Adhyaya 25

Verse 1

अफड--णरू- षड्विशो<5ध्याय: कृपाचार्यसे धृष्टद्युम्मनका भय तथा कृतवमकि द्वारा शिखण्डीकी पराजय संजय उवाच धृष्टद्युम्न॑ कृपो राजन्‌ वारयामास संयुगे । यथा दृष्टवा वने सिंहं शरभो वारयेद्‌ युधि

Sanjaya nói: Muôn tâu Đại vương, giữa trận tiền, Kripa đã chặn Dhrishtadyumna—như śarabha trong rừng, vừa thấy sư tử liền kìm giữ nó trong cuộc giao chiến.

Verse 2

संजय कहते हैं--राजन्‌! कृपाचार्यने धृष्टद्युम्मको आक्रमण करते देख युद्धभूमिमें उसी प्रकार उन्हें आगे बढ़नेसे रोका, जैसे वनमें शरभ- सिंहको रोक देता है ।। निरुद्धः पार्षतस्तेन गौतमेन बलीयसा । पदात्‌ पदं विचलितुं नाशकत्तत्र भारत,भारत! अत्यन्त बलवान्‌ गौतमगोत्रीय कृपाचार्यसे अवरुद्ध होकर धृष्टद्युम्मन एक पग भी चलनेमें समर्थ न हो सका

Sanjaya nói: Muôn tâu Đại vương, thấy Dhrishtadyumna thúc tới để công kích, đạo sư Kripa đã chặn bước tiến của ông trên chiến địa—như śarabha trong rừng kìm giữ sư tử. Bị Kripa hùng mạnh thuộc dòng Gautama ngăn lại, con của Prishata (Dhrishtadyumna) không thể tiến lên dù chỉ một bước ở đó, hỡi Bharata.

Verse 3

गौतमस्य रथं दृष्टवा धृष्टद्युम्नरथं प्रति । वित्रेसु: सर्वभूतानि क्षयं प्राप्तं च मेनिरे,कृपाचार्यके रथको धृष्टद्युम्नके रथकी ओर जाते देख समस्त प्राणी भयसे थर्रा उठे और धष्टद्युम्नको नष्ट हुआ ही मानने लगे

Sañjaya nói: Thấy chiến xa của Gautama (Kṛpācārya) lao thẳng về phía chiến xa của Dhṛṣṭadyumna, muôn loài đều run rẩy vì sợ hãi và cho rằng Dhṛṣṭadyumna đã sớm gặp diệt vong.

Verse 4

तत्रावोचन्‌ विमनसो रथिन: सादिनस्तथा । द्रोणस्य निधनानूनं संक्रुद्धों द्विषदां वर:,वहाँ सभी रथी और घुड़सवार उदास होकर कहने लगे कि निश्चय ही द्रोणाचार्यके मारे जानेसे दिव्यास्त्रोंके ज्ञाता, उदारबुद्धि, महातेजस्वी, नरश्रेष्ठ, शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य अत्यन्त कुपित हो उठे होंगे। क्या आज कृपाचार्यसे धृष्टद्युम्न कुशलपूर्वक सुरक्षित रह सकेंगे?

Sañjaya nói: Tại đó, các chiến binh xa chiến và kỵ binh, lòng buồn rầu, bắt đầu nói: “Hẳn vì Droṇa đã bị giết, bậc kiệt xuất trong hàng địch thủ đã bừng bừng phẫn nộ.”

Verse 5

शारद्वतो महातेजा दिव्यास्त्रविदुदारधी: । अपि स्वस्ति भवेदद्य धृष्टद्युम्नस्य गौतमात्‌,वहाँ सभी रथी और घुड़सवार उदास होकर कहने लगे कि निश्चय ही द्रोणाचार्यके मारे जानेसे दिव्यास्त्रोंके ज्ञाता, उदारबुद्धि, महातेजस्वी, नरश्रेष्ठ, शरद्वानके पुत्र कृपाचार्य अत्यन्त कुपित हो उठे होंगे। क्या आज कृपाचार्यसे धृष्टद्युम्न कुशलपूर्वक सुरक्षित रह सकेंगे?

Sañjaya nói: “Kṛpa, con của Śaradvat—rực rỡ đại uy lực, lòng rộng mở, tinh thông thiên khí—hẳn hôm nay đã bừng bừng phẫn nộ vì Droṇa bị sát hại. Dhṛṣṭadyumna liệu có thể bình an, không hề hấn gì trước Gautama (Kṛpa) chăng?”

