Adhyaya 25

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्य मूलदेशे त्रिंशद्योजनसहस्रान्तर आस्ते या वै कला भगवतस्तामसी समाख्यातानन्त इति सात्वतीया द्रष्टृद‍ृश्ययो: सङ्कर्षणमहमित्यभिमानलक्षणं यं सङ्कर्षणमित्याचक्षते ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva nói: Tâu Đại vương, dưới cõi Pātāla khoảng ba vạn do‑tuần có một hóa thân (kalā) của Đấng Tối Thượng, được gọi là Ananta hay Saṅkarṣaṇa. Ngài là chủ tể của ngã chấp “ta” (ahaṅkāra) phát sinh từ sự kết hợp giữa kẻ thấy và vật bị thấy; do sự thúc đẩy của Ngài, chúng sinh bị trói buộc tưởng mình là kẻ hưởng thụ và là chúa tể.

Verse 2

यस्येदं क्षितिमण्डलं भगवतोऽनन्तमूर्ते: सहस्रशिरस एकस्मिन्नेव शीर्षणि ध्रियमाणं सिद्धार्थ इव लक्ष्यते ॥ २ ॥

Śukadeva tiếp lời: Vũ trụ lớn này đặt trên một trong ngàn cái mào rắn của Anantadeva; so với mào ấy, nó nhỏ như một hạt cải trắng.

Verse 3

यस्य ह वा इदं कालेनोपसञ्जिहीर्षतोऽमर्षविरचितरुचिरभ्रमद्भ्रुवोरन्तरेण साङ्कर्षणो नाम रुद्र एकादशव्यूहस्‍त्र्यक्षस्त्रिशिखं शूलमुत्तम्भयन्नुदतिष्ठत् ॥ ३ ॥

Vào thời kỳ hủy diệt, khi Anantadeva muốn tiêu dung toàn thể tạo hóa, Ngài khẽ nổi giận. Từ giữa hai hàng mày của Ngài hiện ra Rudra ba mắt, nâng cây đinh ba. Rudra ấy mang danh Sāṅkarṣaṇa, là hiện thân tổng hợp của mười một Rudra, xuất hiện để tàn phá toàn bộ vũ trụ.

Verse 4

यस्याङ्‌घ्रिकमलयुगलारुणविशदनखमणिषण्डमण्डलेष्वहिपतय: सह सात्वतर्षभैरेकान्तभक्तियोगेनावनमन्त: स्ववदनानि परिस्फुरत्कुण्डलप्रभामण्डितगण्डस्थलान्यतिमनोहराणि प्रमुदितमनस: खलु विलोकयन्ति ॥ ४ ॥

Những móng chân hồng trong suốt trên đôi chân sen của Chúa sáng như bảo ngọc được mài bóng như gương. Khi các chúa loài rắn cùng những tín đồ Vaiṣṇava thuần khiết cúi lạy Śrī Saṅkarṣaṇa bằng bhakti nhất tâm, họ hoan hỷ thấy chính gương mặt xinh đẹp của mình phản chiếu nơi móng ấy; đôi má càng rực rỡ bởi ánh sáng của đôi hoa tai lấp lánh.

Verse 5

यस्यैव हि नागराजकुमार्य आशिष आशासानाश्चार्वङ्गवलयविलसितविशद विपुलधवलसुभगरुचिरभुजरजतस्तम्भेष्वगुरुचन्दनकुङ्कुमपङ्कानुलेपेनावलिम्पमानास्तदभिमर्शनोन्मथितहृदयमकरध्वजावेशरुचिरललितस्मितास्तदनुरागमदमुदितमद् विघूर्णितारुणकरुणावलोकनयनवदनारविन्दं सव्रीडं किल विलोकयन्ति ॥ ५ ॥

Các công chúa của loài Nāga, mong cầu phúc lành, bôi lên đôi cánh tay dài đẹp của Chúa—đeo vòng, trắng sáng như cột bạc—hương aguru, đàn hương và bột kuṅkuma. Sự chạm vào thân thể Ngài làm dậy lên trong tim họ cơn rung động của Makaradhvaja (Kāma), khiến nụ cười dịu dàng nở trên môi. Biết rõ tâm ý họ, Chúa nhìn bằng nụ cười từ bi; đôi mắt đỏ hồng của Ngài khẽ đảo vì men hoan hỷ của tình yêu bhakti. Thế rồi họ e thẹn ngắm gương mặt sen của Ngài.

