Adhyaya 59

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे सूर्याद्यभिषेककथनं नामाष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु मुनयः पुनस्तं संशयान्विताः पप्रच्छुरुत्तरं भूयस् तदा ते रोमहर्षणम्

Như vậy, trong Śrī Liṅga Mahāpurāṇa, mở đầu chương thứ năm mươi chín mang tên “Thuật chuyện lễ abhiṣeka bắt đầu từ Mặt Trời”. Sūta nói: Nghe điều ấy xong, các bậc hiền triết—vẫn còn mang nghi hoặc—lại hỏi Romaharṣaṇa (Sūta) lần nữa, xin một lời đáp đầy đủ hơn.

Verse 2

ऋषय ऊचुः यदेतदुक्तं भवता सूतेह वदतां वर एतद्विस्तरतो ब्रूहि ज्योतिषां च विनिर्णयम्

Các hiền triết thưa: “Bạch Sūta, bậc tối thắng trong lời giảng! Điều ngài đã nói, xin hãy trình bày tường tận; và cũng xin nêu rõ sự quyết định minh bạch về các thiên thể sáng (jyotiṣ).”

Verse 3

श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णये

Nghe lời họ, Sūta liền nhiếp tâm an định, rồi nói lời giáo huấn tối thượng để đoạn trừ nghi hoặc của họ.

Verse 4

अस्मिन्नर्थे महाप्राज्ञैर् यदुक्तं शान्तबुद्धिभिः एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्यचन्द्रमसोर्गतिम्

Về chính đề tài này, điều các đại hiền triết có trí phân biệt rộng lớn và tâm an tịnh đã dạy—nay ta sẽ tuyên nói cho các ông: lộ trình và sự vận hành của Mặt Trời và Mặt Trăng.

Verse 5

फ़िरे-wअतेर्-चिर्च्ले यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रादयो ग्रहाः अतः परं तु त्रिविधम् अग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम्

Cũng như ở đây, các thiên thể—Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh khác—vận hành theo những quỹ đạo đã được an bài, tựa như những khu vực thánh của chư thiên; nay ta sẽ nói về nguồn sinh khởi ba phần của Agni. Trật tự vũ trụ này vận hành dưới quyền nhiếp trì của Pati (Śiva), còn các paśu (chúng sinh hữu tình) trải nghiệm theo paśa (dây trói buộc) và phước nghiệp của mình.

Verse 6

दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेर् अथो ऽग्नेः पार्थिवस्य च व्युष्टायां तु रजन्यां च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

Về ngọn lửa thiên giới, lửa của các đại nguyên tố vũ trụ, và cả lửa trần gian—vào lúc bình minh và lại trong đêm—điều ấy được tuyên thuyết liên hệ đến Phạm Thiên (Brahmā), đấng sinh từ Vô Hiển (Avyakta).

Verse 7

अव्याकृतमिदं त्वासीन् नैशेन तमसा वृतम् चतुर्भागावशिष्टे ऽस्मिन् लोके नष्टे विशेषतः

Khi ấy, tất cả đều ở trong trạng thái Vô Hiển (Avyākṛta), bị màn tối của đêm vũ trụ che phủ. Khi thế gian này tan rã—như thể chỉ còn lại một phần tư—mọi sai biệt đặc thù đều tiêu mất.

Verse 8

स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकसर्वार्थसाधकः खद्योतवत्स व्यचरद् आविर्भावचिकीर्षया

Tại đó, Đấng Tự Sinh, bậc Thế Tôn—đấng thành tựu mọi mục đích chân thật của các thế giới—đi lại như đom đóm, với ý muốn làm cho sự hiển lộ của Ngài trở nên thấy rõ.

Verse 9

सो ऽग्निं सृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितः संहृत्य तत्प्रकाशार्थं त्रिधा व्यभजदीश्वरः

Sau khi trước hết tạo hiện Agni vào thuở khởi đầu của các thế giới, Đấng Tự Tại—an trụ qua đất và nước—liền thu nhiếp ngọn lửa ấy, rồi vì để ánh sáng của nó vận hành, Ngài phân chia thành ba dạng.