Verse 6

अपीयं वाहिनी कृत्स्ना मुच्येत महतो भयात्‌ | अप्ययं ब्राह्मण: सर्वान्‌ न नो हन्यात्‌ समागतान्‌,“क्या यह सारी सेना महान्‌ भयसे मुक्त हो सकती है? कहीं ऐसा न हो कि ये ब्राह्मण देवता यहाँ आये हुए हम सब लोगोंका वध कर डालें?

Sañjaya nói: “Liệu toàn quân này có thể thoát khỏi nỗi kinh hoàng lớn lao ấy chăng? Mong sao đừng xảy ra việc vị Bà-la-môn—đấng đáng sợ như thần linh—giết sạch tất cả chúng ta đang tụ hội nơi đây.”

Verse 7

यादृशं दृश्यते रूपमन्तकप्रतिमं भूशम्‌ । गमिष्यत्यद्य पदवीं भारद्वाजस्य गौतम:,“इनका यमराजके समान जैसा अत्यन्त भयंकर रूप दिखायी देता है, उससे जान पड़ता है, आज कृपाचार्य भी द्रोणाचार्यके पथपर ही चलेंगे

Sañjaya nói: “Nhìn dáng vẻ của ông—ghê rợn như Antaka (Tử Thần) hiện thân—dường như hôm nay Gautama (Kṛpācārya) sẽ bước theo đúng con đường của con trai Bhāradvāja (Droṇa).”

Verse 8

आचार्य: क्षिप्रहस्तश्न विजयी च सदा युधि । अस्त्रवान्‌ वीर्यसम्पन्न: क्रोधेन च समन्वित:,“कृपाचार्य शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले तथा युद्धमें सर्वथा विजय प्राप्त करनेवाले हैं। वे अस्त्रवेत्ता, पराक्रमी और क्रोधसे युक्त हैं

Sañjaya nói: “Thầy Kṛpa tay nhanh như chớp, và trong chiến địa luôn giành thắng lợi. Ngài tinh thông binh khí, đầy đủ dũng lực và sức mạnh, lại còn bị cơn phẫn nộ thôi thúc.”

Verse 9

पार्षतश्न महायुद्धे विमुखो5द्याभिलक्ष्यते । इत्येवं विविधा वाचस्तावकानां परै: सह

Sañjaya nói: “Trong trận đại chiến này, hôm nay người ta thấy con trai của Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna) đang quay lưng (tránh giao chiến).” Thế rồi giữa tiếng binh đao, vô vàn lời bàn tán khác nhau được trao qua lại giữa quân của bệ hạ và quân địch.

Verse 10

विनिः:श्वस्य तत: क्रोधात्‌ कृप: शारद्वतो नृप

Sañjaya nói: Rồi, tâu đại vương, Kṛpa Śāradvata thở gấp vì giận dữ và sửa soạn hành động.

Verse 12

तमब्रवीत्ततो यन्ता कच्चित्‌ क्षेमं तु पार्षत

Sañjaya nói: Rồi người đánh xe lên tiếng hỏi: “Hỡi con trai của Pṛṣata, ngươi vẫn bình an chứ?”

Verse 13

पार्षतं चार्दयामास निश्रेष्ट सर्वमर्मसु । नरेश्वर! तदनन्तर शरद्वानके पुत्र कृपाचार्यने क्रोधसे लंबी साँस खींचकर निनश्रेष्ट खड़े हुए धृष्टद्युम्नके सम्पूर्ण मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी ।। १० ई ।। स हन्यमान: समरे गौतमेन महात्मना,दैवयोगात्तु ते बाणा नापतन्‌ मर्मभेदिन:

Sañjaya nói: Tâu đại vương, Kṛpa—con của Śaradvan—bừng dậy trong cơn giận, hít một hơi dài, rồi đánh mạnh Dhṛṣṭadyumna, con của Pṛṣata, vào khắp những yếu huyệt. Nhưng dù Dhṛṣṭadyumna bị bậc đại nhân Gautama (Kṛpa) công kích giữa chiến trường, do sự xoay vần của số mệnh, những mũi tên ấy vẫn không rơi trúng để xuyên phá các tử huyệt.

Verse 14

व्यावर्तये रथं तूर्ण नदीवेगमिवार्णवात्‌

Sañjaya nói: “Ta lập tức quay chiến xa trở lại, như người bẻ hướng dòng nước sông đang cuồn cuộn, không để nó đổ vào đại dương.”

