Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच परस्य विष्णोरीशस्य मायिनामपि मोहिनीम् । मायां वेदितुमिच्छामो भगवन्तो ब्रुवन्तु न: ॥ १ ॥

Vua Nimi thưa: Kính bạch các bậc tôn quý, chúng con muốn hiểu māyā—năng lực huyễn hóa của Đấng Tối Thượng Śrī Viṣṇu—vốn làm mê lạc cả những bậc hành giả huyền môn lớn. Xin các ngài chỉ dạy cho chúng con.

Verse 2

नानुतृप्ये जुषन्युष्मद्वचोहरिकथामृतम् । संसारतापनिस्तप्तो मर्त्यस्तत्तापभेषजम् ॥ २ ॥

Dẫu con đang uống mật ngọt harikathā từ lời các ngài, cơn khát vẫn chưa nguôi. Vì con là phàm nhân bị thiêu đốt bởi sức nóng của saṁsāra; chính harikathā này là phương thuốc chân thật cho cơn nóng ấy.

Verse 3

श्रीअन्तरीक्ष उवाच एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्जोच्चावचान्याद्य: स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥

Śrī Antarīkṣa nói: Hỡi đức vua dũng mãnh, bằng cách vận hành các đại chủng, Linh Hồn nguyên thủy—Atman của muôn loài—đã tạo ra chúng sinh trong các loài cao thấp, để họ tùy ý hướng đến hưởng dục hay giải thoát (mokṣa).

Verse 4

एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्ट: पञ्चधातुभि: । एकधा दशधात्मानं विभजन्जुषते गुणान् ॥ ४ ॥

Như vậy, Paramātmā đi vào thân của các loài đã được tạo ra qua năm đại, làm vận hành tâm và các căn; tuy là một, Ngài như chia thành mười chức năng và khiến chúng sinh hướng đến các guṇa để tìm khoái lạc giác quan.

Verse 5

गुणैर्गुणान्स भुञ्जान आत्मप्रद्योतितै: प्रभु: । मन्यमान इदं सृष्टमात्मानमिह सज्जते ॥ ५ ॥

Cá thể jīva, dùng các giác quan được Paramātmā soi sáng, cố hưởng các đối tượng do ba guṇa cấu thành. Vì thế nó đồng nhất thân vật chất được tạo ra với bản ngã, trói Atman vô sinh và vĩnh cửu vào thân, rồi mắc kẹt trong māyā của Chúa.

Verse 6

कर्माणि कर्मभि: कुर्वन्सनिमित्तानि देहभृत् । तत्तत्कर्मफलं गृह्णन्भ्रमतीह सुखेतरम् ॥ ६ ॥

Bị thúc đẩy bởi dục vọng sâu dày, chúng sinh mang thân dùng các căn để làm nghiệp; rồi nhận lấy quả nghiệp ấy, lang thang trong đời này giữa cái gọi là vui và khổ.

Verse 7

इत्थं कर्मगतीर्गच्छन्बह्वभद्रवहा: पुमान् । आभूतसम्प्लवात्सर्गप्रलयावश्न‍ुतेऽवश: ॥ ७ ॥

Vì thế, kẻ đi theo các nẻo nghiệp mang theo bao cảnh bất tường; bị chính phản ứng nghiệp lực thúc ép, nó bất lực trải qua sinh tử lặp lại từ lúc tạo hóa khởi đầu cho đến khi đại hủy diệt (pralaya).

Verse 8

धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् । अनादिनिधन: कालो ह्यव्यक्तायापकर्षति ॥ ८ ॥

Khi sự tiêu diệt các yếu tố vật chất đã cận kề, Bhagavān trong hình thái Thời Gian vô thủy vô chung thu nhiếp vũ trụ hiển lộ—thô và tế—khiến toàn thể tan vào trạng thái vô hiển (avyakta).