Verse 10

पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन् पार्थिवो वह्निरुच्यते यश्चासौ लोकादौ सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः

Trong thế gian này, ngọn lửa trần được gió nuôi dưỡng gọi là hỏa trần (pārthiva). Còn ngọn lửa thanh tịnh chiếu rạng vào thuở khởi đầu của thế giới như Mặt Trời, được ghi nhớ là Śuci Agni—Agni tinh khiết.

Verse 11

वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस् तेषां वक्ष्ये तु लक्षणम् वैद्युतो जाठरः सौरो वारिगर्भास्त्रयो ऽग्नयः

Hãy biết rằng “lửa Abja” (lửa sinh từ hoa sen) chính là lửa do sét sinh (Vaidyuta). Nay ta sẽ nói các tướng trạng của chúng. Ba thứ lửa là: lửa sét (Vaidyuta), lửa trong bụng (Jāṭhara), và lửa mặt trời (Saura), trong đó lửa mặt trời có nguồn gốc “thai nước” (Vārigarbha).

Verse 12

तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर् दीप्यत्यसौ विभुः जले चाब्जः समाविष्टो नाद्भिर् अग्निः प्रशाम्यति

Vì thế, Mặt Trời—đấng bao trùm khắp—uống lấy các dòng nước và bừng cháy qua những tia sáng của mình. Hoa sen ở trong nước, và lửa không bị nước dập tắt—vì tất cả vận hành bởi chính Śakti của Chúa Tể (Pati) đang nội tại trong các đại.

Verse 13

मानवानां च कुक्षिस्थो नाग्निः शाम्यति पावकः अर्चिष्मान्पवनः सो ऽग्निर् निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

Trong con người, ngọn lửa trú nơi bụng không hề tắt. Chính ngọn lửa ấy—được gió sinh lực (pavana) quạt lên—dẫu không có ngọn lửa hay ánh rực bên ngoài, vẫn được gọi là Jāṭharāgni, lửa tiêu hóa.

Verse 14

यश्चायं मण्डली शुक्ली निरूष्मा सम्प्रजायते प्रभा सौरी तु पादेन ह्य् अस्तं याते दिवाकरे

Và vầng sáng trắng, tròn, sinh khởi—mát dịu, không có nhiệt—được gọi là quang huy mặt trời. Nó chỉ hiển lộ như một phần tư khi Mặt Trời đã lặn. Như vậy, trật tự vũ trụ được ghi dấu bằng những mức độ ánh sáng đã được định lượng.

Verse 15

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते उद्यन्तं च पुनः सूर्यम् औष्ण्यम् अग्नेः समाविशेत्

Ban đêm, lửa đi vào (lan khắp thế gian), nên từ xa vẫn chiếu sáng. Và rồi, khi Mặt Trời lại mọc, sức nóng (uṣṇatā) của Agni đi vào trong Mặt Trời. Vì thế, một tejas duy nhất hiện ra khi là lửa, khi là đĩa mặt trời, do sự dung nhiếp lẫn nhau.

Verse 16

पादेन पार्थिवस्याग्नेस् तस्मादग्निस्तपत्यसौ प्रकाशोष्णस्वरूपे च सौराग्नेये तु तेजसी

Bằng một phần tư, Agni thuộc nguyên lý Địa; vì thế ngọn lửa ấy quả thật thiêu đốt. Tự tánh của nó là ánh sáng và nhiệt, và trong cảnh giới của Mặt Trời cùng cảnh giới của Hỏa, quang huy của nó hiển lộ thành tejas.

Verse 17

परस्परानुप्रवेशाद् आप्यायेते परस्परम् उत्तरे चैव भूम्यर्धे तथा ह्यग्निश् च दक्षिणे

Do sự thâm nhập lẫn nhau, các đại chủng nuôi dưỡng và làm tăng trưởng cho nhau. Ở nửa phía bắc là phần của Địa; cũng vậy, Agni được an lập ở phương nam.

