Adhyaya 1

Verse 1

मैत्रेय उवाच मनोस्तु शतरूपायां तिस्र: कन्याश्च जज्ञिरे । आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुता: ॥ १ ॥

Śrī Maitreya nói: Svāyambhuva Manu có ba người con gái với hiền thê Śatarūpā; họ nổi danh là Ākūti, Devahūti và Prasūti.

Verse 2

आकूतिं रुचये प्रादादपि भ्रातृमतीं नृप: । पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदित: ॥ २ ॥

Vua Svāyambhuva Manu, với sự đồng thuận của Śatarūpā, dù Ākūti có hai anh em trai, vẫn gả nàng cho Prajāpati Ruci theo pháp putrikā, với điều kiện con trai sinh ra sẽ được trao lại cho Manu làm con.

Verse 3

प्रजापति: स भगवान् रुचिस्तस्यामजीजनत् । मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ॥ ३ ॥

Prajāpati Ruci, rực sáng bởi phẩm chất brāhmaṇa, nhờ định (samādhi) tối thượng đã sinh với Ākūti một đôi: một con trai và một con gái.

Verse 4

यस्तयो: पुरुष: साक्षाद्विष्णुर्यज्ञस्वरूपधृक् । या स्त्री सा दक्षिणा भूतेरंशभूतानपायिनी ॥ ४ ॥

Trong hai người con của Ākūti, con trai chính là hiện thân trực tiếp của Śrī Viṣṇu, mang danh Yajña; còn con gái là ‘Dakṣiṇā’, hóa thân một phần của Śrī Lakṣmī, bạn đời vĩnh cửu của Ngài.

Verse 5

आनिन्ये स्वगृहं पुत्र्या: पुत्रं विततरोचिषम् । स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर्जग्राह दक्षिणाम् ॥ ५ ॥

Svāyambhuva Manu hân hoan đưa cháu ngoại rực rỡ tên Yajña về nhà mình; còn chàng rể Ruci thì giữ Dakṣiṇā ở bên cạnh.

Verse 6

तां कामयानां भगवानुवाह यजुषां पति: । तुष्टायां तोषमापन्नोऽजनयद् द्वादशात्मजान् ॥ ६ ॥

Đấng Yajña, chủ tể của nghi lễ yajus, đã kết duyên cùng Dakṣiṇā, người khát khao Ngài làm phu quân; khi nàng mãn nguyện, Ngài cũng hoan hỷ và sinh ra mười hai người con trai.

Verse 7

तोष: प्रतोष: सन्तोषो भद्र: शान्तिरिडस्पति: । इध्म: कविर्विभु: स्वह्न: सुदेवो रोचनो द्विषट् ॥ ७ ॥

Mười hai con trai của Yajña và Dakṣiṇā được gọi là: Toṣa, Pratoṣa, Santoṣa, Bhadra, Śānti, Iḍaspati, Idhma, Kavi, Vibhu, Svahna, Sudeva và Rocana.

Verse 8

तुषिता नाम ते देवा आसन्स्वायम्भुवान्तरे । मरीचिमिश्रा ऋषयो यज्ञ: सुरगणेश्वर: ॥ ८ ॥

Trong thời Svāyambhuva Manu, các con trai ấy trở thành chư thiên được gọi chung là Tuṣita. Marīci làm thủ lĩnh các ṛṣi, và Yajña trở thành vua chư thiên, tức Indra.

Verse 9

प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ । तत्पुत्रपौत्रनप्तृणामनुवृत्तं तदन्तरम् ॥ ९ ॥

Hai người con của Svāyambhuva Manu là Priyavrata và Uttānapāda trở thành những vị vua vô cùng hùng mạnh. Con cháu của họ trong thời kỳ ấy lan rộng khắp ba cõi.

Verse 10

देवहूतिमदात्तात कर्दमायात्मजां मनु: । तत्सम्बन्धि श्रुतप्रायं भवता गदतो मम ॥ १० ॥

Hỡi con yêu, Svāyambhuva Manu đã trao người con gái rất mực yêu quý của mình là Devahūti cho hiền triết Kardama. Ta đã nói về mối duyên ấy trước đây, và con cũng đã nghe gần như đầy đủ.