Verse 15

धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्‌ शनकैरब्रवीद्‌ वच:,राजन! यह सुनकर धृष्टद्युम्नने धीरेसे कहा--'सारथे! मेरे मनपर मोह छा रहा है और शरीरसे पसीना छूटने लगा है। मेरे सारे अंग काँप रहे हैं और रोमांच हो आया है

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, khi ấy Dhṛṣṭadyumna chậm rãi cất lời. Nghe vậy, chàng nói bằng giọng trầm: ‘Hỡi người đánh xe, mê muội đang phủ lấy tâm trí ta, mồ hôi tuôn ra khắp thân. Tứ chi ta run rẩy, lông tóc dựng đứng.’”

Verse 16

मुहाते मे मनस्तात गात्रस्वेदश्व॒ जायते । वेपथुश्न शरीरे मे रोमहर्षश्व सारथे,राजन! यह सुनकर धृष्टद्युम्नने धीरेसे कहा--'सारथे! मेरे मनपर मोह छा रहा है और शरीरसे पसीना छूटने लगा है। मेरे सारे अंग काँप रहे हैं और रोमांच हो आया है

Sañjaya nói: “Này người thân yêu, tâm trí ta đang rơi vào cơn mê muội; mồ hôi túa ra trên tay chân. Toàn thân ta run rẩy, và hỡi người đánh xe, ta bị cơn nổi da gà bao trùm.”

Verse 17

वर्जयन ब्राह्मा्ं युद्धे शनैर्याहि यतो<र्जुन: । अर्जुनं भीमसेनं वा समरे प्राप्प सारथे

Sañjaya nói: “Hãy tránh các Bà-la-môn trong chiến trận, rồi từ từ tiến về nơi Arjuna đang ở. Và khi chạm trán Arjuna—hoặc Bhīmasena—giữa cuộc giao tranh, hỡi người đánh xe, hãy giao chiến với họ.”

Verse 18

क्षेममद्य भवेदेवमेषा मे नैप्ठकी मति: । “तुम युद्धस्थलमें ब्राह्मण कृपाचार्यको छोड़ते हुए धीरे-धीरे जहाँ अर्जुन हैं, उसी ओर चल दो। समरांगणमें अर्जुन अथवा भीमसेनके पास पहुँचकर ही आज मैं सकुशल रह सकता हूँ, ऐसा मेरा दृढ़ विचार है” || १७ ई ।। ततः प्रायान्महाराज सारथिस्त्वरयन्‌ हयान्‌

Sañjaya nói: “Nếu mọi sự diễn ra như thế, hôm nay ta sẽ được bình an—đó là quyết ý vững chắc của ta. Hãy để vị thầy Bà-la-môn Kṛpa lại trên chiến địa, rồi từ từ đánh xe về phía Arjuna. Chỉ khi đến được chỗ Arjuna—hoặc Bhīmasena—giữa tiếng binh khí va chạm, ta mới có thể mong không bị tổn hại hôm nay; đó là niềm tin không lay chuyển của ta.” Rồi, tâu Đại vương, người đánh xe lên đường, thúc ngựa lao đi.

Verse 19

प्रद्रुतं च रथ॑ दृष्टवा धृष्टद्युम्नस्य मारिष

Sañjaya nói: “Ôi bậc đáng tôn kính, thấy chiến xa của Dhṛṣṭadyumna đang lao vút tiến lên…”

Verse 20

शड्खं च पूरयामास मुहुर्मुहुररिंदम:

Sañjaya nói: Vị hàng phục kẻ thù ấy liên tiếp thổi tù và của mình, thổi đi thổi lại không ngừng.

Verse 21

शिखण्डिनं तु समरे भीष्ममृत्युं दुरासदम्‌

Sañjaya nói: “Nhưng Śikhaṇḍin, giữa chiến địa, chính là phương tiện khó ai ngờ tới dẫn đến cái chết của Bhīṣma—bậc anh hùng khó bề tiếp cận.”

Verse 22

शिखण्डी तु समासाद्य हृदिकानां महारथम्‌

Sañjaya nói: Rồi Śikhaṇḍī áp sát đại chiến xa Hṛdika và đối mặt ông giữa vòng giao tranh.

Verse 23

कृतवर्मा तु संक्रुद्धों भित्त्वा षष्टया पतत्रिभि:

Sañjaya nói: Kṛtavarmā nổi giận, phá vỡ đội hình bằng một loạt sáu mươi mũi tên, thúc đòn tiến công trong đà dữ dội của chiến trận.