Verse 18

उत्तिष्ठति पुनः सूर्यः पुनर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मात्ताम्रा भवन्त्यापो दिवारात्रिप्रवेशनात्

Mặt Trời lại mọc, rồi lại thật sự đi vào trong nước; vì thế nước mang sắc đồng đỏ do Ngài đi vào đó cả ngày lẫn đêm. Nhịp điệu của thời gian như vậy cũng hiển lộ Pati—Đấng Chủ Tể—là vị điều ngự nội tại của trật tự vũ trụ.

Verse 19

अस्तं याति पुनः सूर्यो ऽहर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो दृश्यन्ति भास्वराः

Khi Mặt Trời lại lặn, ban ngày như thể đi vào trong nước. Vì thế ban đêm, nước lại được thấy sáng rực và trắng trong, rạng ngời ánh quang.

Verse 20

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्धे दक्षिणोत्तरे उदयास्तमने नित्यम् अहोरात्रं विशत्य् अपः

Theo tuần tự của krama-yoga, ở nửa nam và nửa bắc của địa cầu, vào lúc mặt trời mọc và lúc mặt trời lặn, nước không ngừng đi vào vòng vận hành của ngày và đêm.

Verse 21

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

Mặt Trời ấy rực cháy, dùng muôn tia sáng mà uống cạn nước—hòa lẫn với hỏa lực của cõi đất—nên được ghi nhớ là thần linh, tự tánh thanh tịnh.

Verse 22

सहस्रपादसौ वह्निर् वृत्तकुम्भनिभः स्मृतः आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

Lửa ấy (Vahni) được nhớ là “ngàn chân”, hình như chiếc bình nước tròn; từ mọi phía, nó thu hút qua một ngàn nāḍī.

Verse 23

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कूपाश्चैव तथा घनाः स्थावरा जङ्गमाश्चैव वापीकुल्यादिका अपः

Nước có nhiều loại: nước sông và nước biển, nước giếng và nước mưa tụ lại; có nước đứng và nước chảy—như nước ao, kênh rạch và các thứ khác. Nên hiểu các thứ nước ấy là môi chất thích hợp cho nghi lễ tẩy tịnh và cho sự dâng cúng trong thờ phụng Śiva.

Verse 24

च्लस्सेस् ओफ़् सुन्रय्स् तस्य रश्मिसहस्रं तच् छीतवर्षोष्णनिःस्रवम् तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

Từ (Mặt Trời) ấy phát sinh một ngàn dòng tia sáng, tuôn ra thành các dòng lạnh, mưa và nóng. Từ đó, bốn trăm kênh nāḍī đổ xuống, hiện ra với muôn hình kỳ diệu.

Verse 25

भजनाश्चैव माल्याश् च केतनाः पतनास् तथा अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

Các tia nắng mặt trời đều được gọi bằng các danh xưng Bhajanā, Mālyā, Ketanā, Patanā và Amṛtā; chính những tia ấy là tác nhân tạo nên mưa. Vì vậy, nhờ quyền năng điều ngự của Đấng Chúa (Pati), thế gian được nâng đỡ bởi dòng nước giáng xuống, nuôi dưỡng các hữu tình mang thân (paśu) đang bị ràng buộc bởi dây trói của tự nhiên (pāśa).

Verse 26

हिमोद्वहाश् च ता नाड्यो रश्मयस् त्रिशताः पुनः रेशा मेघाश् च वात्स्याश् च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः

Những nāḍī ấy là kẻ mang tuyết; lại nữa, các tia được nói là ba trăm. Chúng còn được gọi là Reśā, Meghā và Vātsya—những mạch làm mát, sinh ra sương giá và tuyết.

