Adhyaya 7

Verse 1

मैत्रेय उवाच इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति ॥ १ ॥

Hiền triết Maitreya nói: Hỡi Vidura tay mạnh, được Brahmā dỗ dành như thế, Bhava (Śiva) hoan hỷ và mỉm cười nói: “Hãy lắng nghe.”

Verse 2

महादेव उवाच नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया ॥ २ ॥

Mahādeva nói: Thưa Prajāpati Brahmā, phụ thân kính mến, con không phóng đại lỗi lầm của chư thiên, cũng không giữ trong lòng. Họ như trẻ thơ, bị thần lực māyā che phủ; vì thế con chỉ trừng phạt để uốn nắn họ.

Verse 3

प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिर: । मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भग: ॥ ३ ॥

Śiva nói: Vì đầu của Dakṣa đã bị thiêu thành tro, hãy để ông mang đầu dê. Còn vị thần Bhaga sẽ thấy phần tế lễ của mình nhờ đôi mắt của Mitra.

Verse 4

पूषा तु यजमानस्य दद्‌भिर्जक्षतु पिष्टभुक् । देवा: प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददु: ॥ ४ ॥

Śiva nói: Pūṣā chỉ có thể nhai nhờ răng của các đệ tử của vị chủ tế; nếu ở một mình, ông phải tạm no bằng bột nhào từ đậu gà. Nhưng các chư thiên đã đồng ý dâng cho ta phần tế lễ sẽ hồi phục mọi thương tích và trở lại toàn vẹn thân thể.

Verse 5

बाहुभ्यामश्विनो: पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहव: । भवन्‍त्वध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत् ॥ ५ ॥

Những ai bị chặt cánh tay hãy làm việc bằng cánh tay của hai Aśvinī-kumāra; những ai bị chặt bàn tay hãy làm việc bằng bàn tay của Pūṣā. Các tư tế adhvaryu cũng hãy hành xử như vậy. Còn Bhṛgu thì hãy có bộ râu từ đầu dê.

Verse 6

मैत्रेय उवाच तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ ६ ॥

Đại hiền triết Maitreya nói: Hỡi Vidura thân mến, khi nghe lời của Bhagavān Rudra (Śiva), bậc tối thắng trong những đấng ban ân phúc, tất cả những vị hiện diện đều mãn nguyện trong tâm hồn và đồng thanh nói: “Lành thay, lành thay!”

Verse 7

ततो मीढ्‍वांसमामन्‍त्र्‍य शुनासीरा: सहर्षिभि: । भूयस्तद्देवयजनं समीढ्‍वद्वेधसो ययु: ॥ ७ ॥

Sau đó, Śunāsīrā Bhṛgu cùng các hiền triết thỉnh mời Bhagavān Rudra (Śiva), bậc ban ân phúc, đến pháp đàn tế lễ. Vì thế, chư thiên cùng các hiền triết, Bhagavān Śiva và Brahmā đều đi đến nơi đại tế lễ đang được cử hành.

Verse 8

विधाय कार्त्स्‍न्येन च तद्यदाह भगवान् भव: । सन्दधु: कस्य कायेन सवनीयपशो: शिर: ॥ ८ ॥

Sau khi mọi việc được thực hiện trọn vẹn đúng như Bhagavān Bhava (Śiva) đã chỉ dạy, thân của Dakṣa được nối với đầu của con vật dành cho lễ hiến tế.

Verse 9

सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षित: । सद्य: सुप्त इवोत्तस्थौ दद‍ृशे चाग्रतो मृडम् ॥ ९ ॥

Khi đầu con vật được gắn vào thân Dakṣa, vừa được Rudra nhìn đến, Dakṣa lập tức tỉnh lại như người vừa thức giấc, và thấy Mṛḍa (Śiva) đứng ngay trước mặt.

Verse 10

तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापति: । शिवावलोकादभवच्छरद्‌ध्रद इवामल: ॥ १० ॥

Khi ấy, Dakṣa vừa thấy Đức Śiva, vị cưỡi bò, thì lòng ông vốn ô nhiễm bởi ganh ghét đối với Śiva liền được gột sạch, như nước hồ trong được mưa mùa thu làm trong sáng.

Verse 11

भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोदनुरागत: । औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ॥ ११ ॥

Dakṣa muốn dâng lời tán thán lên Đức Śiva, nhưng khi nhớ đến người con gái Satī đã qua đời, vì thương nhớ mắt ông trào lệ; cổ họng nghẹn lại, chẳng thốt nên lời.