Verse 9

शतवर्षा ह्यनावृष्टिर्भविष्यत्युल्बणा भुवि । तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस्त्रीन्प्रतपिष्यति ॥ ९ ॥

Khi đại hủy diệt cận kề, trên đất sẽ có hạn hán khủng khiếp suốt một trăm năm. Khi ấy sức nóng mặt trời tăng dần, thiêu đốt và hành hạ cả ba cõi.

Verse 10

पातालतलमारभ्य सङ्कर्षणमुखानल: । दहन्नूर्ध्वशिखो विष्वग्वर्धते वायुनेरित: ॥ १० ॥

Bắt đầu từ Pātālaloka, ngọn lửa phát ra từ miệng của Chúa Saṅkarṣaṇa bùng lớn. Được gió dữ thúc đẩy, lưỡi lửa vọt lên cao và thiêu rụi mọi thứ khắp mọi phương.

Verse 11

संवर्तको मेघगणो वर्षति स्म शतं समा: । धाराभिर्हस्तिहस्ताभिर्लीयते सलिले विराट् ॥ ११ ॥

Đoàn mây mang tên Saṁvartaka trút mưa suốt một trăm năm. Những dòng mưa dài như vòi voi đổ xuống, nhấn chìm toàn thể vũ trụ (Virāṭ) trong nước.

Verse 12

ततो विराजमुत्सृज्य वैराज: पुरुषो नृप । अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धन इवानल: ॥ १२ ॥

Rồi, hỡi Đại vương, Vairāja Brahmā—linh hồn của hình thái vũ trụ—từ bỏ thân Virāṭ và đi vào bản tính vi tế vô hiển, như ngọn lửa tắt khi đã cạn nhiên liệu.

Verse 13

वायुना हृतगन्धा भू: सलिलत्वाय कल्पते । सलिलं तद्‍धृतरसं ज्योतिष्ट्वायोपकल्पते ॥ १३ ॥

Khi gió lấy mất phẩm tính hương thơm của đất, đất chuyển thành thủy đại; và khi chính gió ấy lấy mất vị của nước, nước hòa nhập vào hỏa đại.

Verse 14

हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योति: प्रलीयते । हृतस्पर्शोऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते । कालात्मना हृतगुणं नभ आत्मनि लीयते ॥ १४ ॥

Khi bóng tối tước mất hình sắc của lửa, lửa tan vào phong đại. Khi gió mất phẩm tính xúc chạm do ảnh hưởng của hư không, gió hòa vào hư không. Và khi hư không bị Paramātmā trong hình tướng Thời gian tước mất phẩm tính, hư không hòa vào ngã chấp tăm tối (tamas).

Verse 15

इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: सह वैकारिकैर्नृप । प्रविशन्ति ह्यहङ्कारं स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १५ ॥

Hỡi đức vua, các giác quan vật chất và trí tuệ hòa nhập vào ngã chấp thuộc rajas, nơi chúng phát sinh, cùng với các phẩm tính riêng; còn tâm (manas), cùng chư thiên, hòa vào ngã chấp thuộc sattva. Rồi toàn thể ngã chấp, cùng mọi phẩm tính, tan vào mahat-tattva.

Verse 16

एषा माया भगवत: सर्गस्थित्यन्तकारिणी । त्रिवर्णा वर्णितास्माभि: किं भूय: श्रोतुमिच्छसि ॥ १६ ॥

Đây là māyā của Bhagavān, năng lực gây nên sự tạo dựng, duy trì và hủy diệt. Māyā mang ba guna ấy ta đã trình bày; nay ngươi còn muốn nghe điều gì nữa?

Verse 17

श्रीराजोवाच यथैतामैश्वरीं मायां दुस्तरामकृतात्मभि: । तरन्त्यञ्ज: स्थूलधियो महर्ष इदमुच्यताम् ॥ १७ ॥

Vua nói: Hỡi bậc đại hiền, xin hãy giảng rõ làm sao ngay cả kẻ duy vật, trí thô, cũng có thể dễ dàng vượt qua māyā uy lực của Đấng Tối Thượng—điều vốn bất khả đối với người không tự chế.

