Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच ऊचतुर्मृतकोपान्ते पतितं मृतकोपमम् । शोकाभिभूतं राजानं बोधयन्तौ सदुक्तिभि: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Khi vua Citraketu, bị sầu khổ nhấn chìm, nằm như một xác chết bên cạnh thi thể con trai, hai đại hiền triết Nārada và Aṅgirā đã dùng lời lành để khai thị về ý thức tâm linh.

Verse 2

कोऽयं स्यात्तव राजेन्द्र भवान् यमनुशोचति । त्वं चास्य कतम: सृष्टौ पुरेदानीमत: परम् ॥ २ ॥

Hỡi Đại vương, thân xác mà ngài đang than khóc có quan hệ gì với ngài, và ngài là ai đối với người ấy? Ngài nói là cha–con; nhưng mối quan hệ ấy có tồn tại trước đây chăng, có thật sự tồn tại ngay bây giờ chăng, và sẽ còn tiếp diễn về sau chăng?

Verse 3

यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतोवेगेन बालुका: । संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिन: ॥ ३ ॥

Hỡi Đại vương, như những hạt cát khi thì tụ lại khi thì tản ra bởi sức mạnh của dòng sóng, cũng vậy các chúng sinh mang thân xác khi thì gặp gỡ khi thì chia lìa dưới quyền lực của thời gian.

Verse 4

यथा धानासु वै धाना भवन्ति न भवन्ति च । एवं भूतानि भूतेषु चोदितानीशमायया ॥ ४ ॥

Như hạt gieo xuống đất có khi nảy mầm, có khi không, cũng vậy: do năng lực māyā của Đấng Tối Thượng thúc đẩy, có khi thụ thai thành tựu, có khi không xảy ra. Vì thế chớ than khóc vì mối quan hệ cha mẹ tạm bợ; mọi sự đều do Bhagavān chi phối.

Verse 5

वयं च त्वं च ये चेमे तुल्यकालाश्चराचरा: । जन्ममृत्योर्यथा पश्चात् प्राङ्‌नैवमधुनापि भो: ॥ ५ ॥

Hỡi đức vua, cả ngài và chúng tôi—các cố vấn, hoàng hậu và đại thần—cùng mọi loài động và bất động trong vũ trụ vào lúc này đều ở trong một tình trạng tạm thời. Trước khi sinh ra, tình trạng ấy không có; sau khi chết, nó cũng không còn. Vì vậy hiện trạng là vô thường, nhưng không phải hư dối.

Verse 6

भूतैर्भूतानि भूतेश: सृजत्यवति हन्ति च । आत्मसृष्टैरस्वतन्त्रैरनपेक्षोऽपि बालवत् ॥ ६ ॥

Đấng Chúa Tể của muôn loài, Bhūteśa, khiến các hữu tình được tạo, được giữ gìn và bị tiêu diệt thông qua chính các hữu tình ấy. Dẫu Ngài không vướng bận vào biểu hiện tạm bợ này, Ngài vẫn, như đứa trẻ chơi trên bãi biển, nắm quyền kiểm soát mọi sự và vận hành như một līlā. Ngài dùng người cha cho việc sinh thành, dùng vua/chính quyền cho việc bảo hộ, và dùng tác nhân như rắn cho sự hủy diệt; các tác nhân ấy không có năng lực độc lập, nhưng vì mê lực māyā, chúng sinh tưởng mình là kẻ làm.

Verse 7

देहेन देहिनो राजन् देहाद्देहोऽभिजायते । बीजादेव यथा बीजं देह्यर्थ इव शाश्वत: ॥ ७ ॥

Hỡi đức vua, như từ một hạt sinh ra hạt khác, cũng vậy: từ một thân (người cha), qua một thân khác (người mẹ), hình thành thân thứ ba (người con). Các yếu tố vật chất của thân thể tiếp nối không dứt, và dehī—jīva hiện ra qua các yếu tố ấy—cũng là vĩnh hằng.

Verse 8

देहदेहिविभागोऽयमविवेककृत: पुरा । जातिव्यक्तिविभागोऽयं यथा वस्तुनि कल्पित: ॥ ८ ॥

Sự phân chia “thân” và “người mang thân (dehī)”, cũng như các phân loại như dân tộc và cá nhân, chỉ là tưởng tượng của kẻ chưa tiến bộ trong tri kiến—như gán sự khác biệt danh‑sắc lên một vật duy nhất.

