्त्रोंकी देखो। मैं इनके द्वारा भयंकर पराक्रमी अर्जुनके साथ उसी प्रकार युद्ध करूँगा, जैसे कोई अत्यन्त मतवाला हाथी दूसरे मतवाले हाथीके साथ भिड़ जाता है

“Hôm nay, hãy nhìn những Brahmāstra, những thần khí, và cả binh khí của loài người—những vũ khí tinh diệu của ta. Nhờ chúng, ta sẽ giao chiến với Arjuna, kẻ có uy lực đáng sợ, như một con voi điên cuồng tột độ lao vào một con voi điên cuồng khác.”

Verse 2136

युद्धे सहिष्पे हिमवानिवाचलो धनंजयं क्रुद्धममृष्यमाणम्‌ । 'वृक्षोंकी तोड़-उखाड़ देनेवाली प्रचण्ड वायुके समान प्रमथनशील, बलवान, प्रहारकुशल, तोड़-फोड़ करनेवाले तथा अमर्षशील क़ुद्ध अर्जुनका वेग आज मैं युद्धस्थलमें हिमालय पर्वतके समान अचल रहकर सहन करूँगा

Sañjaya nói: “Trong trận chiến này, ta sẽ chịu đựng sức xung kích của Dhanañjaya—Arjuna—kẻ đang phẫn nộ và không dung thứ sự sỉ nhục. Như cơn cuồng phong dữ dội bẻ gãy và nhổ bật cây cối, chàng nghiền nát trong thế công, mạnh mẽ, tinh thông đòn đánh, và tàn phá. Nhưng hôm nay, giữa chiến địa, ta sẽ gánh chịu sức mạnh ấy bằng cách đứng bất động như dãy Hi-mã-lạp-sơn.”