Verse 18

श्रीप्रबुद्ध उवाच कर्माण्यारभमाणानां दु:खहत्यै सुखाय च । पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ १८ ॥

Śrī Prabuddha nói: Khi chấp nhận vai nam và nữ, các linh hồn bị ràng buộc kết hợp trong quan hệ dục ái và không ngừng nỗ lực vật chất để diệt khổ, tăng lạc; nhưng hãy thấy sự đảo ngược của kết quả—hạnh phúc tiêu tan, và càng lớn tuổi thì bất an, khổ não thế gian càng tăng.

Verse 19

नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्ममृत्युना । गृहापत्याप्तपशुभि: का प्रीति: साधितैश्चलै: ॥ १९ ॥

Của cải là nguồn khổ não thường trực, rất khó đạt được, và đối với linh hồn gần như là cái chết. Thật sự người ta được thỏa mãn gì từ tiền của? Cũng vậy, làm sao có hạnh phúc rốt ráo từ nhà cửa, con cái, thân quyến và gia súc—những thứ được nuôi giữ bằng tiền khó nhọc ấy?

Verse 20

एवं लोकं परं विद्यान्नश्वरं कर्मनिर्मितम् । सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ २० ॥

Vì vậy hãy biết rằng ngay cả cõi trời ở đời sau cũng vô thường, do nghiệp tạo thành. Ở đó có ganh đua với kẻ ngang hàng, đố kỵ người vượt trội, và khi phước báo cạn thì sợ hãi đời sống thiên giới bị tiêu hoại—như các vua chúa luôn bị vua địch quấy nhiễu nên chẳng đạt hạnh phúc thật.

Verse 21

तस्माद् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासु: श्रेय उत्तमम् । शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्युपशमाश्रयम् ॥ २१ ॥

Vì vậy, ai thật sự khao khát hạnh phúc chân thật phải tìm đến một vị đạo sư chân chính và nương tựa nơi ngài qua lễ truyền pháp (initiation). Vị guru đích thực tinh thông lời kinh điển và Chân lý tối thượng, đã thấu đạt kết luận của śāstra bằng suy tư, và nương nơi Thượng Đế, buông bỏ mọi toan tính vật chất, an trú trong tĩnh lặng.

Verse 22

तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवत: । अमाययानुवृत्त्या यैस्तुष्येदात्मात्मदोहरि: ॥ २२ ॥

Tại đó, người đệ tử hãy xem guru là sinh mệnh và là đấng đáng thờ phụng của mình, rồi học các pháp Bhāgavata—con đường phụng sự bhakti thuần khiết. Hãy phụng sự với lòng chân thành không giả dối, trong niềm tin và thái độ thuận lợi, để Hari—Linh hồn của mọi linh hồn—hoan hỷ; vì khi hài lòng, Hari ban chính Ngài cho người bhakta thanh tịnh.

Verse 23

सर्वतो मनसोऽसङ्गमादौ सङ्गं च साधुषु । दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्वद्धा यथोचितम् ॥ २३ ॥

Người đệ tử chân thành nên học cách tách tâm khỏi mọi ràng buộc vật chất và tích cực vun bồi sự gần gũi với vị thầy tâm linh cùng các bậc thánh tín đồ. Với người thấp hơn thì khởi lòng từ bi, với người ngang hàng thì kết tình bằng hữu, và với người cao hơn về tâm linh thì khiêm cung phụng sự; như vậy sẽ biết đối xử đúng mực với mọi chúng sinh.

Verse 24

शौचं तपस्तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसां च समत्वं द्वन्द्वसंज्ञयो: ॥ २४ ॥

Để phụng sự vị thầy tâm linh, người đệ tử nên học sự thanh tịnh, khổ hạnh, nhẫn nại, im lặng, học hỏi Veda, sự ngay thẳng giản dị, phạm hạnh, bất bạo động và tâm bình đẳng trước các đối đãi như nóng-lạnh, vui-buồn.