Verse 27

चन्द्रभा नामतः सर्वा पीताभाश् च गभस्तयः शुक्लाश् च ककुभाश्चैव गावो विश्वभृतस् तथा

Tất cả đều được gọi là “Candrabhā” (rạng ngời như trăng). Các tia mặt trời mang sắc vàng; các phương hướng thì trắng; và cũng vậy, những năng lực nâng đỡ thế gian—“những con bò” chống đỡ vũ trụ—cũng được mô tả như thế.

Verse 28

शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिशतीर्घर्मसर्जनाः सोमो बिभर्ति ताभिस्तु मनुष्यपितृदेवताः

Tất cả những tia ấy được gọi đích danh là “Śuklā”—ba trăm, sinh ra nhiệt lực và sinh khí. Nhờ chúng, Soma (Mặt Trăng) nâng đỡ loài người, các Pitṛ (tổ linh) và chư Deva; vì thế trật tự vũ trụ được gìn giữ dưới Đấng Pati, quyền năng thấm khắp các vì sáng.

Verse 29

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि अमृतेन सुरान् सर्वांस् तिसृभिस् तर्पयत्यसौ

Ở đây, Ngài làm thỏa mãn loài người bằng thảo dược; làm thỏa mãn các Pitṛ bằng lễ phẩm gọi là svadhā; và làm thỏa mãn hết thảy chư Deva bằng cam lộ bất tử. Như vậy, bằng ba phương cách ấy, Ngài đem sự viên mãn cho ba cõi chúng.

Verse 30

वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपते त्रिभिः वर्षास्वथो शरदि च चतुर्भिः संप्रवर्षति

Vào mùa xuân và mùa hạ, Ngài rực cháy với ba trăm tia; còn trong mùa mưa, và lại nữa vào mùa thu, Ngài tuôn mưa với bốn trăm (tia). Như vậy, Đấng Chủ Tể, bậc điều hòa vũ trụ, nuôi giữ các thế giới bằng nhiệt lực và mưa nhuần.

Verse 31

हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजते त्रिभिः गऺत्तेर् इन् देर् सोन्ने इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

Trong Hemanta và Śiśira, cái lạnh (sương giá) được ba vị này xua tan; và trong hành trình của Mặt Trời có các quyền năng chủ trì—Indra, Dhātṛ, Bhaga, Pūṣan, Mitra, rồi Varuṇa và Aryaman—điều hòa trật tự của thời gian. Vì thế, dưới Đấng Pati, bậc Chủ Tể nội tại của mọi thần linh, nhịp điệu vũ trụ vận hành không ngăn ngại.

Verse 32

अंशुर् विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुरेव च वरुणो माघमासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

Theo thứ tự các danh xưng của Mặt Trời, Ngài được gọi là Aṃśu, Vivasvān, Tvaṣṭṛ, Parjanya, Viṣṇu và Varuṇa. Trong tháng Māgha, Ngài (đặc biệt) là Varuṇa; và trong tháng Phālguna, Ngài được gọi là Sūrya.

Verse 33

चैत्रे मासि भवेदंशुर् धाता वैशाखतापनः ज्येष्ठे मासि भवेदिन्द्र आषाढे चार्यमा रविः

Trong tháng Caitra, Mặt Trời vận hành như Aṃśu; trong Vaiśākha, như Dhātā—đấng mang sức nóng; trong Jyeṣṭha, như Indra; và trong Āṣāḍha, như Aryamā—Ravi rực sáng—cai quản thời gian và nâng đỡ các thế giới bằng những quyền năng đã được an bài.

Verse 34

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः

Trong tháng Śrāvaṇa, Mặt Trời được biết là Vivasvān. Trong Prauṣṭhapada, Ngài được tưởng niệm là Bhaga. Trong Āśvayuja, Ngài trở thành Parjanya; và trong Kārtika, Mặt Trời quả thật là Tvaṣṭṛ.