Verse 11

दक्षाय ब्रह्मपुत्राय प्रसूतिं भगवान्मनु: । प्रायच्छद्यत्कृत: सर्गस्त्रिलोक्यां विततो महान् ॥ ११ ॥

Svāyambhuva Manu đã gả con gái mình là Prasūti cho Dakṣa, người con của Brahmā. Nhờ dòng dõi Dakṣa, sự sáng tạo được mở rộng và hậu duệ của ông lan khắp ba cõi.

Verse 12

या: कर्दमसुता: प्रोक्ता नव ब्रह्मर्षिपत्नय: । तासां प्रसूतिप्रसवं प्रोच्यमानं निबोध मे ॥ १२ ॥

Chín người con gái của hiền triết Kardama, như đã nói trước, được gả làm vợ cho chín vị brahmarṣi. Nay ta sẽ thuật về dòng dõi phát sinh từ chín người con gái ấy; hãy lắng nghe ta.

Verse 13

पत्नी मरीचेस्तु कला सुषुवे कर्दमात्मजा । कश्यपं पूर्णिमानं च ययोरापूरितं जगत् ॥ १३ ॥

Kalā, con gái của Kardama Muni và là hiền thê của Marīci, sinh hai người con: Kaśyapa và Pūrṇimā. Nhờ dòng dõi của họ, thế gian được lấp đầy khắp nơi.

Verse 14

पूर्णिमासूत विरजं विश्वगं च परन्तप । देवकुल्यां हरे: पादशौचाद्याभूत्सरिद्दिव: ॥ १४ ॥

Hỡi Vidura, trong hai người con là Kaśyapa và Pūrṇimā, Pūrṇimā sinh ba người con: Viraja, Viśvaga và Devakulyā. Trong số ấy, Devakulyā chính là dòng nước thiêng đã rửa đôi chân sen của Śrī Hari, rồi về sau hóa thành sông Gaṅgā ở cõi trời.

Verse 15

अत्रे: पत्‍न्यनसूया त्रीञ्जज्ञे सुयशस: सुतान् । दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान् ॥ १५ ॥

Anasūyā, hiền thê của Ṛṣi Atri, sinh ba người con lừng danh—Soma, Dattātreya và Durvāsā—là những phần hiện thân của Brahmā, Viṣṇu và Śiva. Soma là phần của Brahmā, Dattātreya là phần của Viṣṇu, còn Durvāsā là phần của Śiva.

Verse 16

विदुर उवाच अत्रेर्गृहे सुरश्रेष्ठा: स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: । किञ्चिच्चिकीर्षवो जाता एतदाख्याहि मे गुरो ॥ १६ ॥

Vidura thưa: Bạch thầy, vì sao ba vị thần tối thượng—Brahmā, Viṣṇu và Śiva—những đấng là nguyên nhân của tạo hóa, gìn giữ và hủy diệt vũ trụ, lại có thể sinh làm con của hiền thê Ṛṣi Atri? Xin thầy giảng cho con rõ.

Verse 17

मैत्रेय उवाच ब्रह्मणा चोदित: सृष्टावत्रिर्ब्रह्मविदां वर: । सह पत्‍न्या ययावृक्षं कुलाद्रिं तपसि स्थित: ॥ १७ ॥

Maitreya nói: Khi Brahmā truyền lệnh cho hiền giả Atri—bậc tối thắng trong hàng người biết Phạm—hãy tạo lập dòng giống sau khi kết duyên cùng Anasūyā, Atri và hiền thê liền đến thung lũng núi Ṛkṣa để thực hành khổ hạnh nghiêm mật.

Verse 18

तस्मिन् प्रसूनस्तबकपलाशाशोककानने । वार्भि: स्रवद्‌भिरुद्‍घुष्टेनिर्विन्ध्याया: समन्तत: ॥ १८ ॥

Trong thung lũng ấy là khu rừng rực rỡ với chùm hoa palāśa và những cây aśoka. Bên cạnh chảy dòng sông tên Nirvindhyā, và tiếng nước từ thác đổ róc rách ngọt lành vang khắp bốn phương. Hai vợ chồng đã đến nơi bờ bãi mỹ lệ ấy.