Verse 25

सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥ २५ ॥

Hãy thực hành thiền định bằng cách luôn thấy mình là linh hồn tinh thần vĩnh cửu, có tri giác, và thấy Chúa là Đấng điều khiển tuyệt đối của muôn loài. Để tăng trưởng thiền định, hãy sống nơi thanh vắng và từ bỏ sự quyến luyến giả tạo với nhà cửa và đồ dùng gia đình. Bỏ mọi trang sức của thân tạm bợ, hãy mặc vải vụn nhặt nơi bị bỏ đi hoặc vỏ cây, và học sự tri túc trong mọi hoàn cảnh.

Verse 26

श्रद्धां भागवते शास्त्रेऽनिन्दामन्यत्र चापि हि । मनोवाक्कर्मदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥ २६ ॥

Hãy có niềm tin vững chắc nơi thánh điển Bhāgavata rằng: noi theo các kinh sách ca ngợi vinh quang của Bhagavān thì mọi thành tựu đời người sẽ đến. Đồng thời, chớ phỉ báng các kinh điển khác. Hãy nghiêm trì chế ngự tâm, lời nói và hành động; luôn nói chân thật; và đưa tâm cùng các giác quan vào sự kiểm soát trọn vẹn (śama-dama).

Verse 27

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

Hãy lắng nghe, ca tụng (kīrtana) và thiền niệm về những hành vi siêu việt kỳ diệu của Hari; đặc biệt hãy đắm mình trong sự giáng sinh, lila, phẩm tính và thánh danh của Bhagavān. Được khơi dậy như thế, hãy làm mọi việc hằng ngày như một lễ dâng lên Chúa. Hãy thực hành tế lễ, bố thí, khổ hạnh, trì tụng và mọi pháp tu chỉ để làm đẹp lòng Ngài; và bất cứ điều gì mình ưa thích, hãy lập tức dâng lên Đấng Tối Thượng—thậm chí vợ, con, nhà cửa và cả hơi thở sự sống—đặt nơi chân sen của Thượng Đế Tối Cao.

Verse 28

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

Người tu hành nên lắng nghe, ca tụng và thiền niệm về những công hạnh nhiệm mầu siêu việt của Chúa Hari. Hãy đặc biệt đắm tâm vào sự giáng sinh, các lila, đức tính và thánh danh của Đấng Tối Thượng, rồi lấy cảm hứng ấy mà làm mọi việc hằng ngày như một sự dâng hiến lên Ngài. Tế lễ, bố thí, khổ hạnh và trì tụng chỉ vì sự hoan hỷ của Chúa; chỉ trì những thần chú tán dương Bhagavan. Bất cứ điều gì thấy đáng yêu, đáng hưởng thụ, hãy lập tức dâng lên Đấng Tối Cao—thậm chí vợ, con, nhà cửa và hơi thở sự sống cũng xin hiến trọn dưới chân sen của Sri Bhagavan.

Verse 29

एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् । परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ २९ ॥

Người mong cầu lợi ích tối hậu cho mình nên vun bồi tình thân với những ai đã nhận Kṛṣṇa làm Chúa của đời mình. Đồng thời, hãy phát triển tâm phục vụ đối với mọi loài hữu tình. Đặc biệt, nên giúp đỡ những người mang thân người, và trong số họ, những ai chấp nhận nguyên tắc hành trì dharma. Trong hàng người mộ đạo, hãy phụng sự cách đặc biệt các bhakta thanh tịnh của Đấng Tối Thượng.