Verse 12

कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मन: प्रेमविह्वलित: सुधी: । शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापति: ॥ १२ ॥

Khi ấy, Dakṣa tuy bồi hồi vì tình thương, vẫn gắng sức trấn tĩnh tâm trí, kìm giữ cảm xúc, và với ý thức trong sạch, chân thành bắt đầu dâng lời tán thán lên Đấng Īśvara Śiva.

Verse 13

दक्ष उवाच भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्ध: । न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्नवज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु ॥ १३ ॥

Dakṣa thưa: “Ôi Bhagavān Bhava (Śiva), con đã phạm trọng tội với Ngài; nhưng Ngài đầy từ bi, chẳng rút lại ân huệ mà còn làm lợi cho con bằng chính sự trừng phạt. Ngài và Bhagavān Hari không khinh bỏ cả những brāhmaṇa bất xứng; vậy sao Ngài lại bỏ mặc con, kẻ đang chuyên tâm hành lễ tế tự, hỡi bậc giữ nguyện kiên cố?”

Verse 14

विद्यातपोव्रतधरान् मुखत: स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् । तद्ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि पाल: पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्ड: ॥ १४ ॥

Hỡi Đấng quyền năng, Ngài được tạo ra trước tiên từ miệng Phạm Thiên để che chở các vipra gìn giữ học vấn, khổ hạnh và lời nguyện, giúp họ bảo toàn chân lý về Brahman và Ātman. Vì thế, trong mọi tai ương Ngài luôn bảo hộ các brāhmaṇa và giữ gìn kỷ luật của họ, như người chăn bò cầm gậy để bảo vệ đàn bò.

Verse 15

योऽसौ मयाविदिततत्त्वद‍ृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् । अर्वाक् पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद् द‍ृष्टय‍ार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत् ॥ १५ ॥

Con không biết trọn vẹn vinh quang của Ngài; vì thế giữa hội chúng con đã bắn những mũi tên lời nói cay nghiệt vào Ngài, còn Ngài thì chẳng hề chấp. Do bất kính với bậc đáng tôn thờ tối thượng, con đang rơi vào con đường địa ngục; nhưng Ngài đã thương xót và cứu con bằng chính hình phạt Ngài ban. Xin Ngài hoan hỷ bởi lòng từ bi của chính Ngài; lời con không thể làm Ngài thỏa lòng.

Verse 16

मैत्रेय उवाच क्षमाप्यैवं स मीढ्‍वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रित: । कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभि: ॥ १६ ॥

Đại hiền Maitreya nói: Được Thần Śiva tha thứ như vậy, và với sự chuẩn thuận của Brahmā, vua Dakṣa lại bắt đầu cử hành tế lễ yajña cùng các ācārya, các ṛtvij (tư tế) và những bậc học giả khác.

Verse 17

वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमा: । पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये ॥ १७ ॥

Sau đó, để tiếp tục dòng nghi lễ yajña, các brāhmaṇa ưu tú trước hết thanh tẩy đàn tế khỏi ô uế do sự chạm vào của Vīrabhadra và các tùy tùng u linh của Śiva; rồi họ dâng lễ vật puroḍāśa (trikapāla) vào lửa thiêng.

Verse 18

अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरि: ॥ १८ ॥

Hỡi bậc chúa của muôn dân! Khi vua Dakṣa, với tư cách yajamāna, dâng bơ tinh luyện do adhvaryu cử hành cùng các thần chú Yajur, trong thiền định thanh tịnh, thì ngay lúc ấy Hari hiện ra trong bản thể nguyên sơ của Ngài là Nārāyaṇa.

Verse 19

तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ॥ १९ ॥

Bấy giờ, Chúa Nārāyaṇa hiện ra, ngự trên vai Tārkṣya—Garuḍa, kẻ mang lời tán tụng với đôi cánh lớn; ánh quang tự thân của Ngài chiếu rạng mười phương, làm lu mờ hào quang của Brahmā và những vị hiện diện khác.

Verse 20

श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्य: । शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म- व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैरिव कर्णिकार: ॥ २० ॥

Ngài có sắc thân śyāma thẫm, khoác pītāmbara vàng như vàng ròng và đội vương miện rực sáng như mặt trời. Tóc Ngài xanh sẫm như ong đen, gương mặt trang nghiêm với đôi hoa tai. Tám cánh tay cầm ốc tù và, bánh xe, chùy, hoa sen, mũi tên, cung, khiên và kiếm, lại đeo vòng vàng lấp lánh. Toàn thân Ngài tựa cây đang nở rộ, điểm trang muôn hoa.