Verse 19

प्राणायामेन संयम्य मनो वर्षशतं मुनि: । अतिष्ठदेकपादेन निर्द्वन्द्वोऽनिलभोजन: ॥ १९ ॥

Tại đó, đại hiền triết Atri dùng pranayama để nhiếp tâm, dứt mọi chấp trước; vượt ngoài nhị nguyên, chỉ ‘ăn’ khí trời, đứng một chân suốt một trăm năm hành khổ hạnh.

Verse 20

शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वर: । प्रजामात्मसमां मह्यं प्रयच्छत्विति चिन्तयन् ॥ २० ॥

Ông thầm nghĩ: “Con xin nương tựa Đấng Chúa Tể vũ trụ; nguyện Ngài hoan hỷ ban cho con một người con trai giống như chính Ngài.”

Verse 21

तप्यमानं त्रिभुवनं प्राणायामैधसाग्निना । निर्गतेन मुनेर्मूर्ध्न: समीक्ष्य प्रभवस्त्रय: ॥ २१ ॥

Khi Atri Muni đang hành khổ hạnh khắc nghiệt ấy, một ngọn lửa rực cháy—lấy pranayama làm ‘nhiên liệu’—phát ra từ đỉnh đầu ngài; ngọn lửa ấy được ba vị thần tối thượng của ba cõi trông thấy.

Verse 22

अप्सरोमुनिगन्धर्वसिद्धविद्याधरोरगै: । वितायमानयशसस्तदाश्रमपदं ययु: ॥ २२ ॥

Khi ấy, ba vị thần ấy tiến đến đạo viện của Atri Muni, cùng với cư dân cõi trời như các apsara, gandharva, siddha, vidyadhara và nāga; họ bước vào āśrama của bậc đại hiền triết nổi danh bởi khổ hạnh.

Verse 23

तत्प्रादुर्भावसंयोगविद्योतितमना मुनि: । उत्तिष्ठन्नेकपादेन ददर्श विबुधर्षभान् ॥ २३ ॥

Khi ba vị thần cùng hiện ra, tâm vị hiền triết bừng sáng niềm hoan hỷ. Ngài vẫn đứng một chân; nhưng vừa thấy các bậc thần tối thắng ấy, dù rất khó, ngài vẫn tiến đến gần họ bằng một chân.

Verse 24

प्रणम्य दण्डवद्भूमावुपतस्थेऽर्हणाञ्जलि: । वृषहंससुपर्णस्थान् स्वै: स्वैश्चिह्नैश्च चिह्नितान् ॥ २४ ॥

Sau đó, vị hiền triết phủ phục như cây gậy trên đất, chắp tay dâng lễ, đảnh lễ ba vị thần ngự trên bò, thiên nga và Garuḍa, mỗi vị mang dấu hiệu riêng.

Verse 25

कृपावलोकेन हसद्वदनेनोपलम्भितान् । तद्रोचिषा प्रतिहते निमील्य मुनिरक्षिणी ॥ २५ ॥

Atri Muni vô cùng hoan hỷ khi thấy ánh nhìn từ bi và gương mặt mỉm cười của ba vị thần; bị hào quang thân thể các Ngài làm chói mắt, ông tạm thời nhắm mắt lại.

Verse 26

चेतस्तत्प्रवणं युञ्जन्नस्तावीत्संहताञ्जलि: । श्लक्ष्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयस: ॥ २६ ॥ अत्रिरुवाच विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानै- र्मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहा: । ते ब्रह्मविष्णुगिरिशा: प्रणतोऽस्म्यहं व-स्तेभ्य: क एव भवतां म इहोपहूत: ॥ २७ ॥

Dù tâm đã nghiêng về các Ngài, vị hiền triết vẫn thu nhiếp các căn, chắp tay, và bằng lời dịu ngọt bắt đầu tán thán những đấng tối tôn được muôn cõi tôn kính.