Verse 24

अथान्यद्‌ धनुरादाय द्रुपदस्यात्मजो बली

Sañjaya nói: Rồi người con hùng mạnh của Drupada cầm lấy một cây cung khác—như dấu hiệu của ý chí kiên định giữa sức ép chiến trường, và bổn phận của chiến sĩ phải tiếp tục giao tranh, không khuất phục trước sợ hãi hay thất bại.

Verse 25

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें सुतमोम और शकुनिका युद्धविषयक पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,ततो<स्य नवतिं बाणान्‌ रुक्मपुड्खान्‌ सुतेजनान्‌

Sañjaya thuật lại rằng: Trong Mahābhārata, phần Karṇa Parva, chương hai mươi lăm—nói về cuộc giao chiến giữa con trai người đánh xe (Suta) và Śakuni—kết thúc tại đây. Sau đó, ông bắn ra chín mươi mũi tên, cán bọc vàng và mài sắc bén, tiếp tục đẩy nhịp chiến tranh tiến lên không ngừng.

Verse 26

वितथांस्तान्‌ समालक्ष्य पतितांश्व महीतले,इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे षड़्विंशो 5ध्याय:

Sañjaya nói: Thấy chúng hóa ra vô hiệu và rơi xuống mặt đất, như vậy chương hai mươi sáu của Karṇa Parva trong Mahābhārata—thuộc đoạn miêu tả cuộc chiến hỗn loạn, rối bời—kết thúc. Câu này nhấn mạnh sự sụp đổ đạo lý của những lời khoe khoang khi bị thử thách trong chiến tranh, nơi kiêu mạn bị kéo xuống đất bởi hệ quả lạnh lùng, không thiên vị của bạo lực.

Verse 27

क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन कार्मुक॑ चिच्छिदे भृूशम्‌ । उन्हें व्यर्थ होकर पृथ्वीपर गिरा देख शिखण्डीने तीखे श्षुरप्रसे कृतवर्माके धनुषके टुकड़े-टुकड़े कर डाले ।। अथीैनं छिन्नधन्वानं भग्नशुड्भमिवर्षभम्‌

Sañjaya nói: Với một mũi tên sắc như dao cạo, bén đến tột cùng, ông chém phăng cây cung một cách dữ dội. Rồi thấy đối thủ bị chặt đứt cung—như con bò đực gãy sừng—ông liền dồn ép tấn công. Cảnh ấy nêu bật sự hiệu quả lạnh lùng của kỹ nghệ chiến trường: vô hiệu hóa vũ khí của địch là đòn quyết định, mang sức nặng đạo lý; chiến thắng được theo đuổi bằng sự tinh thông chiến thuật hơn là cơn cuồng nộ, dù vẫn diễn ra trong nền đạo lý khắc nghiệt của chiến tranh.

Verse 28

अशीत्या मार्गणै: क्रुद्धो बाह्वोरुरसि चार्पयत्‌ । धनुष कट जानेपर कृतवर्माकी दशा टूटे सींगवाले बैलके समान हो गयी। उस समय शिखण्डीने कुपित होकर उसकी दोनों भुजाओं तथा छातीमें अस्सी बाण मारे ।। कृतवर्मा तु संक्रुद्धो मार्गणै: क्षतविक्षत:

Sañjaya nói: Trong cơn thịnh nộ, ông ghim tám mươi mũi tên vào hai cánh tay và ngực đối phương. Kṛtavarmā, nay cũng bừng bừng giận dữ, bị những mũi tên ấy làm cho thương tích chằng chịt, thân thể rách nát. Cảnh này cho thấy cơn giận trên chiến địa nhanh chóng đẩy bạo lực leo thang, biến vết thương thành sự trả đũa nối tiếp, chứ không phải sự tự chế.

Verse 29

ववाम रुधिरं गात्रै: कुम्भवक्त्रादिवोदकम्‌ | कृतवर्मा उन बाणोंसे क्षत-विक्षत होकर अत्यन्त कुपित हो उठा और जैसे घड़ेके मुहसे जल गिर रहा हो, उसी प्रकार वह अपने अंगोंसे रक्त वमन करने लगा ।। रुधिरेण परिक्लिन्न: कृतवर्मा त्वराजत

Sañjaya said: Kṛtavarmā, his body torn and wounded by those arrows and inflamed with fury, began to vomit blood from his limbs—like water pouring from the mouth of a jar. Drenched in blood, Kṛtavarmā still shone forth, his warrior-splendor undiminished even amid grievous injury.