Verse 21

वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् । पार्श्वभ्रमद्वय‍जनचामरराजहंस: श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमान: ॥ २१ ॥

Trên ngực Ngài, Śrī Lakṣmī và vòng hoa rừng (vanamālā) an vị, khiến vẻ đẹp của Viṣṇu càng phi thường. Với nụ cười dịu và ánh nhìn đầy duyên, Ngài làm say lòng cả thế gian, nhất là các bhakta. Hai bên, quạt chāmara trắng lay động như đôi thiên nga; phía trên, lọng trắng rạng ngời như trăng.

Verse 22

तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादय: । प्रणेमु: सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायका: ॥ २२ ॥

Vừa thấy Chúa Viṣṇu hiện ra, toàn thể chư thiên—Brahmā, Indra, Śiva ba mắt, các Gandharva và mọi người có mặt—đồng loạt đứng dậy rồi lập tức phủ phục đảnh lễ trước Ngài.

Verse 23

तत्तेजसा हतरुच: सन्नजिह्वा: ससाध्वसा: । मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ॥ २३ ॥

Trước hào quang chói lọi từ thân thể Nārāyaṇa, ánh sáng của mọi người khác đều lu mờ, và lời nói cũng lặng đi. Với lòng kính sợ đầy tôn kính, tất cả chắp tay đưa lên đầu, chuẩn bị dâng lời cầu nguyện lên Adhokṣaja, Đấng Tối Thượng vượt ngoài tầm giác quan.

Verse 24

अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादय: । यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ॥ २४ ॥

Dẫu tầm trí của chư thiên như Brahmā cũng không thể thấu trọn vinh quang vô biên của Chúa Tối Thượng, nhưng nhờ ân điển của Ngài, họ vẫn được thấy hình thể siêu việt của Đấng Tối Cao. Chính nhờ ân điển ấy, họ mới có thể dâng lời tán tụng tùy theo khả năng mỗi người.

Verse 25

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयत: कृताञ्जलि: ॥ २५ ॥

Khi Đức Viṣṇu, Chúa tể của mọi tế lễ, nhận phần cúng dường trong lễ tế, Prajāpati Dakṣa hoan hỷ chắp tay, dâng lời tán thán Ngài—bậc Thầy tối thượng của các Prajāpati và Chủ của mọi yajña, được cả Nanda và Sunanda phụng sự.

Verse 26

दक्ष उवाच शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् । तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्या- मास्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्र: ॥ २६ ॥

Dakṣa thưa: “Lạy Chúa, Ngài thuần tịnh trong tự cảnh giới của Ngài, vượt ngoài mọi lập trường suy luận; Ngài là ý thức thuần khiết, duy nhất và vô úy. Ngài chế ngự māyā; dù dường như đứng trong māyā và hiện ra như Puruṣa, Ngài vẫn tự tại, không hề bị nhiễm ô vật chất.”

Verse 27

ऋत्विज ऊचु: तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात् कर्मण्यवग्रहधियो भगवन्विदाम: । धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्था: ॥ २७ ॥

Các tư tế thưa: “Lạy Bhagavān không nhiễm ô, do lời nguyền của Rudra, trí chúng con bị vướng vào nghiệp cầu quả, nên chẳng biết Ngài theo chân lý. Nhân danh thực hành yajña, chúng con mắc kẹt trong các quy định của ba bộ phận tri thức Veda. Nhưng chúng con biết chính Ngài đã an bài việc phân chia phần lễ cho các chư thiên.”

Verse 28

सदस्या ऊचु: उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभार: । द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थ: पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्ट: ॥ २८ ॥

Các thành viên hội chúng thưa: “Lạy Đấng ban nơi nương tựa, trên con đường sinh tử, kẻ không chỗ dựa chỉ có Ngài là chỗ dựa. Trong pháo đài khổ lụy này, thời gian như rắn dữ luôn rình cơ hội tấn công. Ảo ảnh dục cảnh mê hoặc, gánh nặng ‘nhà ta’ giả dối đè nén; hố sâu vui-buồn, thú dữ rình rập, và lửa rừng sầu não luôn bùng cháy. Khi nào đoàn người ngu si bị dục vọng xâm chiếm sẽ nương nơi đôi chân sen của Ngài?”