Verse 27

चेतस्तत्प्रवणं युञ्जन्नस्तावीत्संहताञ्जलि: । श्लक्ष्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयस: ॥ २६ ॥ अत्रिरुवाच विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानै- र्मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहा: । ते ब्रह्मविष्णुगिरिशा: प्रणतोऽस्म्यहं व-स्तेभ्य: क एव भवतां म इहोपहूत: ॥ २७ ॥

Atri thưa: “Ôi Brahmā, Viṣṇu và Girīśa! Vì sự sinh thành, duy trì và tan hoại của vũ trụ, các Ngài theo các guṇa của māyā mà phân thân thành ba hình thể qua từng thời đại. Con xin đảnh lễ cả ba; xin cho biết con đã khẩn cầu ai trong ba Ngài?”

Verse 28

एको मयेह भगवान्विविधप्रधानै- श्चित्तीकृत: प्रजननाय कथं नु यूयम् । अत्रागतास्तनुभृतां मनसोऽपि दूराद् ब्रूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे ॥ २८ ॥

Con đã chỉ hướng tâm đến một Bhagavān duy nhất, mong có người con giống như Ngài; Ngài vượt xa cả sự suy lường của tâm trí phàm nhân. Thế mà cả ba Ngài đều đến đây—xin từ bi nói rõ, giải tỏa nỗi bối rối lớn lao của con.

Verse 29

मैत्रेय उवाच इति तस्य वच: श्रुत्वा त्रयस्ते विबुधर्षभा: । प्रत्याहु: श्लक्ष्णया वाचा प्रहस्य तमृषिं प्रभो ॥ २९ ॥

Maitreya nói: Nghe lời của hiền triết Atri như vậy, ba vị thần tối thượng mỉm cười và đáp lại vị ṛṣi bằng lời lẽ dịu dàng, ngọt ngào.

Verse 30

देवा ऊचु: यथा कृतस्ते सङ्कल्पो भाव्यं तेनैव नान्यथा । सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन् यद्वै ध्यायति ते वयम् ॥ ३० ॥

Các vị thần nói: Hỡi brāhmaṇa, chí nguyện thanh tịnh của ông thật viên mãn; như ông đã quyết, điều ấy sẽ thành, không thể khác. Đấng mà ông đang thiền niệm chính là một thực tại ấy; vì vậy cả ba chúng ta đã đến với ông.

Verse 31

अथास्मदंशभूतास्ते आत्मजा लोकविश्रुता: । भवितारोऽङ्ग भद्रं ते विस्रप्स्यन्ति च ते यश: ॥ ३१ ॥

Hỡi người thân mến, các con trai của ông sẽ sinh ra như những phần biểu hiện của năng lực chúng ta và sẽ nổi danh khắp thế gian. Cầu phúc lành đến với ông—họ sẽ làm rạng danh tiếng tăm của ông khắp cõi đời.

Verse 32

एवं कामवरं दत्त्वा प्रतिजग्मु: सुरेश्वरा: । सभाजितास्तयो: सम्यग्दम्पत्योर्मिषतोस्तत: ॥ ३२ ॥

Vậy, sau khi ban ân phúc như ý, ba Đấng Chúa tể chư thiên (Brahmā, Viṣṇu và Maheśvara) liền biến mất khỏi nơi ấy ngay trước mắt đôi vợ chồng, những người đã cung kính tiếp đón các Ngài đúng phép.

Verse 33

सोमोऽभूद्ब्रह्मणोंऽशेन दत्तो विष्णोस्तु योगवित् । दुर्वासा: शङ्करस्यांशो निबोधाङ्गिरस: प्रजा: ॥ ३३ ॥

Sau đó, từ phần biểu hiện của Brahmā sinh ra Soma, thần Mặt Trăng; từ phần biểu hiện của Viṣṇu sinh ra Dattātreya, bậc đại hành giả; và từ phần biểu hiện của Śaṅkara sinh ra Durvāsā. Nay hãy nghe ta nói về vô số người con của Aṅgirā.

Verse 34

श्रद्धा त्वङ्गिरस: पत्नी चतस्रोऽसूत कन्यका: । सिनीवाली कुहू राका चतुर्थ्यनुमतिस्तथा ॥ ३४ ॥

Śraddhā, hiền thê của Aṅgirā, sinh bốn ái nữ: Sinīvālī, Kuhū, Rākā và người thứ tư là Anumati.