Verse 30

अथान्यद्‌ धनुरादाय समार्गणगुणं प्रभु:

Sañjaya said: Then the mighty lord took up another bow, fully fitted with its bowstring and ready for battle—signaling steadfast resolve and the unbroken momentum of duty amid the harsh ethics of war.

Verse 31

स्कन्धदेशस्थितैर्बाणै: शिखण्डी तु व्ययाजत

Sañjaya said: With arrows lodged in the region of his shoulder, Śikhaṇḍī nevertheless held his ground—enduring the wounds and continuing the fight, a stark image of resolve amid the brutal ethics of battlefield duty.

Verse 32

शाखाप्रशाखाविपुल: सुमहान्‌ पादपो यथा । कंधोंमें धँसे हुए उन बाणोंसे शिखण्डी वैसी ही शोभा पाने लगा, जैसे कोई महान्‌ वृक्ष अपनी शाखा-प्रशाखाओंके कारण अधिक विस्तृत दिखायी देता हो ।। तावन्योन्यं भूशं विद्ध्वा रुधिरेण समुक्षितौ,(पोप्लूयमानौ हि यथा महान्तौ शोणितद्वदे ।) वे दोनों महान्‌ वीर एक-दूसरेको अत्यन्त घायल करके खूनसे इस प्रकार नहा गये थे, मानो रक्तके सरोवरमें बारंबार डुबकी लगाकर आये हों

Sanjaya said: As a vast, mighty tree appears even more expansive because of its many branches and sub-branches, so Shikhandi—his shoulders sunk with arrows—seemed adorned by them in that very way. Having grievously pierced one another, the two great heroes were drenched in blood, as though they had repeatedly plunged into a lake of gore and emerged again. The image underscores the war’s grim splendor: valor is displayed, yet it is inseparable from the terrible cost in life and suffering.

Verse 33

अन्योन्यश्‌ज्राभिहतौ रेजतुर्वषभाविव । उस समय एक-दूसरेके सींगोंसे चोट खाये हुए दो साँड़के समान उन दोनोंकी बड़ी शोभा हो रही थी ।। अन्योन्यस्य वधे यत्नं कुर्वाणाौ तौ महारथौ

Sañjaya said: Struck by each other’s horns, those two shone like battling bulls. Each striving for the other’s death, the two great chariot-warriors pressed the fight with relentless resolve—an image of war’s fierce pride where prowess seeks victory at the cost of life.

Verse 34

रथाभ्यां चेरतुस्तत्र मण्डलानि सहस्रशः । एक-दूसरेके वधके लिये प्रयत्न करते हुए वे दोनों महारथी अपने रथके द्वारा वहाँ सहस्रों बार मण्डलाकार गतिसे विचरते थे ।। ३३ $ ।। कृतवर्मा महाराज पार्षतं निशितै: शरै:

Sañjaya nói: Tại đó, hai đại chiến xa dũng tướng điều khiển chiến xa của mình chạy vòng tròn vô số lượt, mỗi người đều cố gắng đoạt mạng đối phương. Họ liên tiếp xoay chuyển theo thế vòng nhẫn, phô bày tài nghệ chiến trận, nhưng tâm vẫn hướng về thắng lợi sát phạt—hình ảnh của cuộc giao tranh không ngừng, nơi kỹ xảo bị buộc vào mục đích giết chóc.

Verse 35

रणे विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । महाराज! कृतवर्माने रणभूमिमें सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले सत्तर बाणोंसे ट्रुपदपुत्र शिखण्डीको घायल कर दिया || ३४ $ ।। ततो<स्य समरे बाणं भोज: प्रहरतां वर:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, trong trận ấy, Kṛtavarmā đã dùng bảy mươi mũi tên lông vàng, được mài sắc trên đá, đâm trúng Śikhaṇḍī—con trai của Drupada—khiến chàng bị thương. Rồi ngay trong cuộc giao chiến đó, vị anh hùng Bhoja, bậc nhất trong những người ra đòn, lại phóng một mũi tên nhắm vào chàng.

Verse 36

स तेनाभिहतो राजन मूर्च्छामाशु समाविशत्‌

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, bị đòn ấy đánh trúng, chàng lập tức ngất lịm, thần trí vụt tắt giữa chiến địa.

Verse 37

अपोवाह रणात्तूर्ण सारथी रथिनां वरम्‌

Sañjaya nói: Người đánh xe liền thúc chiến xa, mau chóng đưa vị chiến xa dũng tướng bậc nhất ấy rời khỏi chiến trường.