Verse 29

रुद्र उवाच तव वरद वराङ्‌घ्रावाशिषेहाखिलार्थे ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये । यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ॥ २९ ॥

Rudra thưa: “Lạy Đấng ban ân, đôi chân tối thắng của Ngài là cội nguồn mọi phúc lành và thành tựu mọi ước nguyện; ngay cả các bậc muni vô chấp cũng kính cẩn thờ phụng. Khi tâm thức con an trú nơi chân sen ấy, con không bận lòng trước những kẻ phỉ báng rằng việc làm của con không thanh tịnh. Nhờ ân huệ của Ngài đối với người hướng về chân lý, con cảm thương và tha thứ họ, như Ngài thương xót mọi loài.”

Verse 30

भृगुरुवाच यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्त: । नात्मन् श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धु: ॥ ३० ॥

Śrī Bhṛgu thưa: Lạy Chúa Tối Thượng, bởi māyā khó vượt của Ngài, từ Phạm Thiên cho đến mọi loài hữu thân đều mất giác ngộ về bản tánh và chìm trong bóng tối vô minh. Họ vẫn chưa hiểu Ngài ngự trong mỗi sinh linh như Paramātmā. Ngài là bạn hữu và đấng hộ trì vĩnh hằng của người quy phục; xin thương xót và tha thứ mọi lỗi lầm của chúng con.

Verse 31

ब्रह्मोवाच नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ भेदग्रहै: पुरुषो यावदीक्षेत् । ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद्वय‍‌तिरिक्तो मतस्त्वम् ॥ ३१ ॥

Phạm Thiên thưa: Lạy Bhagavān, ai cố nhận biết Ngài qua những phân biệt của các pháp thì không thể hiểu được hình thể vĩnh hằng của Ngài. Ngài là chỗ nương của tri thức, mục đích và các phẩm tính, nhưng vẫn vượt ngoài nhị nguyên do māyā tạo ra—Ngài là Thực Tại nhất như, không hai.

Verse 32

इन्द्र उवाच इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोद‍ृशाम् । सुरविद्विट्‌क्षपणैरुदायुधै र्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभि: ॥ ३२ ॥

Indra thưa: Lạy Acyuta, đấng nuôi dưỡng vũ trụ, thân tướng siêu việt của Ngài với tám tay, mỗi tay cầm vũ khí, hiện ra vì lợi ích của toàn thế giới. Hình tướng ấy làm hoan hỷ tâm và mắt, và luôn sẵn sàng trừng phạt các asura ganh ghét những bhakta của Ngài.

Verse 33

पत्‍न्य ऊचु: यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्त: पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् । तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन्नलिनरुचा द‍ृशा पुनीहि ॥ ३३ ॥

Các phu nhân thưa: Lạy Chúa, yajña này được sắp đặt để thờ phụng Ngài theo chỉ dạy của Phạm Thiên, nhưng vì cơn giận của Dakṣa, Śiva—Paśupati—đã phá tan tất cả. Các thú tế nằm chết, sự thánh khiết của lễ đàn đã mất. Ôi Yajñātmā, xin dùng ánh nhìn từ đôi mắt sen rực sáng của Ngài mà thanh tịnh hóa lại nơi tế lễ này.

Verse 34

ऋषय ऊचु: अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ॥ ३४ ॥

Các hiền triết cầu nguyện: Lạy Bhagavān, các hoạt động của Ngài thật kỳ diệu. Dù Ngài làm mọi việc bằng những năng lực khác nhau, Ngài vẫn không hề vướng mắc vào hành động. Ngay cả Śrī Lakṣmī, người được các thiên thần lớn như Phạm Thiên tôn thờ để cầu ân, cũng thuận theo Ngài; thế mà Ngài vẫn không dính mắc cả với nàng.

Verse 35

सिद्धा ऊचु: अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारण: क्लेशदावाग्निदग्ध: । तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्न: ॥ ३५ ॥

Các bậc Siddha cầu nguyện: Lạy Chúa, như voi bị lửa rừng thiêu đốt rồi lao xuống sông mà quên mọi khổ não, tâm chúng con cũng chìm trong dòng cam lộ của những chuyện-līlā siêu việt của Ngài. Đã nếm niềm hỷ lạc tối thượng, tựa như an lạc Brahman, chúng con chẳng muốn rời xa nữa.