Verse 35

तत्पुत्रावपरावास्तां ख्यातौ स्वारोचिषेऽन्तरे । उतथ्यो भगवान्साक्षाद् ब्रह्मिष्ठश्च बृहस्पति: ॥ ३५ ॥

Ngoài bốn ái nữ ấy, bà còn sinh thêm hai con trai, lừng danh trong thời Svārociṣa Manu: Utathya và Bṛhaspati, bậc kiên trụ nơi Brahman.

Verse 36

पुलस्त्योऽजनयत्पत्‍न्यामगस्त्यं च हविर्भुवि । सोऽन्यजन्मनि दह्राग्निर्विश्रवाश्च महातपा: ॥ ३६ ॥

Pulastya cùng hiền thê Havirbhū sinh một con trai tên Agastya; ở đời sau ngài trở thành Dahrāgni. Ngoài ra, Pulastya còn có một người con đại khổ hạnh khác tên Viśravā.

Verse 37

तस्य यक्षपतिर्देव: कुबेरस्त्विडविडासुत: । रावण: कुम्भकर्णश्च तथान्यस्यां विभीषण: ॥ ३७ ॥

Viśravā có hai người vợ. Từ Iḍaviḍā sinh ra Kuvera, vị thần làm chủ các Yakṣa; còn từ người vợ khác sinh ra Rāvaṇa, Kumbhakarṇa và Vibhīṣaṇa.

Verse 38

पुलहस्य गतिर्भार्या त्रीनसूत सती सुतान् । कर्मश्रेष्ठं वरीयांसं सहिष्णुं च महामते ॥ ३८ ॥

Gati, hiền thê của hiền triết Pulaha, sinh ba người con: Karmaśreṣṭha, Varīyān và Sahiṣṇu; cả ba đều là bậc đại hiền nhân trí tuệ lớn.

Verse 39

क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत । ऋषीन्षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा ॥ ३९ ॥

Vợ của Kratu là Kriyā sinh ra sáu vạn đại hiền triết mang danh Vālakhilya. Tất cả đều thâm nhập Brahma-vidyā và thân tỏa rạng bởi tejas ấy.

Verse 40

ऊर्जायां जज्ञिरे पुत्रा वसिष्ठस्य परन्तप । चित्रकेतुप्रधानास्ते सप्त ब्रह्मर्षयोऽमला: ॥ ४० ॥

Hỡi bậc chế ngự kẻ thù, hiền triết Vasiṣṭha nơi người vợ Ūrjā (Arundhatī) sinh ra bảy vị Brahmarṣi thanh tịnh, đứng đầu là Citraketu.

Verse 41

चित्रकेतु: सुरोचिश्च विरजा मित्र एव च । उल्बणो वसुभृद्यानो द्युमान्शक्त्यादयोऽपरे ॥ ४१ ॥

Tên bảy vị ấy là: Citraketu, Suroci, Virajā, Mitra, Ulbaṇa, Vasubhṛdyāna và Dyumān. Từ người vợ khác của Vasiṣṭha cũng sinh ra những người con rất tài năng.

Verse 42

चित्तिस्त्वथर्वण: पत्नी लेभे पुत्रं धृतव्रतम् । दध्यञ्चमश्वशिरसं भृगोर्वंशं निबोध मे ॥ ४२ ॥

Citti, vợ của hiền triết Atharvā, sinh một người con tên Dhṛtavrata, tức Dadhyañca (Aśvaśirā). Nay hãy nghe ta nói về dòng dõi của Bhṛgu.

Verse 43

भृगु: ख्यात्यां महाभाग: पत्‍न्यां पुत्रानजीजनत् । धातारं च विधातारं श्रियं च भगवत्पराम् ॥ ४३ ॥

Hiền triết Bhṛgu đầy phúc lành, nơi người vợ Khyāti sinh hai con trai Dhātā và Vidhātā, cùng một con gái tên Śrī, người chí thành quy hướng Bhagavān Tối Thượng.

Verse 44

आयतिं नियतिं चैव सुते मेरुस्तयोरदात् । ताभ्यां तयोरभवतां मृकण्ड: प्राण एव च ॥ ४४ ॥

Hiền triết Meru có hai ái nữ tên Āyati và Niyati, rồi gả cho Dhātā và Vidhātā. Từ họ sinh ra hai con trai: Mṛkaṇḍa và Prāṇa.