Verse 35

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

Trong tháng Mārgaśīrṣa, quyền lực mặt trời vận hành như Mitra; trong Pauṣa, Viṣṇu vĩnh cửu chủ trì. Trong sự vận hành của mặt trời (arka-karma) thuộc về Varuṇa, có năm nghìn tia sáng đang tác động.

Verse 36

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽंशुः सप्तभिस् तथा धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

Pūṣan được kể là có sáu nghìn tùy tùng; thiên thần Aṃśu cũng vậy có bảy nghìn; Dhātṛ có tám nghìn; và Śatakratu (Indra) có chín nghìn. Như thế, các đoàn chúng chư thiên được liệt kê theo số lượng.

Verse 37

विवस्वान् दशभिर् याति यात्येकादशभिर् भगः सप्तभिस्तपते मित्रस् त्वष्टा चैवाष्टभिः स्मृतः

Vivasvān vận hành với mười tia; Bhaga chuyển động với mười một. Mitra chiếu sáng với bảy, và Tvaṣṭṛ được ghi nhớ là có tám—như vậy các Āditya hoạt dụng theo những lượng lực mặt trời khác nhau để nâng đỡ trật tự vũ trụ.

Verse 38

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति मेदिनीम्

Aryamā vận hành với mười (tia), Parjanya cũng vậy với chín; còn Viṣṇu, với sáu nghìn tia, sưởi ấm và soi sáng mặt đất.

Verse 39

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

Vào mùa xuân, Mặt Trời hiện sắc vàng nâu; vào mùa hạ, Ngài rực sáng như vàng; trong mùa mưa, Ngài trở nên trắng; và vào mùa thu, đấng chiếu soi hiện sắc nhạt. Như vậy, năng lực có trật tự của Chúa được thấy qua những phẩm tính đổi thay của thời gian.

Verse 40

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्यसमुद्भवाः

Vào Hemanta (đầu đông), Mặt Trời hiện sắc đồng; vào Śiśira (cuối đông), Ravi hiện sắc đỏ. Như vậy ta đã nói về các màu theo mùa phát sinh từ Mặt Trời—những dấu hiệu cần được đọc như sự hiển lộ có trật tự của quyền năng cai quản vũ trụ của Chúa.

Verse 41

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पितृष्वपि सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु नियच्छति

Mặt Trời đặt sức lực vào các dược thảo; nhờ lễ hiến cúng gọi là svadhā, Ngài cũng nuôi dưỡng các Pitṛ (tổ linh); và giữa chư Thiên, Ngài gìn giữ cam lộ bất tử—như vậy Ngài điều nhiếp ba điều ấy trong ba cảnh giới tương ứng.

Verse 42

एवं रश्मिसहस्रं तत् सौरं लोकार्थसाधकम् भिद्यते लोकमासाद्य जलशीतोष्णनिःस्रवम्

Vì thế, ngàn tia quang minh của Mặt Trời—đấng thành tựu lợi ích cho các thế giới—khi đến cõi trần liền phân hóa, tuôn chảy thành nước, hiện ra khi mát lạnh khi ấm nóng.

Verse 43

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्यसंज्ञितम् नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च

Như vậy, vòng tròn trắng sáng, rực rỡ này được gọi là Mặt Trời; chính Ngài là nền tảng an lập và cũng là nguồn thai—cội sinh—của các nakṣatra, các hành tinh và Soma (Mặt Trăng).

Verse 44

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः नक्षत्राधिपतिः सोमो नयनं वाममीशितुः

Tất cả Mặt Trăng, các chòm sao và các hành tinh đều nên hiểu là phát sinh từ Mặt Trời. Soma, chúa tể các nakṣatra, chính là con mắt trái của Đấng Tối Thượng (Īśa).

Verse 45

नयनं चैवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम् तेषां जनानां लोके ऽस्मिन् नयनं नयते यतः

Cũng vậy, chính Mặt Trời (Bhāskara) là con mắt phải của Īśa; bởi trong thế gian này, Ngài dẫn dắt thị lực của muôn loài, nhờ đó soi đường cho năng lực thấy biết.