Adhyaya 143

Verse 1

अत्-#-रा- जा अष्टत्रिशदाधिकशततमो< ध्याय: पाँच प्रकारके दानोंका वर्णन युधिछिर उवाच श्रुतं ते भवतस्तात सत्यव्रतपराक्रम । दानधर्मेण महता ये प्राप्तास्त्रिदिवं नूपा:

Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch bậc đáng kính như cha, người kiên định trong chân thật và dồi dào dũng lực—con đã được nghe chính từ miệng người những chuyện về các vị vua, nhờ công đức lớn lao sinh từ dharma của bố thí, đã đạt đến cõi trời.”

Verse 2

इमांस्तु श्रोतुमिच्छामि धर्मान्‌ धर्मभूतां वर । दानं कतिविध॑ देयं कि तस्य च फलं लभेत्‌

Yudhiṣṭhira nói: “Hỡi bậc tối thượng trong những người sống theo chính pháp, thưa ông nội! Con muốn được nghe những bổn phận vốn tự thân là hình thái của dharma. Bố thí nên được thực hành theo bao nhiêu cách, và người cho sẽ nhận được quả báo gì từ món thí ấy?”

Verse 3

कथं केभ्यश्न धर्म्य च दानं दातव्यमिष्यते । कै: कारणै: कतिविध॑ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

Yudhiṣṭhira nói: “Bố thí theo chính pháp thì phải làm thế nào, và nên trao cho ai? Vì những lý do nào mà người ta nên cho? Và bố thí được phân thành bao nhiêu loại? Con muốn được nghe tất cả điều ấy đúng như thực, thật tường tận.”

Verse 4

भीष्म उवाच शृणु तत्त्वेन कौन्तेय दानं॑ प्रति ममानघ । यथा दान प्रदातव्यं सर्ववर्णेषु भारत

Bhīṣma nói: “Hỡi con của Kuntī, người vô tội; hỡi hậu duệ nhà Bhārata, hãy nghe ta nói về bố thí một cách đúng như thực. Ta sẽ chỉ rõ cách mà người thuộc mọi varṇa nên thực hành việc cho.”

Verse 5

धर्मादर्थाद्‌ भयात्‌ कामात्‌ कारुण्यादिति भारत | दानं पञठ्चविध॑ ज्ञेयं कारणैर्यर्निबोध तत्‌

Bhīṣma nói: “Hỡi Bhārata, bố thí (dāna) nên được hiểu là có năm loại, tùy theo động cơ: vì dharma, vì mưu cầu lợi lộc hay tài vật, vì sợ hãi, vì dục vọng, và vì lòng trắc ẩn. Hãy nghe ta phân biệt rõ từng nguyên do ấy.”

Verse 6

भारत! धर्म, अर्थ, भय, कामना और दया--इन पाँच हेतुओंसे दानको पाँच प्रकारका जानना चाहिये। अब जिन कारणोंसे दान देना उचित है, उनको सुनो ।।

Bhīṣma nói: “Hỡi Bhārata, theo năm động cơ—dharma, lợi lộc/tài vật, sợ hãi, dục vọng và lòng thương xót—bố thí được hiểu là có năm loại. Nay hãy nghe những lý do khiến việc cho mới thật là đúng đắn. Người bố thí đạt danh tiếng ở đời này và, sau khi chết, hưởng an lạc tối thượng. Vì thế, không ganh ghét hay oán hờn, hãy bố thí cho các Bà-la-môn.”

Verse 7

ददाति वा दास्यति वा महां दत्तमनेन वा | इत्यर्थिभ्यो निशम्यैव सर्व दातव्यमर्थिने

Bhishma nói: “Chỉ cần nghe từ miệng những kẻ cầu xin các lời như: ‘Người ấy hay bố thí’, ‘Người ấy sẽ bố thí’, hoặc ‘Người ấy đã ban cho ta một lễ vật lớn’, thì—mong làm tăng danh tiếng tốt đẹp của mình—người ta nên ban cho mỗi kẻ đến xin, đúng theo điều họ mong muốn, bất cứ thứ gì họ cầu.”

Verse 8

नास्याहं न मदीयो<यं पापं कुर्याद्‌ विमानित: । इति दद्याद्‌ भयादेव दृढं मूढाय पण्डित:

Bhishma nói: “Ta chẳng thuộc về hắn, và hắn cũng chẳng thuộc về ta; nhưng nếu ta không cho gì, hắn sẽ thấy bị sỉ nhục và có thể làm điều tội lỗi hại ta.” Vì thế, người trí có thể dứt khoát bố thí—chỉ vì sợ hãi—cho kẻ ngu. Đó là sự bố thí do sợ mà có, không phải do thiện tâm hay chính đạo.

Verse 9

प्रियो मे5यं प्रियोडस्पाहमिति सम्प्रेक्ष्य बुद्धिमान्‌ वयस्यायैवमक्लिष्टं दानं दद्यादतन्द्रित:

Bhishma nói: Suy rằng “Người này thân thiết với ta, và ta cũng thân thiết với người ấy”, người trí nên gạt bỏ lười biếng mà vui lòng ban tặng cho bạn hữu, với tâm không vướng bận. Đó là sự bố thí do tình riêng và mong làm vừa lòng (kāmanā) thúc đẩy.

Verse 10

दीनश्न याचते चायमल्पेनापि हि तुष्यति । इति दद्याद्‌ दरिद्राय कारुण्यादिति सर्वथा

Bhishma dạy rằng: Khi một người nghèo khổ, khốn cùng đến xin, hãy bố thí vì lòng thương xót, nghĩ rằng: “Kẻ đáng thương này rất thiếu thốn và đang cầu ta; chỉ một chút thôi cũng khiến người ấy thỏa lòng.” Vì vậy, bố thí cho kẻ bần cùng phải xuất phát từ lòng trắc ẩn, không từ kiêu mạn hay toan tính.

Verse 11

यह पाँच प्रकारका दान पुण्य और कीर्तिको बढ़ानेवाला है। यथाशक्ति सबको दान देना चाहिये। ऐसा प्रजापतिका कथन है

Bhishma nói: “Năm cách bố thí ấy làm tăng cả công đức lẫn tiếng thơm. Hãy bố thí cho mọi người tùy theo khả năng của mình—đó là lời dạy được quy về Prajapati.”

Verse 13

इति पञ्चविध॑ दान पुण्यकीर्तिविवर्धनम्‌ । यथाशकत्या प्रदातव्यमेवमाह प्रजापति:

Bhīṣma nói: “Như vậy, năm hình thức bố thí này làm tăng cả công đức lẫn danh tiếng tốt đẹp. Hãy bố thí tùy theo khả năng của mình—đó là lời Prajāpati đã tuyên dạy.”

Verse 138

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टत्रिंयधिकशततमो<ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ một trăm ba mươi tám (138) trong phần Dāna-dharma thuộc Anuśāsana Parva của thánh sử Mahābhārata.