Verse 45

मार्कण्डेयो मृकण्डस्य प्राणाद्वेदशिरा मुनि: । कविश्च भार्गवो यस्य भगवानुशना सुत: ॥ ४५ ॥

Từ Mṛkaṇḍa sinh ra Muni Mārkaṇḍeya; từ Prāṇa sinh ra hiền triết Vedaśirā. Con của Vedaśirā là Bhagavān Uśanā (Śukrācārya), còn gọi là Kavi, thuộc dòng Bhṛgu.

Verse 46

त एते मुनय: क्षत्तर्लोकान्सर्गैरभावयन् । एष कर्दमदौहित्रसन्तान: कथितस्तव ॥ ४६ ॥ श‍ृण्वत: श्रद्दधानस्य सद्य: पापहर: पर: । प्रसूतिं मानवीं दक्ष उपयेमे ह्यजात्मज: ॥ ४७ ॥

Hỡi Vidura, các bậc hiền triết ấy đã làm tăng dân số các cõi nhờ dòng dõi do họ sinh thành. Đó là phả hệ con cháu từ các ái nữ của Kardama mà ta đã thuật cho ông.

Verse 47

त एते मुनय: क्षत्तर्लोकान्सर्गैरभावयन् । एष कर्दमदौहित्रसन्तान: कथितस्तव ॥ ४६ ॥ श‍ृण्वत: श्रद्दधानस्य सद्य: पापहर: पर: । प्रसूतिं मानवीं दक्ष उपयेमे ह्यजात्मज: ॥ ४७ ॥

Ai lắng nghe phả hệ này với lòng tin sẽ lập tức được gột sạch tội lỗi. Prasūti, ái nữ của Manu, đã kết duyên với Dakṣa, con của Brahmā.

Verse 48

तस्यां ससर्ज दुहितृ: षोडशामललोचना: । त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामग्नये विभु: ॥ ४८ ॥

Với Prasūti, Dakṣa sinh được mười sáu ái nữ tuyệt mỹ, mắt trong như hoa sen. Trong số ấy, mười ba người được gả cho Dharma, và một người được gả cho Agni.

Verse 49

पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे । श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि: पुष्टि: क्रियोन्नति: ॥ ४९ ॥ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नय: । श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ॥ ५० ॥ शान्ति: सुखं मुदं तुष्टि: स्मयं पुष्टिरसूयत । योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ॥ ५१ ॥ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्री: प्रश्रयं सुतम् । मूर्ति: सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ॥ ५२ ॥

Trong hai người con gái còn lại, một người được bố thí cho cõi Pitṛloka và sống ở đó trong hòa ái; người kia được dâng cho Śrī Śiva, Bhavacchid, Đấng cắt đứt trói buộc tội lỗi. Mười ba con gái của Dakṣa được gả cho Dharma là: Śraddhā, Maitrī, Dayā, Śānti, Tuṣṭi, Puṣṭi, Kriyā, Unnati, Buddhi, Medhā, Titikṣā, Hrī và Mūrti.

Verse 50

पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे । श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि: पुष्टि: क्रियोन्नति: ॥ ४९ ॥ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नय: । श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ॥ ५० ॥ शान्ति: सुखं मुदं तुष्टि: स्मयं पुष्टिरसूयत । योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ॥ ५१ ॥ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्री: प्रश्रयं सुतम् । मूर्ति: सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ॥ ५२ ॥

Từ Śraddhā sinh ra Śubha, từ Maitrī sinh ra Prasāda, và từ Dayā sinh ra Abhaya. Như vậy, những người con là hiện thân của đức hạnh đã xuất hiện vì lợi ích của thế gian.

Verse 51

पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे । श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि: पुष्टि: क्रियोन्नति: ॥ ४९ ॥ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नय: । श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ॥ ५० ॥ शान्ति: सुखं मुदं तुष्टि: स्मयं पुष्टिरसूयत । योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ॥ ५१ ॥ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्री: प्रश्रयं सुतम् । मूर्ति: सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ॥ ५२ ॥

Từ Śānti sinh ra Sukha, từ Tuṣṭi sinh ra Muda, từ Puṣṭi sinh ra Smaya; từ Kriyā sinh ra Yoga, từ Unnati sinh ra Darpa, và từ Buddhi sinh ra Artha. Họ như những ngọn đèn soi sáng con đường dharma.

