Adhyaya 21

Verse 1

श्रीशुक उवाच सत्यं समीक्ष्याब्जभवो नखेन्दुभि- र्हतस्वधामद्युतिरावृतोऽभ्यगात् । मरीचिमिश्रा ऋषयो बृहद्‌व्रता: सनन्दनाद्या नरदेव योगिन: ॥ १ ॥

Brahmā sinh từ hoa sen, khi quán xét sự thật và thấy ánh quang của Brahmaloka mình bị lu mờ bởi ánh chói từ móng chân của Vāmanadeva, liền đến gần Đấng Tối Thượng. Ngài đi cùng các đại hiền triết đứng đầu là Marīci và các yogi như Sanandana, nhưng trước luồng quang ấy họ cũng trở nên nhỏ bé.

Verse 2

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

Trong số các bậc vĩ nhân đến lễ bái chân sen của Chúa có những người viên mãn trong giới luật và kỷ cương (niyama–yama), tinh thông luận lý, lịch sử, Purāṇa và kinh điển; có người am tường Veda, Upaveda và các bộ sưu tập tri thức Veda; có người đã thiêu sạch ô nhiễm nghiệp bằng ngọn lửa trí tuệ bừng lên nhờ yoga; và có người đạt Brahmaloka không do nghiệp thường mà do minh triết Veda cao sâu. Rồi Brahmā, sinh từ hoa sen nơi rốn Viṣṇu, dâng nước cúng (arghya) lên đôi chân sen được nâng cao của Viṣṇu, thờ phụng với bhakti và dâng lời cầu nguyện.

Verse 3

वेदोपवेदा नियमा यमान्विता- स्तर्केतिहासाङ्गपुराणसंहिता: । ये चापरे योगसमीरदीपित- ज्ञानाग्निना रन्धितकर्मकल्मषा: ॥ २ ॥ ववन्दिरे यत्स्मरणानुभावत: स्वायम्भुवं धाम गता अकर्मकम् । अथाङ्‍‍घ्रये प्रोन्नमिताय विष्णो- रुपाहरत् पद्मभवोऽर्हणोदकम् । समर्च्य भक्त्याभ्यगृणाच्छुचिश्रवा यन्नाभिपङ्केरुहसम्भव: स्वयम् ॥ ३ ॥

Trong số các bậc vĩ nhân đến lễ bái chân sen của Chúa có người viên mãn niyama–yama, tinh thông luận lý, lịch sử, Purāṇa và kinh điển; có người am tường Veda–Upaveda và các tuyển tập tri thức Veda; có người thiêu sạch ô nhiễm nghiệp bằng lửa trí tuệ bừng lên nhờ yoga; và có người đạt Brahmaloka nhờ minh triết Veda cao sâu chứ không do nghiệp thường. Rồi Brahmā, sinh từ hoa sen nơi rốn Viṣṇu, dâng nước arghya lên đôi chân sen được nâng cao của Viṣṇu, thờ phụng với bhakti và dâng lời tán thán-cầu nguyện.

Verse 4

धातु: कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र । स्वर्धुन्यभून्नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्ति: ॥ ४ ॥

Hỡi Đại vương, nước từ bình kamaṇḍalu của Brahmā, nhờ được dùng để rửa đôi chân sen của Urukrama (Vāmanadeva), trở nên cực kỳ thanh tịnh và hóa thành Svardhunī—sông Hằng—tuôn chảy từ trời xuống. Dòng nước ấy tẩy sạch ba cõi, như danh tiếng trong sạch của Đấng Tối Thượng.

Verse 5

ब्रह्मादयो लोकनाथा: स्वनाथाय समाद‍ृता: । सानुगा बलिमाजह्रु: सङ्‌क्षिप्तात्मविभूतये ॥ ५ ॥

Phạm Thiên và các vị thần chủ quản các cõi đã cung kính bắt đầu thờ phụng Vāmana-deva, bậc Chủ Tể tối thượng của họ, Đấng đã thu nhiếp hình tướng bao trùm vạn hữu trở về bản thể nguyên sơ. Họ gom đủ mọi lễ vật và pháp cụ để cúng dường.

Verse 6

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

Họ thờ phụng Chúa bằng cách dâng nước, pādya và arghya, vòng hoa thơm, hương liệu thánh để xoa bôi, trầm hương và đèn, gạo rang, hạt nguyên, trái cây, rễ củ và mầm non.