Verse 38

पराजिते तत: शूरे ट्रुपदस्यात्मजे प्रभो । व्यद्रवत्‌ पाण्डवी सेना वध्यमाना समन्ततः,प्रभो! शूरवीर ट्रुपदपुत्रके पराजित हो जानेपर सब ओरसे मारी जाती हुई पाण्डव-सेना भागने लगी

Sañjaya nói: Tâu chúa thượng, khi người con anh dũng của Drupada đã bị đánh bại, quân Pāṇḍava—bị chém giết tứ phía—liền tan hàng và tháo chạy.

Verse 96

व्यश्रूयन्त महाराज तयोस्तत्र समागमे । “आज इस महायुद्धमें धृष्टद्युम्न विमुख होता दिखायी देता है।” महाराज! इस प्रकार वहाँ धृष्टद्यम्म और कृपाचार्यका समागम होनेपर आपके सैनिकोंकी शत्रुओंके साथ होनेवाली नाना प्रकारकी बातें सुनायी देने लगीं

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, khi hai người ấy gặp nhau tại đó, trong quân ngũ liền rộ lên lời đồn: ‘Trong trận đại chiến này, Dhṛṣṭadyumna dường như đang chùn lòng, quay lưng (mất nhuệ khí/khởi tâm chán nản).’ Vì vậy, đúng lúc Dhṛṣṭadyumna giáp mặt Kṛpācārya, muôn thứ lời bàn tán và tin tức chiến trường về kẻ địch bắt đầu lan truyền giữa binh sĩ của bệ hạ.”

Verse 116

कर्तव्यं न सम जानाति मोहेन महता55वृत: । समरांगणमें महामना कृपाचार्यके द्वारा आहत होनेपर भी धृष्टद्युम्नको कोई कर्तव्य नहीं सूझता था। वे महान्‌ मोहसे आच्छन्न हो गये

Sañjaya thưa: Bị một cơn mê muội lớn che phủ, chàng không phân biệt được điều phải làm. Dẫu đã bị Kṛpācārya đánh trúng giữa chiến trường, Dhṛṣṭadyumna vẫn không thấy rõ bổn phận của mình; sự phán đoán bị màn rối loạn che khuất ngay trong khoảnh khắc đạo nghĩa hệ trọng của chiến tranh.

Verse 123

ईदृशं व्यसन युद्धे न ते दृष्टं मया क्वचित्‌ | तब उनके सारथिने उनसे कहा--'द्रुपदनन्दन! कुशल तो है न? युद्धमें आपपर कभी ऐसा संकट आया हो, यह मैंने नहीं देखा है

Sañjaya thưa: Khi ấy người đánh xe nói với chàng: “Hỡi con của Drupada, ngài vẫn bình an chứ? Trong chiến trận, ta chưa từng thấy tai ương nào như thế giáng xuống ngài. Một cơn khủng hoảng như vậy giữa tiếng binh khí va chạm, ta chưa hề chứng kiến nơi ngài.”

Verse 133

प्रेषिता द्विजमुख्येन मर्माण्युद्दिश्य सर्वतः । द्विजश्रेष्ठ कृपाचार्यने सब ओरसे आपके मर्मस्थानोंको लक्ष्य करके बाण चलाये थे; परंतु दैवयोगसे ही वे मर्मभेदी बाण आपके मर्मस्थानोंपर नहीं पड़े हैं

Sañjaya thưa: Những mũi tên do bậc tối thượng trong hàng “nhị sinh” bắn ra đều nhắm từ mọi phía vào các yếu huyệt của ngài. Thế nhưng, bởi vòng xoay của định mệnh, những mũi tên xuyên sinh mệnh ấy lại không trúng vào chỗ hiểm—cho thấy trên chiến địa, tài nghệ con người cũng có thể bị ngăn lại khi số mệnh không thuận.

Verse 143

अवध्यं ब्राह्मण मन्ये येन ते विक्रमो हतः । 'जैसे कोई शक्तिशाली पुरुष समुद्रसे नदीके वेगको पीछे लौटा दे, उसी प्रकार मैं आपके इस रथको तुरंत लौटा ले चलूँगा। मेरी समझमें ये ब्राह्मण देवता अवध्य हैं, जिनसे आज आपका पराक्रम प्रतिहत हो गया”

Sañjaya thưa: “Ta cho rằng vị Bà-la-môn ấy là bất khả xâm phạm—chính người đã chặn đứng uy dũng của ngài. Như một tráng sĩ có thể bẻ ngược dòng nước sông khỏi biển, ta sẽ lập tức quay xe chiến của ngài và đưa lui về. Theo ý ta, Bà-la-môn là bậc thần thánh, không thể sát hại; và chính bởi họ mà hôm nay dũng lực của ngài bị ngăn trở.”