Verse 36

यजमान्युवाच स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नम: श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि न: । त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मख: शोभते शीर्षहीन: कबन्धो यथा पुरुष: ॥ ३६ ॥

Vợ của Dakṣa cầu nguyện: Lạy Chúa, thật phúc lành khi Ngài hiện diện nơi đàn tế này. Con kính lễ Ngài, hỡi Śrīnivāsa; xin Ngài hoan hỷ và cùng với Śrī-Lakṣmī che chở chúng con. Lạy Đấng Tối Thượng, không có Ngài, lễ tế chẳng đẹp, như thân thể không đầu.

Verse 37

लोकपाला ऊचु: द‍ृष्ट: किं नो द‍ृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा द‍ृश्यते येन विश्वम् । माया ह्येषा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं षष्ठ: पञ्चभिर्भासि भूतै: ॥ ३७ ॥

Các vị hộ thế nói: Lạy Chúa, giác quan chúng con chỉ nắm bắt điều hư hoại; vậy chúng con thật sự đã thấy Ngài chăng? Ngài là Đấng thấy ngược vào trong, Nhân Chứng nội tại, nhờ Ngài mà vũ trụ này được thấy. Hỡi Đấng bao la, ấy là māyā của Ngài: vượt ngoài năm đại, Ngài vẫn hiển lộ như yếu tố thứ sáu.

Verse 38

योगेश्‍वरा ऊचु प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मन: । अथापि भक्त्येश तयोपधावता- मनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ ३८ ॥

Các bậc đại du-già nói: Lạy Chúa, những ai thấy Ngài là Paramātmā của mọi sinh linh và không xem mình khác Ngài, hẳn là rất được Ngài yêu mến. Dẫu vậy, hỡi Īśa, xin thương ban ân sủng cho các bhakta chạy đến nương tựa Ngài với lòng sùng kính nhất tâm, vì Ngài vốn đầy tình phụ mẫu.

Verse 39

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया । रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नम: ॥ ३९ ॥

Chúng con kính lễ Đấng Tối Thượng, Đấng khiến thế gian sinh, trụ và diệt, bằng ātma-māyā của Ngài sắp đặt muôn hình tướng dưới ba guṇa. Nhưng chính Ngài không bị năng lực ngoại tại chi phối; trong bản thể riêng, Ngài vượt ngoài mọi biến tạp của guṇa và hoàn toàn không vướng ảo tưởng đồng nhất sai lầm.

Verse 40

ब्रह्मोवाच नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ॥ ४० ॥

Phạm Thiên thưa: Kính lễ Ngài, Đấng là chỗ nương của phẩm tính thiện (sattva) và là nguồn của dharma, khổ hạnh và giới nguyện. Ngài vượt ngoài ba guṇa; địa vị chân thật của Ngài, con và người khác đều không thể biết trọn vẹn.

Verse 41

अग्निरुवाच यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् । तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभि: स्विष्टं यजुर्भि: प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ॥ ४१ ॥

Thần Lửa thưa: Lạy Chúa, nhờ ân huệ của Ngài con rực sáng như ngọn lửa bừng cháy và mang nhận lễ vật được rưới bơ tinh khiết trong tế lễ. Năm loại lễ vật theo Yajur Veda là những năng lực khác nhau của Ngài, và Ngài được thờ phụng bằng năm loại thánh tụng. Yajña rốt ráo chính là Ngài, Đấng Tối Thượng.

Verse 42

देवा ऊचु: पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने । पुमान्शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदवि: स एवाद्याक्ष्णोर्य: पथि चरसि भृत्यानवसि न: ॥ ४२ ॥

Chư thiên thưa: Lạy Chúa, thuở trước khi đại hủy diệt, Ngài đã thu nhiếp và gìn giữ mọi năng lực của sự biểu hiện vật chất trong chính Ngài. Khi ấy, Ngài là Nguyên Nhân đầu tiên, an nghỉ trên giường rắn Śeṣa giữa nước pralaya. Bấy giờ các bậc siddha như Sanaka quán niệm Ngài trong tim theo con đường nội linh. Nay Ngài hiện ra trước mắt chúng con, là những kẻ tôi tớ của Ngài; xin che chở chúng con.