Verse 52

पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे । श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टि: पुष्टि: क्रियोन्नति: ॥ ४९ ॥ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नय: । श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ॥ ५० ॥ शान्ति: सुखं मुदं तुष्टि: स्मयं पुष्टिरसूयत । योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ॥ ५१ ॥ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्री: प्रश्रयं सुतम् । मूर्ति: सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ॥ ५२ ॥

Từ Medhā sinh ra Smṛti, từ Titikṣā sinh ra Kṣema, và từ Hrī sinh ra Praśraya. Mūrti, kho tàng mọi đức hạnh đáng kính, đã sinh ra Śrī Nara-Nārāyaṇa—đích thân Bhagavān Tối Thượng—trong hình tướng đôi ṛṣi.

Verse 53

ययोर्जन्मन्यदो विश्वमभ्यनन्दत्सुनिर्वृतम् । मनांसि ककुभो वाता: प्रसेदु: सरितोऽद्रय: ॥ ५३ ॥

Khi Nara-Nārāyaṇa xuất hiện, toàn thế gian tràn ngập hoan hỷ. Tâm trí mọi người trở nên an tịnh; gió bốn phương, sông ngòi và núi non cũng trở nên êm dịu, dễ chịu.

Verse 54

दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतु: कुसुमवृष्टय: । मुनयस्तुष्टुवुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नरा: ॥ ५४ ॥ नृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य आसीत्परममङ्गलम् । देवा ब्रह्मादय: सर्वे उपतस्थुरभिष्टवै: ॥ ५५ ॥

Trong các cõi trời, nhạc khí thiên giới vang lên và mưa hoa rơi từ hư không. Các hiền triết an tịnh tụng lời tán thán Veda, các Gandharva và Kinnara ca hát, các tiên nữ múa—khi Nara-Nārāyaṇa hiển hiện, mọi điềm lành tối thượng đều bày tỏ khắp nơi.

Verse 55

दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतु: कुसुमवृष्टय: । मुनयस्तुष्टुवुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नरा: ॥ ५४ ॥ नृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य आसीत्परममङ्गलम् । देवा ब्रह्मादय: सर्वे उपतस्थुरभिष्टवै: ॥ ५५ ॥

Ngay lúc ấy, các tiên nữ múa và điềm lành tối thượng tràn khắp. Chư thiên, đứng đầu là Phạm Thiên (Brahmā), đều đến với những lời tán tụng cao quý, cung kính đứng hầu và dâng lời cầu nguyện lên Bhagavān.

Verse 56

देवा ऊचु: यो मायया विरचितं निजयात्मनीदं खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय । एतेन धर्मसदने ऋषिमूर्तिनाद्य प्रादुश्चकार पुरुषाय नम: परस्मै ॥ ५६ ॥

Chư thiên thưa rằng: Xin đảnh lễ Đấng Purusha Tối Thượng, Ngôi Vị Thần Linh siêu việt, Đấng dùng māyā của mình tạo dựng vũ trụ này và khiến nó an trụ trong chính Ngài, như gió và mây ở trong hư không. Nay Ngài đã hiển hiện trong nhà của Dharma dưới hình tướng Ṛṣi Nara-Nārāyaṇa.

Verse 57

सोऽयं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टान् सत्त्वेन न: सुरगणाननुमेयतत्त्व: । द‍ृश्याददभ्रकरुणेन विलोकनेन यच्छ्रीनिकेतममलं क्षिपतारविन्दम् ॥ ५७ ॥

Nguyện Đấng Bhagavān Tối Thượng—Đấng được nhận biết qua kinh điển Veda chân chính—dùng đức tính thanh tịnh mà dập tắt mọi tai biến của tạo hóa, ban hòa bình và thịnh vượng. Xin Ngài đoái nhìn chư thiên bằng ánh mắt từ bi vô lượng; ánh nhìn ấy vượt cả vẻ đẹp của đóa sen tinh khiết, nơi ngự của Nữ thần Śrī (Lakṣmī).