Verse 9

श्रीशुक उवाच एवमाश्वासितो राजा चित्रकेतुर्द्विजोक्तिभि: । विमृज्य पाणिना वक्त्रमाधिम्‍लानमभाषत ॥ ९ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói tiếp: Được Nārada và Aṅgirā an ủi bằng lời dạy, vua Citraketu nhờ trí tuệ mà khởi lên hy vọng. Ngài lấy tay lau gương mặt héo hắt rồi bắt đầu cất lời.

Verse 10

श्रीराजोवाच कौ युवां ज्ञानसम्पन्नौ महिष्ठौ च महीयसाम् । अवधूतेन वेषेण गूढाविह समागतौ ॥ १० ॥

Nhà vua nói: Hai ngài đầy đủ trí tuệ, và giữa những bậc vĩ đại, hai ngài là tối thượng. Mang dáng vẻ avadhūta để che giấu thân phận, hai ngài đã đến đây.

Verse 11

चरन्ति ह्यवनौ कामं ब्राह्मणा भगवत्प्रिया: । माद‍ृशां ग्राम्यबुद्धीनां बोधायोन्मत्तलिङ्गिन: ॥ ११ ॥

Những brāhmaṇa là Vaiṣṇava, tôi tớ thân yêu nhất của Bhagavān Kṛṣṇa, tùy ý du hành khắp mặt đất và đôi khi mang dáng vẻ như kẻ cuồng. Chỉ để khai mở cho những kẻ phàm tục như chúng tôi, vốn dính mắc dục lạc, và để xua tan vô minh, các ngài mới lang thang như vậy.

Verse 12

कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्‍क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्‍च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥

Hỡi các bậc đại hồn, tôi nghe rằng trong số những bậc siddha hoàn hảo du hành trên mặt đất để truyền dạy tri thức cho người bị vô minh che phủ có Sanat-kumāra, Nārada, Ṛbhu, Aṅgirā, Devala, Asita, Apāntaratamā (Vyāsa), Mārkaṇḍeya, Gautama, Vasiṣṭha, Bhagavān Paraśurāma, Kapila, Śukadeva, Durvāsā, Yājñavalkya, Jātukarṇa và Aruṇi; cùng Romaśa, Cyavana, Dattātreya, Āsuri, Patañjali, hiền triết Dhaumya như “đầu của Veda”, hiền triết Pañcaśikha, Hiraṇyanābha, Kauśalya, Śrutadeva và Ṛtadhvaja, v.v. Hai ngài hẳn cũng thuộc về hàng ấy.

Verse 13

कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्‍क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्‍च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥

Hỡi các bậc đại hồn, tôi nghe rằng trong số những bậc siddha hoàn hảo du hành trên mặt đất để truyền dạy tri thức cho người bị vô minh che phủ có Sanat-kumāra, Nārada, Ṛbhu, Aṅgirā, Devala, Asita, Apāntaratamā (Vyāsa), Mārkaṇḍeya, Gautama, Vasiṣṭha, Bhagavān Paraśurāma, Kapila, Śukadeva, Durvāsā, Yājñavalkya, Jātukarṇa và Aruṇi; cùng Romaśa, Cyavana, Dattātreya, Āsuri, Patañjali, hiền triết Dhaumya như “đầu của Veda”, hiền triết Pañcaśikha, Hiraṇyanābha, Kauśalya, Śrutadeva và Ṛtadhvaja, v.v. Hai ngài hẳn cũng thuộc về hàng ấy.

Verse 14

कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्‍क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्‍च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥

Hỡi bậc đại nhân, tôi nghe rằng trong hàng những bậc đại thành tựu du hành trên mặt đất để chỉ dạy tri thức thiêng liêng cho người bị vô minh che phủ có Sanat-kumāra, Nārada, Ṛbhu, Aṅgirā, Devala, Asita, Apāntaratamā (Vyāsa), Mārkaṇḍeya, Gautama, Vasiṣṭha, Bhagavān Paraśurāma, Kapila, Śukadeva, Durvāsā, Yājñavalkya, Jātukarṇa và Aruṇi. Lại có Romaśa, Cyavana, Dattātreya, Āsuri, Patañjali, hiền triết Dhaumya như đỉnh đầu của Veda, hiền triết Pañcaśikha, Hiraṇyanābha, Kauśalya, Śrutadeva và Ṛtadhvaja. Chắc hẳn ngài cũng thuộc hàng ấy.