Verse 186

यतो भीमो महेष्वासो युयुधे तव सैनिकै: । महाराज! तब सारथि घोड़ोंको तेजीसे हाँकता हुआ उसी ओर चल दिया जहाँ महाधनुर्धर भीमसेन आपके सैनिकोंके साथ युद्ध कर रहे थे

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, thấy Bhīma—cung thủ hùng mạnh—đang giao chiến với quân của bệ hạ, người đánh xe liền thúc ngựa phi nhanh về đúng hướng ấy, thẳng tới nơi đại cung thủ Bhīmasena đang chiến đấu với binh sĩ của bệ hạ.”

Verse 196

किरन्‌ शतशतान्येव गौतमो5नुययौ तदा । मान्यवर नरेश! धृष्टद्युम्नके रथको वहाँसे भागते देख कृपाचार्यने सैकड़ों बाणोंकी वर्षा करते हुए उनका पीछा किया

Sañjaya thưa: “Tâu đức vua đáng kính, thấy người đánh xe của Dhrishtadyumna bỏ chạy khỏi nơi ấy, Gautama (Kṛpācārya) liền đuổi theo ngay, trút xuống hàng trăm hàng trăm mũi tên như mưa.”

Verse 203

पार्षतं त्रासयामास महेन्द्रो नमुचिं यथा । शत्रुओंका दमन करनेवाले कृपाचार्यने बारंबार शंखध्वनि की और जैसे इन्द्रने नमुचिको डराया था, उसी प्रकार उन्होंने धृष्टद्युम्मको भयभीत कर दिया

Sañjaya thưa: “Kṛpācārya, bậc khuất phục kẻ thù, nhiều lần thổi tù và, khiến Dhrishtadyumna—con trai Pṛṣata—kinh hãi, như Mahendra (Indra) thuở trước từng làm Namuci khiếp đảm.”

Verse 226

पज्चभिरन्निशितैर्भल्लैर्जत्रदेशे समाहनत्‌ । हृदिकवंशी यादवोंके महारथी वीर कृतवर्माको सामने पाकर शिखण्डीने उसके गलेकी हँसलीपर पाँच तीखे भललोंद्वारा प्रहार किया

Sañjaya thưa: “Đối mặt với dũng sĩ Kṛtavarmā—một đại chiến xa của dòng Yādava—Śikhaṇḍī đã đánh trúng vùng xương đòn của ông ta bằng năm mũi tên bhalla sắc như dao.”

Verse 236

धनुरेकेन चिच्छेद हसन्‌ राजन्‌ महारथ: । राजन्‌! तब महारथी कृतवर्माने अत्यन्त कुपित हो साठ बाणोंसे शिखण्डीको घायल करके एकसे हँसते-हँसते उसका धनुष काट डाला

Sañjaya thưa: “Tâu Đại vương, đại chiến xa Kṛtavarmā nổi giận dữ dội, bắn sáu mươi mũi tên làm Śikhaṇḍī bị thương; rồi, vẫn mỉm cười, ông ta dùng chỉ một mũi tên mà chém đứt cây cung của đối thủ.”

Verse 246

तिष्ठ तिछेति संक्रुद्धो हार्दिक्यं प्रत्यभाषत । तत्पश्चात्‌ द्रपदके बलवान पुत्रने दूसरा धनुष हाथमें लेकर कृतवर्मासे क्रोधपूर्वक कहा --'अरे! खड़ा रह, खड़ा रह”

Sañjaya nói: Trong cơn thịnh nộ, ông quát vào Hārdikya (Kṛtavarmā): “Đứng lại! Đứng lại!” Rồi người con hùng mạnh của Drupada cầm lấy một cây cung khác trong tay, giận dữ thách Kṛtavarmā hãy đứng vững mà đối mặt.

Verse 296

वर्षेण क्लेदितो राजन्‌ यथा गैरिकपर्वत:ः । राजन! खूनसे लथपथ हुआ कृतवर्मा वर्षासे भीगे हुए गेरूके पहाड़के समान शोभा पा रहा था

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, Kṛtavarmā—đẫm và bết máu—trông như một ngọn núi đất son đỏ bị mưa dầm thấm ướt.”