Verse 6

स एव भगवाननन्तोऽनन्तगुणार्णव आदिदेव उपसंहृतामर्षरोषवेगो लोकानां स्वस्तय आस्ते ॥ ६ ॥

Chính Ngài là Bhagavān Anantadeva, đại dương vô tận của các phẩm tính linh thiêng, vị Thần nguyên thủy; Ngài không khác với Đấng Tối Thượng. Vì phúc lợi của mọi chúng sinh trong thế giới vật chất này, Ngài an trụ nơi thánh cảnh của mình, chế ngự cơn giận và sự bất kham.

Verse 7

ध्यायमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचन: सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमान: स्वपार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्‍लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन माद्यन्मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति ॥ ७ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Chư thiên, a-tu-la, các uraga, siddha, gandharva, vidyādhara và nhiều bậc hiền triết cao cả không ngừng dâng lời cầu nguyện lên Chúa. Trong niềm hỷ lạc như say, Ngài trông như ngỡ ngàng; đôi mắt như hoa nở đưa qua đưa lại. Bằng âm điệu ngọt lành phát ra từ miệng, Ngài làm thỏa lòng các tùy tùng thân cận và các vị thủ lĩnh chư thiên. Khoác y phục xanh thẫm, đeo một chiếc bông tai, Ngài mang lưỡi cày trên lưng bằng đôi cánh tay đẹp đẽ; ngang hông thắt đai vàng, cổ đeo vòng hoa vaijayantī kết từ tulasī luôn tươi mới. Ong say hương tulasī như mật ngân nga quanh vòng hoa, khiến vẻ đẹp càng thêm rực rỡ. Như vậy, Chúa vui hưởng những trò chơi thiêng liêng rộng lượng của Ngài.

Verse 8

य एष एवमनुश्रुतो ध्यायमानो मुमुक्षूणामनादिकालकर्मवासनाग्रथितमविद्यामयं हृदयग्रन्थिं सत्त्वरजस्तमोमयमन्तर्हृदयं गत आशु निर्भिनत्ति तस्यानुभावान् भगवान् स्वायम्भुवो नारद: सह तुम्बुरुणा सभायां ब्रह्मण: संश्लोकयामास ॥ ८ ॥

Nếu những người tha thiết cầu giải thoát nghe vinh quang của Anantadeva từ miệng vị đạo sư trong dòng truyền thừa và luôn thiền niệm Saṅkarṣaṇa, thì Chúa sẽ đi vào tận lõi trái tim họ, quét sạch ô nhiễm do các guṇa của tự nhiên, và mau chóng chặt đứt nút thắt cứng trong tim—đã bị buộc chặt từ vô thủy bởi dục vọng thống trị vật chất qua nghiệp quả. Nārada Muni, con của Brahmā, luôn tôn vinh Anantadeva trong hội chúng của cha mình; tại đó ngài hát những vần kệ hoan lạc do chính mình sáng tác, cùng với Tumburu.

Verse 9

उत्पत्तिस्थितिलयहेतवोऽस्य कल्पा: सत्त्वाद्या: प्रकृतिगुणा यदीक्षयाऽऽसन्॒ । यद्रूपं ध्रुवमकृतं यदेकमात्मन् नानाधात्कथमु ह वेद तस्य वर्त्म ॥ ९ ॥

Bằng ánh nhìn của Ngài, Đấng Tối Thượng khiến các guṇa của prakṛti—sattva và những guṇa khác—hoạt động như nguyên nhân của sự tạo dựng, duy trì và hủy diệt vũ trụ. Siêu Ngã vô hạn và vô thủy; tuy là một, Ngài vẫn hiển lộ trong nhiều hình tướng. Làm sao loài người có thể hiểu được đường lối của Đấng Tối Cao?