Verse 58

एवं सुरगणैस्तात भगवन्तावभिष्टुतौ । लब्धावलोकैर्ययतुरर्चितौ गन्धमादनम् ॥ ५८ ॥

Maitreya nói: Hỡi Vidura, như vậy chư thiên đã thờ phụng Bhagavān, Đấng hiển hiện làm hiền triết Nara-Nārāyaṇa, bằng những lời cầu nguyện tán thán. Đức Chúa nhìn họ với lòng thương xót, rồi—sau khi được tôn kính—Ngài lên đường đến núi Gandhamādana.

Verse 59

ताविमौ वै भगवतो हरेरंशाविहागतौ । भारव्ययाय च भुव: कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ ॥ ५९ ॥

Hai vị ấy là phần hóa thân của Bhagavān Hari; để giảm gánh nặng cho thế gian, Ngài hiện thân làm Śrī Kṛṣṇa trong dòng Yadu và làm Arjuna trong dòng Kuru.

Verse 60

स्वाहाभिमानिनश्चाग्नेरात्मजांस्त्रीनजीजनत् । पावकं पवमानं च शुचिं च हुतभोजनम् ॥ ६० ॥

Vị thần lửa, đấng chủ trì của Svāhā, đã sinh với hiền thê Svāhā ba người con: Pāvaka, Pavamāna và Śuci, những vị tồn tại nhờ thọ hưởng lễ vật dâng vào lửa tế tự.

Verse 61

तेभ्योऽग्नय: समभवन्चत्वारिंशच्च पञ्च च । त एवैकोनपञ्चाशत्साकं पितृपितामहै: ॥ ६१ ॥

Từ ba vị ấy lại sinh ra bốn mươi lăm vị thần lửa nữa. Vì vậy tổng số thần lửa là bốn mươi chín, kể cả các bậc cha và vị tổ phụ.

Verse 62

वैतानिके कर्मणि यन्नामभिर्ब्रह्मवादिभि: । आग्नेय्य इष्टयो यज्ञे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते ॥ ६२ ॥

Trong nghi lễ Veda (vaitānika), các bà-la-môn theo khuynh hướng brahmavādī định danh những lễ phẩm dâng cho lửa trong yajña; chính các danh xưng ấy là bốn mươi chín vị thần lửa này.

Verse 63

अग्निष्वात्ता बर्हिषद: सौम्या: पितर आज्यपा: । साग्नयोऽनग्नयस्तेषां पत्नी दाक्षायणी स्वधा ॥ ६३ ॥

Agniṣvātta, Barhiṣada, Saumya và Ājyapa là các Pitṛ. Họ có thể là sāgnika hoặc niragnika. Phu nhân của tất cả các Pitṛ ấy là Svadhā, ái nữ của Dakṣa.

Verse 64

तेभ्यो दधार कन्ये द्वे वयुनां धारिणीं स्वधा । उभे ते ब्रह्मवादिन्यौ ज्ञानविज्ञानपारगे ॥ ६४ ॥

Svadhā, người được dâng cho các Pitṛ, sinh hai con gái tên Vayunā và Dhāriṇī. Cả hai đều là bậc luận về Phạm và tinh thông jñāna cùng vijñāna theo Veda.

Verse 65

भवस्य पत्नी तु सती भवं देवमनुव्रता । आत्मन: सद‍ृशं पुत्रं न लेभे गुणशीलत: ॥ ६५ ॥

Người con gái thứ mười sáu tên Satī là hiền thê của Bhagavān Śiva, luôn tận tụy phụng sự phu quân. Tuy vậy, nàng không có được người con trai tương xứng về đức hạnh và phẩm chất.

Verse 66

पितर्यप्रतिरूपे स्वे भवायानागसे रुषा । अप्रौढैवात्मनात्मानमजहाद्योगसंयुता ॥ ६६ ॥

Vì phụ thân nàng là Dakṣa đã giận dữ quở trách Bhagavān Śiva vốn vô tội, Satī khi chưa đến tuổi trưởng thành đã dùng năng lực yoga mà xả bỏ thân xác.