Adhyaya 8

Verse 1

श्रीब्राह्मण उवाच सुखमैन्द्रियकं राजन् स्वर्गे नरक एव च । देहिनां यद् यथा दु:खं तस्मान्नेच्छेत तद् बुध: ॥ १ ॥

Vị bà-la-môn thánh thiện nói: Tâu Đại vương, chúng sinh có thân xác tự nhiên phải nếm khổ, dù ở thiên giới hay địa ngục, theo phần nghiệp của mình; cũng vậy, lạc thọ đến dù không cầu. Vì thế người có trí phân biệt không nỗ lực để đạt thứ hạnh phúc vật chất ấy.

Verse 2

ग्रासं सुमृष्टं विरसं महान्तं स्तोकमेव वा । यद‍ृच्छयैवापतितं ग्रसेदाजगरोऽक्रिय: ॥ २ ॥

Theo gương con trăn, người ta nên từ bỏ mọi toan tính vật chất và nhận lấy thức ăn đến một cách tự nhiên để nuôi thân—dù ngon hay nhạt, nhiều hay ít—cũng cứ thọ dụng như vậy.

Verse 3

शयीताहानि भूरीणि निराहारोऽनुपक्रम: । यदि नोपनयेद् ग्रासो महाहिरिव दिष्टभुक् ॥ ३ ॥

Nếu có lúc thức ăn không đến, bậc thánh nhân nên nhịn ăn nhiều ngày mà không toan tính. Hãy hiểu đó là sự an bài của Thượng Đế khiến mình phải nhịn; như con trăn, hãy an nhiên và nhẫn nại.

Verse 4

ओज:सहोबलयुतं बिभ्रद् देहमकर्मकम् । शयानो वीतनिद्रश्च नेहेतेन्द्रियवानपि ॥ ४ ॥

Bậc thánh nhân nên an hòa và không bận rộn vì lợi lộc vật chất, nuôi thân với nỗ lực vừa đủ. Dù có đầy đủ sức mạnh của giác quan, tâm trí và thân thể, người ấy không hành động vì lợi danh, mà luôn tỉnh thức đối với lợi ích chân thật của tự ngã.

Verse 5

मुनि: प्रसन्नगम्भीरो दुर्विगाह्यो दुरत्यय: । अनन्तपारो ह्यक्षोभ्य: स्तिमितोद इवार्णव: ॥ ५ ॥

Bậc hiền triết bên ngoài vui vẻ, dễ mến, nhưng bên trong vô cùng trầm tĩnh và suy tư. Vì tri kiến của ngài vô lượng vô biên nên không bao giờ bị khuấy động; ngài giống như đại dương sâu thẳm, khó dò và vượt qua, với mặt nước lặng yên.

Verse 6

समृद्धकामोहीनो वा नारायणपरो मुनि: । नोत्सर्पेत न शुष्येत सरिद्भ‍िरिव सागर: ॥ ६ ॥

Vị muni lấy Narayana làm cứu cánh, đôi khi được phú quý, đôi khi lâm cảnh thiếu thốn; nhưng không hân hoan khi thịnh vượng, cũng không u sầu khi nghèo khó. Như đại dương không dâng lên mùa mưa và không cạn kiệt mùa nắng, dù sông ngòi đổ vào hay suy giảm.

Verse 7

द‍ृष्ट्वा स्त्रियं देवमायां तद्भ‍ावैरजितेन्द्रिय: । प्रलोभित: पतत्यन्धे तमस्यग्नौ पतङ्गवत् ॥ ७ ॥

Kẻ chưa chế ngự được các giác quan, vừa thấy hình dáng người nữ—do năng lực huyễn hóa của Thượng Đế tạo nên—liền sinh luyến ái. Khi nàng nói lời quyến rũ, mỉm cười lả lơi và cử động gợi tình, tâm hắn lập tức bị bắt giữ; rồi hắn mù quáng rơi vào bóng tối của đời sống vật chất, như con thiêu thân lao vào lửa.