Verse 30

परस्परानुकथनं पावनं भगवद्यश: । मिथो रतिर्मिथस्तुष्टिर्निवृत्तिर्मिथ आत्मन: ॥ ३० ॥

Hãy học cách kết giao với các bhakta bằng việc tụ hội cùng nhau để tụng ca vinh quang của Chúa. Tiến trình ấy thanh tịnh nhất. Khi tình bạn yêu thương lớn dần, họ cảm nhận niềm vui và sự mãn nguyện lẫn nhau. Nhờ khích lệ nhau như vậy, họ có thể từ bỏ sự hưởng thụ giác quan vật chất—nguyên nhân của mọi khổ đau.

Verse 31

स्मरन्त: स्मारयन्तश्च मिथोऽघौघहरं हरिम् । भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रत्युत्पुलकां तनुम् ॥ ३१ ॥

Các bhakta luôn bàn luận với nhau về vinh quang của Bhagavan. Nhờ vậy họ không ngừng nhớ Chúa và nhắc nhau về các phẩm tính cùng lila của Ngài. Bằng lòng sùng kính phát sinh từ các nguyên tắc bhakti-yoga, họ làm đẹp lòng Hari—Đấng xóa tan mọi điều bất tường. Khi mọi chướng ngại được thanh lọc, tình yêu thuần khiết đối với Thượng Đế bừng dậy; và ngay trong đời này, thân họ biểu lộ dấu hiệu xuất thần siêu việt như nổi gai ốc, lông dựng đứng.

Verse 32

क्व‍‍चिद् रुदन्त्यच्युतचिन्तया क्व‍‍चि- द्धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्यलौकिका: । नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलयन्त्यजं भवन्ति तूष्णीं परमेत्य निवृता: ॥ ३२ ॥

Khi đã đạt tình yêu đối với Thượng Đế, các bhakta đôi lúc khóc lớn, chìm trong tưởng niệm Acyuta. Đôi lúc họ cười, hân hoan, và thốt lời với Chúa bằng tiếng nói vượt ngoài thường tình. Đôi lúc họ nhảy múa và ca hát; đôi lúc, noi theo Đấng Vô Sinh, họ diễn lại các lila của Ngài. Và đôi lúc, khi được diện kiến Ngài trực tiếp, họ trở nên an nhiên, lặng thinh, thoát khỏi đời sống điều kiện vật chất.

Verse 33

इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया । नारायणपरो मायामञ्जस्तरति दुस्तराम् ॥ ३३ ॥

Nhờ học các pháp Bhāgavata và thực hành với lòng bhakti, người sùng kính đạt đến tình yêu thuần khiết đối với Thượng Đế. Với sự quy y trọn vẹn nơi Nārāyaṇa, người ấy dễ dàng vượt qua māyā vốn cực kỳ khó vượt.

Verse 34

श्रीराजोवाच नारायणाभिधानस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । निष्ठामर्हथ नो वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमा: ॥ ३४ ॥

Vua Nimi thưa hỏi: Xin hãy nói cho trẫm về địa vị siêu việt của Đấng Tối Thượng Nārāyaṇa, chính Ngài là Chân Lý Tuyệt Đối và là Paramātmā trong mọi loài. Các ngài là bậc tinh thông tối thượng về tri thức siêu linh, nên xin chỉ dạy cho trẫm.

Verse 35

श्रीपिप्पलायन उवाच स्थित्युद्भ‍वप्रलयहेतुरहेतुरस्य यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सद् बहिश्च । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवेहि परं नरेन्द्र ॥ ३५ ॥

Śrī Pippalāyana nói: Đấng Tối Thượng là nguyên nhân của sự tạo lập, duy trì và hủy diệt vũ trụ, nhưng chính Ngài không có nguyên nhân trước đó. Ngài hiện diện trong các trạng thái thức, mộng và ngủ sâu, đồng thời vượt ngoài chúng. Với tư cách Paramātmā, Ngài đi vào thân mọi hữu tình, làm sinh động thân, căn, prāṇa và tâm; hỡi Đại vương, hãy biết Ngài là Tối Thượng.