Verse 15

कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्‍क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्‍च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥

Hỡi bậc đại nhân, tôi nghe rằng trong hàng những bậc đại thành tựu du hành trên mặt đất để chỉ dạy tri thức thiêng liêng cho người bị vô minh che phủ có Sanat-kumāra, Nārada, Ṛbhu, Aṅgirā, Devala, Asita, Apāntaratamā (Vyāsa), Mārkaṇḍeya, Gautama, Vasiṣṭha, Bhagavān Paraśurāma, Kapila, Śukadeva, Durvāsā, Yājñavalkya, Jātukarṇa và Aruṇi. Lại có Romaśa, Cyavana, Dattātreya, Āsuri, Patañjali, hiền triết Dhaumya như đỉnh đầu của Veda, hiền triết Pañcaśikha, Hiraṇyanābha, Kauśalya, Śrutadeva và Ṛtadhvaja. Chắc hẳn ngài cũng thuộc hàng ấy.

Verse 16

तस्माद्युवां ग्राम्यपशोर्मम मूढधिय: प्रभू । अन्धे तमसि मग्नस्य ज्ञानदीप उदीर्यताम् ॥ १६ ॥

Vì vậy, thưa hai bậc tôn quý, ngài có thể ban cho tôi tri thức chân thật. Tôi ngu muội như loài vật thôn dã—như heo hay chó—vì đang chìm trong bóng tối vô minh; xin hãy thắp lên ngọn đuốc trí tuệ để cứu độ tôi.

Verse 17

श्रीअङ्गिरा उवाच अहं ते पुत्रकामस्य पुत्रदोऽस्म्यङ्गिरा नृप । एष ब्रह्मसुत: साक्षान्नारदो भगवानृषि: ॥ १७ ॥

Aṅgirā nói: Hỡi Đại vương, khi ngài khao khát có một người con, chính ta đã đến với ngài. Ta là Aṅgirā rishi đã ban cho ngài người con này. Còn vị rishi đây là Nārada, đại hiền triết, con trực tiếp của Phạm Thiên Brahmā.

Verse 18

इत्थं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अतदर्हमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥ १८ ॥ अनुग्रहाय भवत: प्राप्तावावामिह प्रभो । ब्रह्मण्यो भगवद्भ‍क्तो नावासादितुमर्हसि ॥ १९ ॥

Hỡi Đại vương, vì nỗi đau mất con mà ngài đã chìm trong bóng tối vô minh khó vượt qua. Nhớ đến chân lý mà các bậc đại nhân chứng tri, chúng tôi đến đây để ban ân cho ngài. Ngài là người tôn kính brāhmaṇa và là bhakta của Bhagavān; vì thế, đắm chìm trong than khóc vì mất mát vật chất không hợp với ngài. Người tiến sâu trong tri thức tâm linh không bị lay động bởi được-mất thế gian.

Verse 19

इत्थं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अतदर्हमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥ १८ ॥ अनुग्रहाय भवत: प्राप्तावावामिह प्रभो । ब्रह्मण्यो भगवद्भ‍क्तो नावासादितुमर्हसि ॥ १९ ॥

Tâu Đại vương, ngài là bậc tín đồ cao quý của Bhagavan—Đấng Tối Thượng; chìm trong than khóc vì mất mát vật chất không hợp với ngài. Chúng tôi đến đây để giải thoát ngài khỏi nỗi sầu giả dối do bóng tối vô minh; là người sùng kính yêu kính Bà-la-môn, ngài không nên rơi vào u uất.

Verse 20

तदैव ते परं ज्ञानं ददामि गृहमागत: । ज्ञात्वान्याभिनिवेशं ते पुत्रमेव ददाम्यहम् ॥ २० ॥

Khi ta lần đầu đến nhà ngài, ta có thể ban tri kiến tối thượng; nhưng thấy tâm ngài còn vướng vào vật chất, ta chỉ ban cho ngài một người con—kẻ đã trở thành nguyên nhân của cả hân hoan lẫn sầu muộn.

Verse 21

अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥

Tâu Đại vương, nay ngài đang thật sự nếm trải nỗi khổ của người có con. Vợ, nhà, vinh hoa của vương quốc, các đối tượng giác quan và mọi phú quý đều vô thường; vương quyền, binh lực, kho tàng, tôi tớ, đại thần, bạn bè và thân quyến đều là nguồn của sợ hãi, mê lầm, than khóc và khổ não. Chúng như “thành phố Gandharva”—lâu đài không có thật tưởng như hiện trong rừng; chẳng hơn gì mộng, māyā và vọng tưởng của tâm.