Verse 43

गन्धर्वा ऊचु: अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगा: । क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ॥ ४३ ॥

Các Gandharva thưa: Lạy Chúa, Marīci và các hiền triết khác, cùng Brahmā, Indra và chư thiên do Rudra dẫn đầu, đều chỉ là những phần nhỏ từ thân thể Ngài. Hỡi Đấng Toàn Năng, vũ trụ này như món đồ chơi trong cuộc vui thần thánh của Ngài. Lạy Đấng Nương Tựa, chúng con luôn kính lễ Ngài và tôn nhận Ngài là Đấng Tối Thượng.

Verse 44

विद्याधरा ऊचु: त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन् कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथै: स्वै: । क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्वय‍ुदस्येत् ॥ ४४ ॥

Các Vidyādhara thưa: Lạy Chúa, thân người này vốn để đạt mục tiêu tối thượng, nhưng do māyā của Ngài thúc đẩy, sinh linh lầm chấp “ta” và “của ta” nơi thân này, lạc vào đường sai, ham mê đối tượng hư tạm và rơi vào mê vọng bản ngã. Tuy nhiên, ai chuyên tâm nếm cam lộ thánh truyện của Ngài qua việc nghe và xưng tụng, sẽ được giải thoát khỏi ảo tưởng ấy.

Verse 45

ब्राह्मणा ऊचु: त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताश: स्वयंत्वं हि मन्त्र: समिद्दर्भपात्राणि च । त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवताअग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशु: ॥ ४५ ॥

Các bà-la-môn thưa: Lạy Chúa Tối Thượng, chính Ngài là Yajña; chính Ngài là lễ vật (havis), là lửa. Ngài là thần chú Veda, là củi tế, là ngọn lửa, là cỏ kuśa và các bình khí tế tự. Ngài là các tư tế ṛtvij, là đôi vợ chồng yajamāna, là chư thiên đứng đầu bởi Indra, là agnihotra, svadhā, soma, bơ tinh khiết và con vật hiến tế; mọi điều được dâng hiến đều là Ngài hoặc năng lực của Ngài.

Verse 46

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभि- र्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतु: ॥ ४६ ॥

Lạy Chúa, Đấng hiện thân của tri thức Veda (trayī) và là chủ tế của yajña! Thuở xa xưa Ngài hóa thân thành Đại Varāha, dùng ngà nâng trái đất lên khỏi nước rasātala như voi nhấc hoa sen khỏi hồ. Trong hình Varāha vĩ đại ấy, Ngài phát ra âm thanh siêu việt; âm ấy được thừa nhận như thánh ca tế tự, và các bậc yogi như Sanaka đã thiền định và dâng lời tán tụng vinh quang Ngài.

Verse 47

स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्‌क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्ना: क्षयं यान्ति तस्मै नम: ॥ ४७ ॥

Lạy Yajñeśa, chúng con mong được diện kiến Ngài vì chúng con đã lỡ sai trong việc cử hành yajña theo nghi thức Veda. Xin Ngài hoan hỷ với chúng con. Chỉ cần con người xưng tụng thánh danh Ngài, mọi chướng ngại của yajña đều tiêu tan; vì thế, ngay trước tôn nhan, chúng con kính cẩn đảnh lễ Ngài.

Verse 48

मैत्रेय उवाच इति दक्ष: कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने ॥ ४८ ॥

Śrī Maitreya nói: Hỡi Vidura, khi mọi người hiện diện đều tán dương Hṛṣīkeśa, tâm thức của Dakṣa được thanh tịnh, và ông sắp đặt để khởi sự lại yajña vốn đã bị các tùy tùng của Śiva tàn phá.

Verse 49

भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥ ४९ ॥

Maitreya tiếp lời: Hỡi Vidura vô tội, Bhagavān Viṣṇu thật sự là Đấng thọ hưởng kết quả của mọi yajña; nhưng vì Ngài là Paramātmā của muôn loài, Ngài mãn nguyện chỉ với phần lễ vật của mình. Do đó, Ngài đã nói với Dakṣa bằng thái độ hoan hỷ, dịu dàng.

Verse 50

श्रीभगवानुवाच अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगत: कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंद‍ृगविशेषण: ॥ ५० ॥

Đức Thế Tôn phán: Ta, Phạm Thiên (Brahmā) và Thần Śarva (Śiva) là nguyên nhân tối thượng của vũ trụ. Ta là Paramātmā nội tại, chứng tri tự tại; nhưng theo cái nhìn vô tướng thì Brahmā, Śiva và Ta không khác biệt.