Verse 36

नैतन्मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथानलमर्चिष: स्वा: । शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयात्ममूल- मर्थोक्तमाह यद‍ृते न निषेधसिद्धि: ॥ ३६ ॥

Tâm trí, lời nói, thị giác, trí tuệ, prāṇa và các căn đều không thể thấu nhập Chân Lý Tối Thượng ấy, như những tia lửa nhỏ không thể tác động đến ngọn lửa nguồn. Ngay cả ngôn từ uy quyền của Veda cũng không thể mô tả trọn vẹn, vì chính Veda phủ nhận rằng Chân Lý có thể được diễn đạt bằng lời. Tuy vậy, bằng sự chỉ bày gián tiếp, âm thanh Veda vẫn làm chứng cho Chân Lý ấy; nếu không có Ngài, các điều cấm và quy định của Veda sẽ không có mục đích tối hậu.

Verse 37

सत्त्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति ब्रह्मैव भाति सदसच्च तयो: परं यत् ॥ ३७ ॥

Ban đầu, Brahman duy nhất được biết như ba: sattva, rajas và tamas. Brahman lại mở rộng năng lực, khiến sūtra, mahat và ahaṅkāra xuất hiện, che phủ bản tính của linh hồn bị điều kiện. Trong hình thái tri thức, hành động, đối tượng và kết quả, quyền năng rộng lớn ấy hiển lộ thành các chư thiên (thân của tri thức), các căn, các đối tượng của chúng, và quả nghiệp là vui–khổ. Như vậy thế giới biểu hiện vừa là nguyên nhân vi tế vừa là kết quả thô; nhưng Brahman, nguồn của cả hai, đồng thời siêu việt chúng, tuyệt đối và viên mãn.

Verse 38

नात्मा जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते सवनविद् व्यभिचारिणां हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ ३८ ॥

Atman mang bản tính Brahman chưa từng sinh và cũng chẳng từng tử; không tăng không giảm. Ngài là chứng tri và tri giả về tuổi thơ, tuổi trẻ, tuổi già và cái chết của thân. Atman ấy là thuần thức, hiện hữu khắp nơi mọi thời, không bao giờ bị hủy diệt. Như một prāṇa tuy là một nhưng khi tiếp xúc các căn thì hiện ra như nhiều, cũng vậy một linh hồn khi liên hệ với thân vật chất dường như mang nhiều danh xưng và định danh khác nhau.

Verse 39

अण्डेषु पेशिषु तरुष्वविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधावति तत्र तत्र । सन्ने यदिन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयमृते तदनुस्मृतिर्न: ॥ ३९ ॥

Dù sinh từ trứng, từ bào thai, từ hạt cây, hay từ mồ hôi, prāṇa vẫn theo jīva đi đến thân này thân khác. Prāṇa không biến đổi; dù chuyển thân cũng không đổi bản tính. Cũng vậy, linh hồn luôn là một như thế. Điều này được chứng nghiệm: trong giấc ngủ sâu không mộng, các căn, tâm và ngã chấp đều bất hoạt như chìm vào yên lặng; nhưng khi thức dậy ta nhớ: “Ta đã ngủ an lạc,” vì Atman bất động vẫn hiện hữu bên trong.

Verse 40

यर्ह्यब्जनाभचरणैषणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्मजानि । तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत आत्मतत्त्वं साक्षाद् यथामलद‍ृशो: सवितृप्रकाश: ॥ ४० ॥

Khi một người nghiêm túc dấn thân vào phụng sự bhakti, lấy liên hoa chân của Padmanābha Śrī Kṛṣṇa làm mục tiêu duy nhất và an trú trong tim, thì mọi dục vọng ô nhiễm do guṇa và nghiệp tạo ra sẽ nhanh chóng bị gột sạch. Khi tâm đã thanh tịnh, người ấy trực nhận cả Đấng Tối Thượng và tự tánh của mình như những thực thể siêu việt; như đôi mắt khỏe mạnh trực tiếp cảm nhận ánh nắng mặt trời.