Verse 7

तोयै: समर्हणै: स्रग्भिर्दिव्यगन्धानुलेपनै: । धूपैर्दीपै: सुरभिभिर्लाजाक्षतफलाङ्कुरै: ॥ ६ ॥ स्तवनैर्जयशब्दैश्च तद्वीर्यमहिमाङ्कितै: । नृत्यवादित्रगीतैश्च शङ्खदुन्दुभिनि:स्वनै: ॥ ७ ॥

Họ dâng lời tán tụng ghi dấu uy lực và vinh quang của Ngài, đồng thanh hô: “Jaya! Jaya!” Rồi họ múa, hòa tấu, ca hát, thổi tù và ốc và đánh trống kettledrum, nhờ đó mà thờ phụng Chúa.

Verse 8

जाम्बवानृक्षराजस्तु भेरीशब्दैर्मनोजव: । विजयं दिक्षु सर्वासु महोत्सवमघोषयत् ॥ ८ ॥

Jāmbavān, vua loài gấu, cũng tham dự nghi lễ. Ông thổi kèn vang khắp bốn phương, tuyên cáo đại lễ mừng chiến thắng của Vāmana-deva.

Verse 9

महीं सर्वां हृतां द‍ृष्ट्वा त्रिपदव्याजयाच्ञया । ऊचु: स्वभर्तुरसुरा दीक्षितस्यात्यमर्षिता: ॥ ९ ॥

Khi các thuộc hạ asura của Mahārāja Bali thấy rằng chủ của họ—người đã thọ dikṣā và kiên định trong tế lễ—đã mất toàn bộ sở hữu vì Vāmana-deva lấy đi dưới cớ xin ba bước đất, họ vô cùng phẫn nộ và nói như sau.

Verse 10

न वायं ब्रह्मबन्धुर्विष्णुर्मायाविनां वर: । द्विजरूपप्रतिच्छन्नो देवकार्यं चिकीर्षति ॥ १० ॥

Vamana này chắc chắn không phải là một brāhmaṇa mà là người giỏi nhất trong những kẻ lừa gạt, Chúa Viṣṇu. Giả dạng một brāhmaṇa, Ngài đã che giấu hình dạng thật của mình, và do đó Ngài đang hành động vì lợi ích của các bán thần.

Verse 11

अनेन याचमानेन शत्रुणा वटुरूपिणा । सर्वस्वं नो हृतं भर्तुर्न्यस्तदण्डस्य बर्हिषि ॥ ११ ॥

Chúa tể của chúng ta, Bali Mahārāja, vì đang thực hiện yajña, đã từ bỏ quyền trừng phạt. Lợi dụng điều này, kẻ thù vĩnh cửu của chúng ta, Viṣṇu, trong hình dạng một người ăn xin brahmacārī, đã lấy đi tất cả tài sản của ngài.

Verse 12

सत्यव्रतस्य सततं दीक्षितस्य विशेषत: । नानृतं भाषितुं शक्यं ब्रह्मण्यस्य दयावत: ॥ १२ ॥

Chúa tể của chúng ta, Bali Mahārāja, luôn kiên định với sự chân thật, và đặc biệt là vào lúc này, vì ngài đã được điểm đạo để thực hiện một tế lễ. Ngài luôn tốt bụng và nhân từ đối với các brāhmaṇa, và ngài không bao giờ có thể nói dối.

Verse 13

तस्मादस्य वधो धर्मो भर्तु: शुश्रूषणं च न: । इत्यायुधानि जगृहुर्बलेरनुचरासुरा: ॥ १३ ॥

Vì vậy, nhiệm vụ của chúng ta là giết Vāmanadeva, Chúa Viṣṇu này. Đây là nguyên tắc tôn giáo của chúng ta và là cách để phục vụ chủ nhân của chúng ta. Sau khi đưa ra quyết định này, những người theo phe quỷ của Bali Mahārāja đã cầm vũ khí lên với ý định giết Vāmanadeva.

Verse 14

ते सर्वे वामनं हन्तुं शूलपट्टिशपाणय: । अनिच्छन्तो बले राजन् प्राद्रवञ्जातमन्यव: ॥ १४ ॥

Tâu đức vua, những con quỷ, bị kích động bởi cơn giận dữ thường thấy, đã cầm thương và đinh ba trong tay, và trái với ý muốn của Bali Mahārāja, chúng lao tới để giết Chúa Vāmanadeva.

Verse 15

तानभिद्रवतो द‍ृष्ट्वा दितिजानीकपान् नृप । प्रहस्यानुचरा विष्णो: प्रत्यषेधन्नुदायुधा: ॥ १५ ॥

Tâu Đại vương, thấy quân A-tu-la hung hãn xông tới, các tùy tùng của Đức Viṣṇu mỉm cười. Họ cầm vũ khí lên và ngăn không cho bọn quỷ tiếp tục tiến công.