Verse 51

आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज । सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥ ५१ ॥

Hỡi Dakṣa, bậc dvija! Ta nhập vào ātma-māyā của Ta, năng lực cấu thành bởi các guṇa, rồi tạo dựng, gìn giữ và tiêu dung vũ trụ; tùy theo sai biệt của hành dụng, các biểu hiện của Ta được gọi bằng những danh xưng khác nhau.

Verse 52

तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि । ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ॥ ५२ ॥

Trong Brahman–Paramātmā thuần tịnh và bất nhị ấy, kẻ vô tri lại thấy Brahmā, Rudra (Śiva) và mọi hữu tình là khác biệt, như thể độc lập.

Verse 53

यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिर:पाण्यादिषु क्‍वचित् । पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्पर: ॥ ५३ ॥

Như người ta không bao giờ xem đầu, tay và các chi thể của mình là ‘của người khác’, cũng vậy, người bhakta nương tựa nơi Ta không thấy sai biệt giữa mọi hữu tình.

Verse 54

त्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिमधिगच्छति ॥ ५४ ॥

Hỡi bậc brāhmaṇa! Ai không thấy sai biệt trong nhất thể của Brahmā, Viṣṇu, Śiva và mọi hữu tình—những kẻ có cùng một Linh Ngã tối thượng—người ấy biết Brahman và đạt an lạc chân thật; kẻ khác thì không.

Verse 55

मैत्रेय उवाच एवं भगवतादिष्ट: प्रजापतिपतिर्हरिम् । अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ॥ ५५ ॥

Maitreya nói: Được Bhagavan chỉ dạy, Daksha—thủ lĩnh các Prajapati—đã theo nghi lễ tế tự mà cung kính thờ phụng Śrī Hari (Viṣṇu). Sau khi dâng tế lễ lên Ngài, ông lại riêng phần kính bái Brahmā và Śiva.

Verse 56

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहित: । कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि । उदवस्य सहर्त्विग्भि: सस्‍नाववभृथं तत: ॥ ५६ ॥

Với tâm cung kính, Daksha dùng phần của mình trong đồ cúng còn lại của yajña để thờ phụng Rudra (Śiva). Khi các nghi thức kết thúc, ông làm hài lòng các vị thần uống soma cùng mọi người hiện diện. Rồi cùng các tư tế, ông tắm lễ avabhṛtha và lòng được mãn nguyện.

Verse 57

तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे । धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययु: ॥ ५७ ॥

Nhờ chính oai lực của mình, Daksha đạt được phước lành; các chư thiên ban lời chúc để tâm trí ông vững trên con đường dharma. Rồi toàn thể Tridasha (chư thiên) rời đi về cõi trời.

Verse 58

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवत: क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम ॥ ५८ ॥

Maitreya nói: Ta đã nghe từ nguồn đáng tin rằng Dākṣāyaṇī Satī, sau khi bỏ thân cũ nhận từ Daksha, đã tái sinh nơi xứ Himavat, làm con gái của Menā.

Verse 59

तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका । अनन्यभावैकगतिं शक्ति: सुप्तेव पूरुषम् ॥ ५९ ॥

Ambikā (Durgā), vốn được biết là Dākṣāyaṇī Satī, lại một lần nữa nhận chính Śiva—người yêu dấu ấy—làm phu quân. Như śakti, với tâm một mực, nương tựa Puruṣa (Đấng Tối Thượng) trong buổi khởi đầu của tạo hóa mới.

Verse 60

एतद्भगवत: शम्भो: कर्म दक्षाध्वरद्रुह: । श्रुतं भागवताच्छिष्यादुद्धवान्मे बृहस्पते: ॥ ६० ॥

Maitreya nói: Hỡi Vidura, câu chuyện về lễ tế Dakṣa bị Bhagavān Śambhu phá hủy này ta đã nghe từ Uddhava, vị đại bhakta và là đệ tử của Bṛhaspati.

Verse 61

इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् । यो नित्यदाकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद् धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावत: ॥ ६१ ॥

Đây là hành trạng của Đấng Tối Thượng, vô cùng thanh tịnh, đem lại danh tiếng và thọ mạng, và tiêu trừ mọi đống tội lỗi. Hỡi con cháu Kuru, ai hằng ngày lắng nghe rồi lại thuật tụng với lòng bhakti và niềm tin, người ấy rũ sạch tội nhiễm.