Verse 41

श्रीराजोवाच कर्मयोगं वदत न: पुरुषो येन संस्कृत: । विधूयेहाशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ ४१ ॥

Vua nói: “Hỡi các bậc đại hiền, xin hãy giảng cho chúng tôi về karma-yoga, nhờ đó con người được thanh luyện. Nhờ yoga này, ngay trong đời này người ấy nhanh chóng gột bỏ mọi hoạt động vật chất và đạt naiṣkarmya tối thượng, an trú trong đời sống thuần tịnh trên bình diện siêu việt.”

Verse 42

एवं प्रश्न‍मृषीन् पूर्वमपृच्छं पितुरन्तिके । नाब्रुवन् ब्रह्मण: पुत्रास्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ ४२ ॥

Trước đây, trước mặt phụ vương ta là Mahārāja Ikṣvāku, ta đã nêu một câu hỏi tương tự với bốn vị đại hiền là các con của Brahmā. Nhưng các ngài đã không trả lời. Xin hãy giải thích nguyên do vì sao các ngài giữ im lặng.

Verse 43

श्रीआविर्होत्र उवाच कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लौकिक: । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरय: ॥ ४३ ॥

Śrī Āvirhotra đáp: Karma, akarma và vikarma chỉ có thể hiểu đúng nhờ thẩm quyền của Veda; suy đoán thế tục không thể thấu đạt. Veda là hóa thân bằng âm thanh của chính Bhagavān, nên tri kiến Veda là viên mãn; ngay cả học giả lớn cũng mê lầm về khoa học hành động nếu bỏ qua uy quyền Veda.

Verse 44

परोक्षवादो वेदोऽयं बालानामनुशासनम् । कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्यगदं यथा ॥ ४४ ॥

Veda này dạy theo lối gián tiếp để uốn nắn kẻ còn non dại. Nhằm giải thoát khỏi trói buộc của nghiệp, Veda trước hết quy định các hành vi tôn giáo có quả báo—như người cha hứa kẹo để con chịu uống thuốc.

Verse 45

नाचरेद् यस्तु वेदोक्तं स्वयमज्ञोऽजितेन्द्रिय: । विकर्मणा ह्यधर्मेण मृत्योर्मृत्युमुपैति स: ॥ ४५ ॥

Nếu kẻ vô minh, chưa chế ngự các giác quan, không tuân theo điều Veda dạy, người ấy chắc chắn sa vào vikarma và adharma; vì thế nhận lấy “chết chồng lên chết”, tức sinh tử luân hồi không dứt.

Verse 46

वेदोक्तमेव कुर्वाणो नि:सङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुति: ॥ ४६ ॥

Khi thực hành đúng các bổn phận do Veda quy định mà không chấp trước, rồi dâng kết quả ấy lên Īśvara, người ta đạt naiṣkarmya-siddhi—tự do khỏi trói buộc của nghiệp. Những lời hứa về quả báo trong śāstra chỉ nhằm khơi dậy hứng thú, không phải mục tiêu tối hậu của tri kiến Veda.

Verse 47

य आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीर्षु: परात्मन: । विधिनोपचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥ ४७ ॥

Ai mong nhanh chóng cắt đứt “nút thắt trong tim”—sợi trói của ngã chấp ràng buộc linh hồn—hãy thờ phụng Đấng Tối Thượng, Keśava, theo các quy định được nêu trong kinh điển Veda như các tantra.

Verse 48

लब्ध्वानुग्रह आचार्यात् तेन सन्दर्शितागम: । महापुरुषमभ्यर्चेन्मूर्त्याभिमतयात्मन: ॥ ४८ ॥

Nhờ nhận ân huệ của vị đạo sư và được chỉ dạy các quy định kinh điển, người sùng kính nên thờ phụng Đấng Tối Thượng trong hình tướng cá vị mà mình cảm mến nhất.