Verse 8

योषिद्धिरण्याभरणाम्बरादि- द्रव्येषु मायारचितेषु मूढ: । प्रलोभितात्मा ह्युपभोगबुद्ध्या पतङ्गवन्नश्यति नष्टद‍ृष्टि: ॥ ८ ॥

Kẻ ngu si, không có trí phân biệt, vừa thấy người nữ đầy dục vọng được trang sức bằng vàng, y phục đẹp và các thứ tô điểm do huyễn lực tạo nên, liền bị khơi dậy ham muốn. Vì tâm hướng về hưởng thụ, hắn đánh mất trí tuệ và bị diệt vong như con thiêu thân lao vào ngọn lửa rực cháy.

Verse 9

स्तोकं स्तोकं ग्रसेद् ग्रासं देहो वर्तेत यावता । गृहानहिंसन्नातिष्ठेद् वृत्तिं माधुकरीं मुनि: ॥ ९ ॥

Bậc tu hành chỉ nên thọ thực vừa đủ để thân thể tồn tại. Hãy đi từng nhà, nhận mỗi nơi một ít, hành trì hạnh madhukarī như ong lấy mật.

Verse 10

अणुभ्यश्च महद्भ्यश्च शास्त्रेभ्य: कुशलो नर: । सर्वत: सारमादद्यात् पुष्पेभ्य इव षट्पद: ॥ १० ॥

Như ong hút mật từ mọi loài hoa, lớn hay nhỏ, người trí cũng nên rút lấy tinh túy từ mọi kinh điển thánh giáo.

Verse 11

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षितम् । पाणिपात्रोदरामत्रो मक्षिकेव न सङ्ग्रही ॥ ११ ॥

Bậc tu hành chớ nghĩ: “Món này để tối ăn” hay “món kia để dành mai.” Đừng tích trữ thức ăn do khất thực; hãy lấy đôi tay làm bát, lấy bụng làm kho, chớ bắt chước con ong tham tích mật.

Verse 12

सायन्तनं श्वस्तनं वा न सङ्गृह्णीत भिक्षुक: । मक्षिका इव सङ्गृह्णन् सह तेन विनश्यति ॥ १२ ॥

Vị khất sĩ thánh thiện không nên tích trữ thức ăn dù cho ngày ấy hay ngày hôm sau. Nếu như ong mà gom góp, chính những gì đã gom sẽ khiến người ấy suy vong.

Verse 13

पदापि युवतीं भिक्षुर्न स्पृशेद् दारवीमपि । स्पृशन् करीव बध्येत करिण्या अङ्गसङ्गत: ॥ १३ ॥

Vị khất sĩ chớ bao giờ chạm vào thiếu nữ; thậm chí hình nhân gỗ mang dáng nữ cũng đừng để chân chạm. Do tiếp xúc thân thể với nữ nhân, người ấy sẽ bị māyā trói buộc, như voi đực bị bắt vì ham chạm thân voi cái.

Verse 14

नाधिगच्छेत् स्त्रियं प्राज्ञ: कर्हिचिन्मृत्युमात्मन: । बलाधिकै: स हन्येत गजैरन्यैर्गजो यथा ॥ १४ ॥

Người có trí phân biệt không nên vì thỏa mãn giác quan mà tìm cách hưởng dụng sắc đẹp của phụ nữ. Như con voi muốn gần gũi voi cái bị những voi đực khác mạnh hơn giết chết, cũng vậy kẻ ham mê nữ sắc có thể bất cứ lúc nào bị những tình nhân khác mạnh hơn của nàng sát hại.

Verse 15

न देयं नोपभोग्यं च लुब्धैर्यद् दु:खसञ्चितम् । भुङ्क्ते तदपि तच्चान्यो मधुहेवार्थविन्मधु ॥ १५ ॥

Kẻ tham lam gom góp tiền của bằng bao nhọc nhằn và khổ đau, nhưng lại không thể bố thí cũng chẳng được tự mình hưởng dùng. Như ong vất vả làm ra nhiều mật rồi bị người rành rẽ lấy cắp để ăn hoặc đem bán, của cải do kẻ tham tích lũy cũng bị kẻ khác chiếm đoạt.