Verse 16

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

Nanda, Sunanda, Jaya, Vijaya, Prabala, Bala, Kumuda, Kumudākṣa, Viṣvaksena, Patattrirāṭ (Garuda), Jayanta, Śrutadeva, Puṣpadanta và Sātvata—đều là tùy tùng của Đức Viṣṇu. Mạnh như mười nghìn voi, họ bắt đầu tiêu diệt đạo quân A-tu-la.

Verse 17

नन्द: सुनन्दोऽथ जयो विजय: प्रबलो बल: । कुमुद: कुमुदाक्षश्च विष्वक्सेन: पतत्‍त्रिराट् ॥ १६ ॥ जयन्त: श्रुतदेवश्च पुष्पदन्तोऽथ सात्वत: । सर्वे नागायुतप्राणाश्चमूं ते जघ्नुरासुरीम् ॥ १७ ॥

Nanda, Sunanda, Jaya, Vijaya, Prabala, Bala, Kumuda, Kumudākṣa, Viṣvaksena, Patattrirāṭ (Garuda), Jayanta, Śrutadeva, Puṣpadanta và Sātvata—đều là tùy tùng của Đức Viṣṇu. Mạnh như mười nghìn voi, họ bắt đầu tiêu diệt đạo quân A-tu-la.

Verse 18

हन्यमानान् स्वकान् द‍ृष्ट्वा पुरुषानुचरैर्बलि: । वारयामास संरब्धान् काव्यशापमनुस्मरन् ॥ १८ ॥

Khi Bali Mahārāja thấy các tùy tùng của Đức Viṣṇu đang giết quân lính của mình, ông nhớ đến lời nguyền của Śukrācārya và ngăn đội quân đang phẫn nộ tiếp tục giao chiến.

Verse 19

हे विप्रचित्ते हे राहो हे नेमे श्रूयतां वच: । मा युध्यत निवर्तध्वं न न: कालोऽयमर्थकृत् ॥ १९ ॥

Hỡi Vipracitti, hỡi Rāhu, hỡi Nemi, hãy nghe lời ta! Đừng giao chiến; hãy lui lại. Thời vận này không đứng về phía chúng ta.

Verse 20

य: प्रभु: सर्वभूतानां सुखदु:खोपपत्तये । तं नातिवर्तितुं दैत्या: पौरुषैरीश्वर: पुमान् ॥ २० ॥

Hỡi các Daitya, bằng nỗ lực của con người không ai có thể vượt qua Đấng Tối Thượng, Ngôi Vị Chí Tôn, Đấng có thể ban vui và khổ cho mọi loài hữu tình.

Verse 21

यो नो भवाय प्रागासीदभवाय दिवौकसाम् । स एव भगवानद्य वर्तते तद्विपर्ययम् ॥ २१ ॥

Yếu tố thời gian tối thượng, biểu hiện của Đấng Tối Thượng, trước kia đứng về phía chúng ta và không thuận cho chư thiên; nay chính thời gian ấy lại đảo ngược, chống lại chúng ta.

Verse 22

बलेन सचिवैर्बुद्ध्या दुर्गैर्मन्त्रौषधादिभि: । सामादिभिरुपायैश्च कालं नात्येति वै जन: ॥ २२ ॥

Không ai có thể vượt qua biểu hiện thời gian của Đấng Tối Thượng—dù bằng sức mạnh vật chất, lời khuyên của quần thần, trí tuệ, ngoại giao, thành lũy, thần chú huyền bí, thuốc men, thảo dược hay bất cứ phương tiện nào khác.

Verse 23

भवद्भ‍िर्निर्जिता ह्येते बहुशोऽनुचरा हरे: । दैवेनर्द्धैस्त एवाद्य युधि जित्वा नदन्ति न: ॥ २३ ॥

Trước kia, nhờ thiên ý nâng đỡ, các ngươi đã nhiều lần đánh bại những kẻ theo chân Śrī Hari này; nhưng hôm nay chính họ, sau khi thắng chúng ta trong chiến trận, đang gầm vang hân hoan như sư tử.

Verse 24

एतान् वयं विजेष्यामो यदि दैवं प्रसीदति । तस्मात् कालं प्रतीक्षध्वं यो नोऽर्थत्वाय कल्पते ॥ २४ ॥

Nếu thiên ý thuận về phía chúng ta, chúng ta sẽ chiến thắng họ; vì vậy hãy chờ đợi thời khắc thuận lợi, khi việc đánh bại họ trở nên khả thi đối với chúng ta.