Verse 49

शुचि: सम्मुखमासीन: प्राणसंयमनादिभि: । पिण्डं विशोध्य सन्न्यासकृतरक्षोऽर्चयेद्धरिम् ॥ ४९ ॥

Sau khi tắm rửa thanh tịnh và ngồi trước Thánh tượng, hành giả dùng prāṇāyāma cùng các phép thanh lọc để tịnh hóa thân, điểm tilaka để hộ thân, rồi thờ phụng Śrī Hari.

Verse 50

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

Người sùng kính nên gom những vật phẩm cúng dường sẵn có, chuẩn bị lễ vật, nơi chốn, tâm ý và Thánh tượng; rảy nước thanh tịnh lên chỗ ngồi và sắp nước rửa chân cùng các pháp cụ khác. Rồi an vị Thánh tượng đúng chỗ, cả bên ngoài lẫn trong tâm, chuyên chú, đặt nyāsa/tilaka nơi tim và các phần khác, và thờ phụng bằng chân ngôn gốc.

Verse 51

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

Người sùng kính nên gom những vật phẩm cúng dường sẵn có, chuẩn bị lễ vật, nơi chốn, tâm ý và Thánh tượng; rảy nước thanh tịnh lên chỗ ngồi và sắp nước rửa chân cùng các pháp cụ khác. Rồi an vị Thánh tượng đúng chỗ, cả bên ngoài lẫn trong tâm, chuyên chú, đặt nyāsa/tilaka nơi tim và các phần khác, và thờ phụng bằng chân ngôn gốc.

Verse 52

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

Hãy thờ phụng Thánh tượng cùng các chi phần của thân thể siêu việt, các khí giới như Sudarśana-cakra, những đặc tướng khác và các vị tùy tùng của Ngài. Mỗi phương diện được cúng bằng chân ngôn riêng, với nước rửa chân, nước thơm, nước súc miệng, nước tắm, y phục đẹp, trang sức, hương liệu, vòng hoa, gạo nguyên hạt, tràng hoa, hương trầm và đèn. Sau khi hoàn tất lễ bái đúng nghi thức, hãy tán dương Śrī Hari bằng lời nguyện và cúi lạy Ngài.

Verse 53

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

Hãy thờ phụng Thánh tượng của Chúa Hari cùng với các chi thể siêu việt, vũ khí và các vị tùy tùng của Ngài, mỗi phần bằng thần chú riêng. Dâng nước rửa chân, nước arghya, nước súc miệng, nước tắm, y phục và trang sức, hương liệu, vòng hoa, gạo nguyên hạt, tràng hoa, hương và đèn; sau khi hoàn tất lễ cúng đúng nghi thức, hãy tán tụng bằng thánh ca và phủ phục đảnh lễ Ngài.

Verse 54

आत्मानम् तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद्धरे: । शेषामाधाय शिरसा स्वधाम्न्युद्वास्य सत्कृतम् ॥ ५४ ॥

Người thờ phụng hãy thiền quán rằng mình là người tôi tớ vĩnh cửu của Chúa, rồi với tâm ấy mà cúng dường Thánh tượng Hari một cách trọn vẹn, nhớ rằng Thần linh ấy cũng ngự trong tim. Sau đó, đội lên đầu phần vật phẩm còn lại như vòng hoa, và cung kính an vị Thánh tượng về chỗ của Ngài, kết thúc lễ thờ.

Verse 55

एवमग्‍न्यर्कतोयादावतिथौ हृदये च य: । यजतीश्वरमात्मानमचिरान्मुच्यते हि स: ॥ ५५ ॥

Như vậy, người thờ phụng nhận biết Đấng Tối Thượng là Đấng hiện diện khắp nơi và thờ Ngài qua sự hiện diện trong lửa, mặt trời, nước và các yếu tố khác, trong trái tim vị khách đến nhà, và trong chính trái tim mình, sẽ rất mau đạt giải thoát.