Verse 16

सुदु:खोपार्जितैर्वित्तैराशासानां गृहाशिष: । मधुहेवाग्रतो भुङ्क्ते यतिर्वै गृहमेधिनाम् ॥ १६ ॥

Những người tại gia mong cầu phúc lạc gia đình nên nhọc nhằn tích lũy của cải; nhưng như thợ săn lấy đi mật do đàn ong vất vả làm ra, cũng vậy các vị khất sĩ thánh thiện như brahmacārī và sannyāsī có quyền thọ nhận và dùng tài sản mà gia chủ đã khó nhọc gom góp.

Verse 17

ग्राम्यगीतं न श‍ृणुयाद् यतिर्वनचर: क्व‍‍चित् । शिक्षेत हरिणाद् बद्धान्मृगयोर्गीतमोहितात् ॥ १७ ॥

Vị tu sĩ sống trong rừng không bao giờ nên nghe những khúc ca thế tục khơi dậy hưởng lạc vật chất. Trái lại, hãy học từ con nai bị mê hoặc bởi tiếng kèn ngọt ngào của thợ săn, nên bị bắt và bị giết.

Verse 18

नृत्यवादित्रगीतानि जुषन् ग्राम्याणि योषिताम् । आसां क्रीडनको वश्य ऋष्यश‍ृङ्गो मृगीसुत: ॥ १८ ॥

Bị cuốn hút bởi ca hát, vũ điệu và nhạc khí thế tục của những phụ nữ xinh đẹp, ngay cả đại hiền triết Ṛṣyaśṛṅga—con của một con nai—cũng hoàn toàn rơi vào sự khống chế của họ, như một con vật nuôi.

Verse 19

जिह्वयातिप्रमाथिन्या जनो रसविमोहित: । मृत्युमृच्छत्यसद्बुद्धिर्मीनस्तु बडिशैर्यथा ॥ १९ ॥

Như con cá bị dục vọng nơi lưỡi thúc đẩy, mắc vào lưỡi câu của ngư phủ mà mất mạng, cũng vậy kẻ ngu bị những thôi thúc khuấy động của lưỡi mê hoặc nên chuốc lấy diệt vong.

Verse 20

इन्द्रियाणि जयन्त्याशु निराहारा मनीषिण: । वर्जयित्वा तु रसनं तन्निरन्नस्य वर्धते ॥ २० ॥

Nhờ nhịn ăn, bậc trí nhanh chóng chế ngự các căn khác, trừ cái lưỡi; vì khi kiêng thực phẩm, lòng ham muốn thỏa mãn vị giác lại càng tăng.

Verse 21

तावज्जितेन्द्रियो न स्याद् विजितान्येन्द्रिय: पुमान् । न जयेद् रसनं यावज्जितं सर्वं जिते रसे ॥ २१ ॥

Dẫu đã chế ngự các căn khác, chừng nào chưa chế ngự cái lưỡi thì chưa thể gọi là người điều phục giác quan; nhưng khi thắng được vị giác, thì xem như thắng được tất cả.

Verse 22

पिङ्गला नाम वेश्यासीद् विदेहनगरे पुरा । तस्या मे शिक्षितं किञ्चिन्निबोध नृपनन्दन ॥ २२ ॥

Hỡi hoàng tử, thuở xưa tại thành Videha có một kỹ nữ tên Piṅgalā. Nay hãy nghe điều ta đã học được từ người nữ ấy.

Verse 23

सा स्वैरिण्येकदा कान्तं सङ्केत उपनेष्यती । अभूत् काले बहिर्द्वारे बिभ्रती रूपमुत्तमम् ॥ २३ ॥

Một lần, người kỹ nữ ấy muốn đưa tình nhân về nhà, nên vào ban đêm nàng đứng ngoài cửa, phô bày dung sắc tuyệt mỹ của mình.