Verse 22

अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥

Tâu Đại vương, nay ngài đang thật sự nếm trải nỗi khổ của người có con. Vợ, nhà, vinh hoa của vương quốc, các đối tượng giác quan và mọi phú quý đều vô thường; vương quyền, binh lực, kho tàng, tôi tớ, đại thần, bạn bè và thân quyến đều là nguồn của sợ hãi, mê lầm, than khóc và khổ não. Chúng như “thành phố Gandharva”—lâu đài không có thật tưởng như hiện trong rừng; chẳng hơn gì mộng, māyā và vọng tưởng của tâm.

Verse 23

अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥

Tâu Đại vương, nay ngài đang thật sự nếm trải nỗi khổ của người có con. Vợ, nhà, vinh hoa của vương quốc, các đối tượng giác quan và mọi phú quý đều vô thường; vương quyền, binh lực, kho tàng, tôi tớ, đại thần, bạn bè và thân quyến đều là nguồn của sợ hãi, mê lầm, than khóc và khổ não. Chúng như “thành phố Gandharva”—lâu đài không có thật tưởng như hiện trong rừng; chẳng hơn gì mộng, māyā và vọng tưởng của tâm.

Verse 24

द‍ृश्यमाना विनार्थेन न द‍ृश्यन्ते मनोभवा: । कर्मभिर्ध्यायतो नानाकर्माणि मनसोऽभवन् ॥ २४ ॥

Vợ, con và tài sản mà ta thấy chỉ như giấc mộng và sự tưởng tượng của tâm; thật ra chúng không có tồn tại vĩnh cửu. Do nghiệp quá khứ, trong tâm sinh ra nhiều vọng tưởng, và từ những vọng tưởng ấy lại phát sinh các hành động tiếp theo.

Verse 25

अयं हि देहिनो देहो द्रव्यज्ञानक्रियात्मक: । देहिनो विविधक्लेशसन्तापकृदुदाहृत: ॥ २५ ॥

Thân này của jīva được cấu thành bởi các yếu tố vật chất, các căn tri thức, các căn hành động và tâm. Nhờ tâm mà jīva chịu ba loại khổ—adhibhautika, adhidaivika và adhyātmika; vì vậy thân này được gọi là nguồn gốc mọi khổ đau.

Verse 26

तस्मात् स्वस्थेन मनसा विमृश्य गतिमात्मन: । द्वैते ध्रुवार्थविश्रम्भं त्यजोपशममाविश ॥ २६ ॥

Vì vậy, với tâm an tĩnh hãy quán xét hành trình của ātman: ngươi là thân, là tâm hay là linh hồn? Ngươi đến từ đâu, rời thân này sẽ đi về đâu, và vì sao bị nỗi sầu vật chất chi phối? Hiểu rõ như thế rồi, hãy buông bỏ chấp trước không cần thiết và từ bỏ niềm tin rằng nhị nguyên thế gian là vĩnh cửu, để đạt an lạc.

Verse 27

श्रीनारद उवाच एतां मन्त्रोपनिषदं प्रतीच्छ प्रयतो मम । यां धारयन् सप्तरात्राद् द्रष्टा सङ्कर्षणं विभुम् ॥ २७ ॥

Đại hiền Nārada nói: “Hỡi Đại vương, hãy cung kính tiếp nhận từ ta mật chú–Upaniṣad tối cát tường này. Khi gìn giữ và trì niệm, chỉ trong bảy đêm ngài sẽ được thấy trực diện Đức Saṅkarṣaṇa, Đấng Toàn Năng.”

Verse 28

यत्पादमूलमुपसृत्य नरेन्द्र पूर्वे शर्वादयो भ्रममिमं द्वितयं विसृज्य । सद्यस्तदीयमतुलानधिकं महित्वं प्रापुर्भवानपि परं न चिरादुपैति ॥ २८ ॥

Hỡi Đại vương, thuở xưa Đức Śiva và các chư thiên đã nương tựa nơi gốc sen bàn chân của Saṅkarṣaṇa; lìa bỏ ảo tưởng nhị nguyên, họ lập tức đạt vinh quang tâm linh vô song, không gì vượt hơn. Ngài cũng sẽ sớm đạt đến địa vị tối thượng ấy.