Verse 25

श्रीशुक उवाच पत्युर्निगदितं श्रुत्वा दैत्यदानवयूथपा: । रसां निर्विविशू राजन् विष्णुपार्षदताडिता: ॥ २५ ॥

Śrī Śukadeva nói: Tâu Đại vương, vâng theo lệnh của chủ mình là Bali Mahārāja, các thủ lĩnh Daitya và Dānava bị các tùy tùng của Viṣṇu đánh đuổi nên đã đi vào Rasātala, cõi thấp của vũ trụ.

Verse 26

अथ तार्क्ष्यसुतो ज्ञात्वा विराट्‌प्रभुचिकीर्षितम् । बबन्ध वारुणै: पाशैर्बलिं सूत्येऽहनि क्रतौ ॥ २६ ॥

Sau đó, Garuḍa, vua loài chim, hiểu được ý muốn của Chủ tể mình; vào ngày soma-pāna, sau khi tế lễ kết thúc, ngài đã dùng dây trói của Varuṇa bắt trói Bali Mahārāja.

Verse 27

हाहाकारो महानासीद् रोदस्यो: सर्वतोदिशम् । निगृह्यमाणेऽसुरपतौ विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २७ ॥

Khi Bali Mahārāja, chúa tể loài asura, bị Đức Viṣṇu đầy uy lực bắt giữ như thế, tiếng than khóc vang dậy khắp mọi phương, tràn khắp các cõi trên và cõi dưới.

Verse 28

तं बद्धं वारुणै: पाशैर्भगवानाह वामन: । नष्टश्रियं स्थिरप्रज्ञमुदारयशसं नृप ॥ २८ ॥

Tâu Đại vương, khi ấy Bhagavān Vāmanadeva đã nói với Bali Mahārāja—người bị trói bằng dây của Varuṇa, thân sắc đã tàn nhưng trí vẫn kiên định, nổi tiếng vì lòng rộng rãi.

Verse 29

पदानि त्रीणि दत्तानि भूमेर्मह्यं त्वयासुर । द्वाभ्यां क्रान्ता मही सर्वा तृतीयमुपकल्पय ॥ २९ ॥

Hỡi vua của loài asura, ngươi đã hứa dâng cho Ta ba bước đất. Với hai bước, Ta đã bao trùm toàn thể vũ trụ; nay hãy suy nghĩ xem Ta nên đặt bước thứ ba ở đâu.

Verse 30

यावत् तपत्यसौ गोभिर्यावदिन्दु: सहोडुभि: । यावद् वर्षति पर्जन्यस्तावती भूरियं तव ॥ ३० ॥

Chừng nào mặt trời cùng các vì sao và mặt trăng còn chiếu sáng, và chừng nào mây còn đổ mưa, thì toàn cõi đất này đều thuộc quyền sở hữu của ngài.

Verse 31

पदैकेन मयाक्रान्तो भूर्लोक: खं दिशस्तनो: । स्वर्लोकस्ते द्वितीयेन पश्यतस्ते स्वमात्मना ॥ ३१ ॥

Với một bước, Ta đã chiếm trọn Bhūrloka; với thân Ta, bầu trời và mọi phương đều được bao trùm. Và ngay trước mặt ngươi, với bước thứ hai, Ta đã chiếm cả Svargaloka, cõi thượng giới.

Verse 32

प्रतिश्रुतमदातुस्ते निरये वास इष्यते । विश त्वं निरयं तस्माद् गुरुणा चानुमोदित: ॥ ३२ ॥

Vì ngươi không thể bố thí đúng như lời hứa, theo luật định ngươi phải xuống cư trú ở các cõi địa ngục. Vậy, theo lệnh của thầy tâm linh Śukrācārya, hãy xuống đó và sống tại ấy.

Verse 33

वृथा मनोरथस्तस्य दूर: स्वर्ग: पतत्यध: । प्रतिश्रुतस्यादानेन योऽर्थिनं विप्रलम्भते ॥ ३३ ॥

Kẻ hứa với người xin rồi lại không trao, khiến họ bị lừa dối, thì xa rời cõi trời; mọi ước vọng trở nên vô ích; và người ấy sa xuống cảnh giới địa ngục.

Verse 34

विप्रलब्धो ददामीति त्वयाहं चाढ्यमानिना । तद् व्यलीकफलं भुङ्‌क्ष्व निरयं कतिचित् समा: ॥ ३४ ॥

Vì kiêu ngạo về của cải, ngươi đã nói “Ta sẽ cho” để lừa Ta, nhưng lại không thể giữ lời. Bởi vậy, do quả báo của lời hứa dối trá ấy, ngươi phải chịu đời sống địa ngục trong vài năm.