Verse 24

मार्ग आगच्छतो वीक्ष्य पुरुषान् पुरुषर्षभ । तान् शुल्कदान् वित्तवत: कान्तान् मेनेऽर्थकामुकी ॥ २४ ॥

Hỡi bậc ưu tú trong loài người! Người kỹ nữ ấy khát khao tiền bạc, đứng ngoài đường lúc đêm khuya quan sát những người đàn ông đi qua và nghĩ: “Người này chắc giàu, sẽ trả giá, và hẳn sẽ thích thú với sự bầu bạn của ta.”

Verse 25

आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥

Giữa những kẻ đến rồi đi, nàng kỹ nữ sống bằng nghề ấy nghĩ: “Biết đâu sẽ có người khác giàu có đến với ta và cho nhiều.” Vì hy vọng hão huyền, nàng mất ngủ, tựa nơi khung cửa, lúc ra đường lúc lại vào nhà—và dần dần giờ nửa đêm đã đến.

Verse 26

आगतेष्वपयातेषु सा सङ्केतोपजीविनी । अप्यन्यो वित्तवान् कोऽपि मामुपैष्यति भूरिद: ॥ २५ ॥ एवं दुराशया ध्वस्तनिद्रा द्वार्यवलम्बती । निर्गच्छन्ती प्रविशती निशीथं समपद्यत ॥ २६ ॥

Giữa những kẻ đến rồi đi, nàng kỹ nữ sống bằng nghề ấy nghĩ: “Biết đâu sẽ có người khác giàu có đến với ta và cho nhiều.” Vì hy vọng hão huyền, nàng mất ngủ, tựa nơi khung cửa, lúc ra đường lúc lại vào nhà—và dần dần giờ nửa đêm đã đến.

Verse 27

तस्या वित्ताशया शुष्यद्वक्त्राया दीनचेतस: । निर्वेद: परमो जज्ञे चिन्ताहेतु: सुखावह: ॥ २७ ॥

Vì khát vọng tiền bạc, gương mặt nàng héo khô và lòng trở nên u sầu. Chính nỗi lo về của cải đã làm nảy sinh nơi nàng sự chán lìa tối thượng (nirveda), và từ đó niềm an lạc trỗi dậy trong tâm.

Verse 28

तस्या निर्विण्णचित्ताया गीतं श‍ृणु यथा मम । निर्वेद आशापाशानां पुरुषस्य यथा ह्यसि: ॥ २८ ॥

Tâm nàng đã chán lìa cảnh đời vật chất; nay hãy nghe từ ta khúc ca nàng đã hát. Sự ly tham (nirveda) như lưỡi gươm của con người, chém đứt mạng lưới trói buộc của bao hy vọng và dục cầu.

Verse 29

न ह्यङ्गाजातनिर्वेदो देहबन्धं जिहासति । यथा विज्ञानरहितो मनुजो ममतां नृप ॥ २९ ॥

Tâu Đại vương, như người thiếu tri kiến tâm linh không bao giờ muốn bỏ cảm giác sở hữu giả dối đối với nhiều vật chất, cũng vậy kẻ chưa có ly tham chẳng hề muốn rời bỏ xiềng xích của thân xác vật chất.

Verse 30

पिङ्गलोवाच अहो मे मोहविततिं पश्यताविजितात्मन: । या कान्तादसत: कामं कामये येन बालिशा ॥ ३० ॥

Kỹ nữ Piṅgalā nói: Hãy xem sự mê lầm của ta lớn dường nào! Vì không chế ngự được tâm, như kẻ ngu ta lại ham muốn lạc thú dục tình từ một người đàn ông tầm thường.