Verse 303

शिखण्डिनं बाणगणै: स्कन्धदेशे व्यताडयत्‌ । तदनन्तर शक्तिशाली कृतवर्माने बाण और प्रत्यंचा-सहित दूसरा धनुष हाथमें लेकर शिखण्डीके कंधोंपर अपने बाण-समूहोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya nói: Ông bắn những loạt tên dồn dập vào vùng vai của Śikhaṇḍin. Ngay sau đó, Kṛtavarmā hùng mạnh cầm lấy một cây cung thứ hai—đã sẵn tên và dây cung căng—rồi bằng những chùm tên dày đặc gây một vết thương sâu nơi đôi vai của Śikhaṇḍin.

Verse 353

जीवितान्तकरं घोरं व्यसृजत्त्वरयान्वित: । तत्पश्चात्‌ प्रहार करनेवाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ कृतवर्माने उसके ऊपर समरांगणमें बड़ी उतावलीके साथ एक भयंकर प्राणान्तकारी बाण छोड़ा

Sañjaya nói: Rồi trong cơn gấp gáp lạnh lùng, ông phóng đi một mũi tên ghê rợn có thể kết liễu sinh mạng. Sau đó, Kṛtavarmā—bậc nhất trong hàng chiến sĩ thiện nghệ đòn đánh—trên chiến địa, với sự vội vã tột cùng, bắn vào đối thủ một mũi tên kinh hoàng, đoạn tuyệt sự sống.

Verse 363

ध्वजयष्टिं च सहसा शिश्रिये कश्मलावृतः । राजन! उस बाणसे आहत हो शिखण्डी तत्काल मूर्च्छिंत हो गया। उसने सहसा मोहाच्छन्न होकर ध्वजदण्डका सहारा ले लिया

Sañjaya nói: Bị cơn rối loạn và khổ não bao phủ, ông bỗng vịn lấy cán cờ để làm chỗ dựa. Trúng mũi tên ấy, Śikhaṇḍī lập tức ngất lịm; tâm trí mờ đi vì mê muội, ông nắm chặt cột cờ để giữ mình khỏi ngã.

Verse 376

हार्दिक्यशरसंतप्तं नि:श्वसन्तं पुन: पुनः । कृतवर्माके बाणोंसे संतप्त हो बारंबार लंबी साँस खींचते हुए रथियोंमें श्रेष्ठ शिखण्डीको उसका सारथि तुरंत रणभूमिसे बाहर हटा ले गया

Sañjaya nói: Bị những mũi tên của Hārdikya (Kṛtavarman) thiêu đốt, đau đớn đến phải liên tiếp thở dốc từng hơi dài, Śikhaṇḍin—bậc nhất trong hàng chiến xa—lập tức được người đánh xe kéo ra khỏi chiến địa. Cảnh ấy cho thấy giữa kỷ luật nghiệt ngã của chiến tranh, sự sống còn và bổn phận tiếp tục của một chiến sĩ không chỉ nhờ dũng lực, mà còn nhờ sự che chở kịp thời và cuộc lui binh có kỷ cương khi bị thương nặng.

Verse 2136

हार्दिक्यो वारयामास स्मयतन्निव मुहुर्मुहु: । दूसरी ओर समरांगणमें दुर्जय वीर शिखण्डीको, जो भीष्मके लिये मृत्युस्वरूप था, कृतवर्माने बारंबार मुसकराते हुए-से रोका

Sañjaya nói: Kṛtavarmā, con của Hṛdīka, cứ hết lần này đến lần khác ngăn chặn, như thể luôn nở một nụ cười. Ở một góc khác của chiến trường, ông liên tiếp kìm giữ người anh hùng bất khả chiến bại Śikhaṇḍī—kẻ đối với Bhīṣma đã trở thành chính hình bóng của tử thần—khiến cuộc chiến hiện lên như nơi số mệnh riêng tư va chạm với sự kiềm chế của mưu lược, tạo nên căng thẳng đạo lý.

Verse 2536

प्रेषषामास राजेन्द्र ते5स्या भ्रश्यन्त वर्मण: । राजेन्द्र! फिर सोनेकी पाँखवाले नब्बे पैने बाण उसने चलाये, परंतु वे कृतवर्माके कवचसे फिसलकर गिर गये

Sañjaya nói: Tâu đại vương, ông ta bắn ra những mũi tên ấy, nhưng chúng trượt khỏi áo giáp rồi rơi xuống. Giữa cơn dồn dập của chiến địa, tài nghệ của chiến sĩ gặp phải sự che chở do chuẩn bị và kiên định mà có—đến nỗi một loạt tên dữ dội cũng có thể vô hiệu khi vấp phải phòng thủ vững chắc.