Verse 10

मूर्तिं न: पुरुकृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सदसदिदं विभाति तत्र । यल्लीलां मृगपतिराददेऽनवद्या- मादातुं स्वजनमनांस्युदारवीर्य: ॥ १० ॥

Vì lòng từ bi vô cớ đối với các bhakta, Chúa mang lấy hình tướng thuần khiết của sattva; trong Ngài, cả vật chất vi tế lẫn thô trọng cũng hiện hữu. Đấng Tối Thượng rộng lượng, sở hữu mọi quyền năng huyền diệu, xuất hiện trong nhiều avatāra và bày tỏ những līlā thanh tịnh để chinh phục tâm trí các tín đồ và ban niềm vui cho trái tim họ.

Verse 11

यन्नाम श्रुतमनुकीर्तयेदकस्मा- दार्तो वा यदि पतित: प्रलम्भनाद्वा । हन्त्यंह: सपदि नृणामशेषमन्यं कं शेषाद्भ‍गवत आश्रयेन्मुमुक्षु: ॥ ११ ॥

Bất cứ ai nghe Thánh Danh của Chúa từ bậc thầy chân chính rồi xưng tụng—dù đang khổ não hay sa đọa—đều được thanh tịnh ngay tức khắc. Dẫu niệm Danh Ngài trong đùa cợt hay tình cờ, người ấy và những ai nghe cũng được giải thoát khỏi mọi tội lỗi; vậy người cầu giải thoát còn nương tựa ai ngoài Bhagavān Śeṣa?

Verse 12

मूर्धन्यर्पितमणुवत्सहस्रमूर्ध्नो भूगोलं सगिरिसरित्समुद्रसत्त्वम् । आनन्त्यादनिमितविक्रमस्य भूम्न: को वीर्याण्यधिगणयेत्सहस्रजिह्व: ॥ १२ ॥

Vì Chúa là vô hạn nên không ai có thể ước lượng quyền năng của Ngài. Toàn thể vũ trụ—núi lớn, sông ngòi, đại dương, cây cối và muôn loài—nương tựa như một hạt nguyên tử trên một trong hàng ngàn đầu rắn của Ngài. Dẫu có ngàn lưỡi, ai có thể kể hết vinh quang của Ngài?

Verse 13

एवम्प्रभावो भगवाननन्तो दुरन्तवीर्योरुगुणानुभाव: । मूले रसाया: स्थित आत्मतन्त्रो यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति ॥ १३ ॥

Quả thật Bhagavān Anantadeva có uy lực phi thường; những phẩm tính vĩ đại và vinh quang của Ngài không cùng tận, và dũng lực của Ngài vô hạn. Tuy tự đầy đủ, chính Ngài là chỗ nương của muôn loài. Ngự dưới các cõi thấp, Ngài ung dung nâng đỡ toàn thể vũ trụ như một trò lila.

Verse 14

एता ह्येवेह नृभिरुपगन्तव्या गतयो यथाकर्मविनिर्मिता यथोपदेशमनुवर्णिता: कामान् कामयमानै: ॥ १४ ॥

Tâu Đại vương, đúng như ta đã nghe từ vị thầy tâm linh, ta đã trình bày đầy đủ về sự hình thành của thế giới vật chất này theo nghiệp và dục vọng của các linh hồn bị ràng buộc. Những linh hồn đầy ham muốn vật chất ấy, tùy theo quả nghiệp, đạt các cảnh giới khác nhau trong các hệ hành tinh, và cứ thế sống trong tạo hóa này.

Verse 15

एतावतीर्हि राजन् पुंस: प्रवृत्तिलक्षणस्य धर्मस्य विपाकगतय उच्चावचा विसदृशा यथाप्रश्नं व्याचख्ये किमन्यत्कथयाम इति ॥ १५ ॥

Tâu Đại vương, như vậy ta đã giải thích theo câu hỏi của ngài về các cảnh giới quả báo—cao hay thấp, sai khác muôn hình—phát sinh từ nghiệp của những người theo dharma hướng ngoại (pravṛtti). Điều ngài hỏi, ta đã trình bày đúng như ta nghe từ các bậc thẩm quyền; nay còn biết nói gì nữa?