Verse 31

सन्तं समीपे रमणं रतिप्रदं वित्तप्रदं नित्यमिमं विहाय । अकामदं दु:खभयाधिशोक- मोहप्रदं तुच्छमहं भजेऽज्ञा ॥ ३१ ॥

Ta thật ngu si: bỏ quên Đấng ở mãi trong tim, chí thân chí ái, ban tình yêu chân thật, hỷ lạc và phú túc—Chúa tể vũ trụ—để rồi dại dột phụng sự những kẻ tầm thường không thể thỏa nguyện vọng chân thật, chỉ đem lại khổ đau, sợ hãi, lo âu, sầu muộn và mê lầm.

Verse 32

अहो मयात्मा परितापितो वृथा साङ्केत्यवृत्त्यातिविगर्ह्यवार्तया । स्त्रैणान्नराद् यार्थतृषोऽनुशोच्यात् क्रीतेन वित्तं रतिमात्मनेच्छती ॥ ३२ ॥

Ôi, ta đã vô ích hành hạ chính linh hồn mình! Với nghề kỹ nữ đáng khinh, ta bán thân cho những kẻ đàn ông dâm dục và tham lam, mong tiền bạc và khoái lạc xác thịt; nay ta hối hận.

Verse 33

यदस्थिभिर्निर्मितवंशवंश्य- स्थूणं त्वचा रोमनखै: पिनद्धम् । क्षरन्नवद्वारमगारमेतद् विण्मूत्रपूर्णं मदुपैति कान्या ॥ ३३ ॥

Thân vật chất này như một căn nhà nơi linh hồn trú ngụ: xương sống, xương sườn, tay chân là kèo cột; phủ bởi da, lông tóc và móng; chín cửa luôn rỉ ra chất ô uế, bên trong đầy phân và nước tiểu. Ngoài ta ra, người nữ nào lại ngu đến thế mà hiến mình cho thân này, tưởng sẽ tìm được tình yêu và khoái lạc trong cỗ máy ấy?

Verse 34

विदेहानां पुरे ह्यस्मिन्नहमेकैव मूढधी: । यान्यमिच्छन्त्यसत्यस्मादात्मदात् काममच्युतात् ॥ ३४ ॥

Quả thật trong thành Videha này chỉ riêng ta là kẻ ngu muội. Ta đã bỏ quên Bhagavān Acyuta, Đấng ban mọi sự, cả hình thể linh hồn nguyên sơ, mà lại ham muốn khoái lạc giác quan với nhiều người đàn ông.

Verse 35

सुहृत् प्रेष्ठतमो नाथ आत्मा चायं शरीरिणाम् । तं विक्रीयात्मनैवाहं रमेऽनेन यथा रमा ॥ ३५ ॥

Bhagavān là người bạn chí thiết và là Chúa tể của mọi hữu tình; Ngài chính là Paramātmā ngự trong tim mỗi người. Vì vậy nay ta sẽ trả “giá” của sự quy phục trọn vẹn; nhờ đó, như thể mua được Chúa, ta sẽ hoan lạc cùng Ngài như Lakṣmīdevī.

Verse 36

कियत् प्रियं ते व्यभजन् कामा ये कामदा नरा: । आद्यन्तवन्तो भार्याया देवा वा कालविद्रुता: ॥ ३६ ॥

Đàn ông đem khoái lạc giác quan cho phụ nữ, nhưng tất cả những người đàn ông ấy—kể cả chư thiên trên trời—đều có khởi đầu và kết thúc, bị thời gian lôi đi. Vậy họ, những kẻ vô thường, có thể ban cho vợ mình bao nhiêu hạnh phúc chân thật?

Verse 37

नूनं मे भगवान् प्रीतो विष्णु: केनापि कर्मणा । निर्वेदोऽयं दुराशाया यन्मे जात: सुखावह: ॥ ३७ ॥

Hẳn là nhờ một hành vi nào đó, Bhagavān Viṣṇu đã hài lòng với ta. Dẫu ta cố chấp mong hưởng thụ thế gian vật chất, nhưng sự chán lìa đã sinh trong tim và lại đem đến cho ta niềm vui.

Verse 38

मैवं स्युर्मन्दभाग्याया: क्लेशा निर्वेदहेतव: । येनानुबन्धं निर्हृत्य पुरुष: शममृच्छति ॥ ३८ ॥

Đừng cho rằng những khổ đau gây nên ly tham chỉ đến với kẻ kém phước. Nỗi khổ cắt đứt dây ràng buộc của luyến ái và đưa con người đến an tịnh cũng là ân huệ. Do khổ đau lớn, sự chán lìa đã thức dậy trong tim ta; vậy sao ta lại bất hạnh? Đây chính là lòng thương của Chúa; hẳn Ngài đã hài lòng với ta.

Verse 39

तेनोपकृतमादाय शिरसा ग्राम्यसङ्गता: । त्यक्त्वा दुराशा: शरणं व्रजामि तमधीश्वरम् ॥ ३९ ॥

Con xin đón nhận ân huệ lớn lao mà Đức Chúa đã ban cho con với lòng sùng kính, kính đội trên đầu. Từ bỏ những dục vọng tội lỗi về khoái lạc giác quan tầm thường, nay con nương tựa nơi Ngài, Đấng Tối Thượng, Ngôi Vị Thần Linh Chí Tôn.

Verse 40

सन्तुष्टा श्रद्दधत्येतद्यथालाभेन जीवती । विहराम्यमुनैवाहमात्मना रमणेन वै ॥ ४० ॥

Giờ đây con hoàn toàn mãn nguyện và có niềm tin trọn vẹn vào lòng thương xót của Đức Chúa. Vì vậy con sẽ sống bằng bất cứ điều gì tự nhiên đến. Con sẽ vui sống chỉ với Ngài, vì Ngài là nguồn chân thật của tình yêu và hạnh phúc.

Verse 41

संसारकूपे पतितं विषयैर्मुषितेक्षणम् । ग्रस्तं कालाहिनात्मानं कोऽन्यस्त्रातुमधीश्वर: ॥ ४१ ॥

Trí tuệ của chúng sinh bị cướp mất bởi những hành vi thỏa mãn giác quan, nên rơi vào giếng tối của cõi luân hồi vật chất. Trong giếng ấy, nó bị con rắn chết chóc là thời gian nuốt chửng. Ngoài Đấng Tối Thượng, còn ai có thể cứu kẻ đáng thương ấy khỏi cảnh tuyệt vọng này?

Verse 42

आत्मैव ह्यात्मनो गोप्ता निर्विद्येत यदाखिलात् । अप्रमत्त इदं पश्येद् ग्रस्तं कालाहिना जगत् ॥ ४२ ॥

Khi chúng sinh thấy rằng toàn thể vũ trụ đã bị con rắn thời gian siết chặt, nó trở nên tỉnh thức và điềm tĩnh, rồi lìa bỏ mọi hưởng thụ giác quan. Trong trạng thái ấy, chúng sinh đủ tư cách làm người bảo hộ cho chính mình.

Verse 43

श्रीब्राह्मण उवाच एवं व्यवसितमतिर्दुराशां कान्ततर्षजाम् । छित्त्वोपशममास्थाय शय्यामुपविवेश सा ॥ ४३ ॥

Vị brāhmaṇa nói: Với quyết tâm như thế, Piṅgalā đã chặt đứt dục vọng tội lỗi muốn hưởng lạc ái ân cùng các tình nhân, và an trú trong sự an bình viên mãn. Rồi nàng ngồi xuống trên giường của mình.

Verse 44

आशा हि परमं दु:खं नैराश्यं परमं सुखम् । यथा सञ्छिद्य कान्ताशां सुखं सुष्वाप पिङ्गला ॥ ४४ ॥

Dục vọng thế gian là nỗi khổ lớn nhất; vô dục (ly tham) là hạnh phúc tối thượng. Vì vậy Piṅgalā đã dứt sạch ham muốn nơi những “tình nhân” giả, rồi an vui mà ngủ.