Adhyaya 18

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्थं विरिञ्चस्तुतकर्मवीर्य: प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुज: शङ्खगदाब्जचक्र: पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षण: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Sau khi Brahmā đã nói như vậy để tán dương công hạnh và uy lực của Đấng Tối Thượng, Đức Bhagavān—bản thể bất tử, không chịu sự chết như phàm nhân—đã hiển hiện từ thai của Aditi. Ngài có bốn tay, cầm ốc, chùy, hoa sen và đĩa; mặc y vàng, và đôi mắt như cánh sen đang nở.

Verse 2

श्यामावदातो झषराजकुण्डल- त्विषोल्ल‍सच्छ्रीवदनाम्बुज: पुमान् । श्रीवत्सवक्षा बलयाङ्गदोल्ल‍स- त्किरीटकाञ्चीगुणचारुनूपुर: ॥ २ ॥

Thân thể của Đức Bhagavān mang sắc thẫm, thanh tịnh và không vướng bất kỳ men say nào. Gương mặt sen của Ngài rực đẹp nhờ đôi hoa tai như “vua cá”, và trên ngực có dấu Śrīvatsa. Vòng tay nơi cổ tay, vòng tay trên bắp tay, mũ miện trên đầu, đai lưng nơi eo, sợi chỉ thiêng vắt ngang ngực, và chuông mắt cá trang điểm đôi chân sen của Ngài.

Verse 3

मधुव्रतव्रातविघुष्टया स्वया विराजित: श्रीवनमालया हरि: । प्रजापतेर्वेश्मतम: स्वरोचिषा विनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभ: ॥ ३ ॥

Hari rực rỡ với vòng hoa Śrī-vanamālā trên ngực; hương thơm nồng của hoa khiến bầy ong đông đảo vo ve tự nhiên kéo đến tìm mật. Khi Chúa hiển hiện, mang ngọc Kaustubha nơi cổ, ánh quang của Ngài đã xua tan bóng tối trong ngôi nhà của Prajāpati Kaśyapa.

Verse 4

दिश: प्रसेदु: सलिलाशयास्तदा प्रजा: प्रहृष्टा ऋतवो गुणान्विता: । द्यौरन्तरीक्षं क्षितिरग्निजिह्वा गावो द्विजा: सञ्जहृषुर्नगाश्च ॥ ४ ॥

Khi ấy, muôn phương đều an vui; sông ngòi, biển cả và mọi thủy vực cũng hân hoan, dân chúng rạng rỡ. Các mùa bày tỏ trọn vẹn phẩm tính riêng. Chúng sinh ở cõi trời, trong hư không và trên mặt đất đều reo mừng; chư thiên, bò cái, các bà-la-môn và núi non đều tràn đầy hỷ lạc.

Verse 5

श्रोणायां श्रवणद्वादश्यां मुहूर्तेऽभिजिति प्रभु: । सर्वे नक्षत्रताराद्याश्चक्रुस्तज्जन्म दक्षिणम् ॥ ५ ॥

Vào ngày Śravaṇa-dvādaśī, khi trăng ở tú Śravaṇa và đúng vào giờ lành Abhijit, Đức Chúa Tể đã hiển lộ trong vũ trụ này. Xem sự giáng hiện ấy là đại cát tường, mọi sao và hành tinh, từ Mặt Trời đến Sao Thổ, đều rộng lòng bố thí và cúng dường.

Verse 6

द्वादश्यां सवितातिष्ठन्मध्यन्दिनगतो नृप । विजयानाम सा प्रोक्ता यस्यां जन्म विदुर्हरे: ॥ ६ ॥

Tâu Đại vương, vào ngày dvādaśī khi Đức Chúa Tể giáng hiện, Mặt Trời đứng đúng đỉnh trời giữa trưa—điều này các bậc học giả đều biết. Dvādaśī ấy được gọi là Vijayā.

Verse 7

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवानका: । चित्रवादित्रतूर्याणां निर्घोषस्तुमुलोऽभवत् ॥ ७ ॥

Ốc tù và và trống kettledrum vang rền; mṛdaṅga, paṇava và ānaka hòa tấu đồng thời. Âm vang của muôn nhạc khí và kèn trống dậy lên cuồn cuộn.

Verse 8

प्रीताश्चाप्सरसोऽनृत्यन्गन्धर्वप्रवरा जगु: । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनव: पितरोऽग्नय: ॥ ८ ॥

Vì vô cùng hoan hỷ, các Apsarā múa trong hân hoan; những Gandharva ưu tú cất tiếng ca. Các đại hiền triết, chư thiên, các Manu, các Pitṛ và các thần lửa đều dâng lời tán tụng để làm đẹp lòng Đức Chúa Tể.

Verse 9

सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नरा: । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमा: ॥ ९ ॥ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगा: । अदित्या आश्रमपदं कुसुमै: समवाकिरन् ॥ १० ॥

Các Siddha, Vidyādhara, Kimpuruṣa, Kinnara, Cāraṇa, Yakṣa, Rākṣasa, Suparṇa, các đại xà tối thượng và những kẻ tùy tùng chư thiên—tất cả đều rải mưa hoa lên đạo tràng của Aditi, phủ kín cả ngôi nhà. Vừa ca tụng, tán dương Thượng Đế, họ vừa múa hát trong niềm hoan hỷ.

Verse 10

सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नरा: । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमा: ॥ ९ ॥ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगा: । अदित्या आश्रमपदं कुसुमै: समवाकिरन् ॥ १० ॥

Các Siddha, Vidyādhara, Kimpuruṣa, Kinnara, Cāraṇa, Yakṣa, Rākṣasa, Suparṇa, các đại xà tối thượng và những kẻ tùy tùng chư thiên—tất cả đều rải mưa hoa lên đạo tràng của Aditi, phủ kín cả ngôi nhà. Vừa ca tụng, tán dương Thượng Đế, họ vừa múa hát trong niềm hoan hỷ.

Verse 11

द‍ृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्भवं परं पुमांसं मुदमाप विस्मिता । गृहीतदेहं निजयोगमायया प्रजापतिश्चाह जयेति विस्मित: ॥ ११ ॥

Khi Aditi thấy Đấng Tối Thượng xuất hiện từ chính bào thai của mình, mang thân thể siêu việt nhờ yogamāyā của Ngài, nàng kinh ngạc và tràn đầy hoan hỷ. Thấy hài nhi ấy, Prajāpati Kaśyapa cũng vui mừng lẫn sửng sốt mà thốt lên: “Jaya! Jaya!”

Verse 12

यत् तद् वपुर्भाति विभूषणायुधै- रव्यक्तचिद्वय‍क्तमधारयद्धरि: । बभूव तेनैव स वामनो वटु: सम्पश्यतोर्दिव्यगतिर्यथा नट: ॥ १२ ॥

Chúa tể hiện ra trong hình tướng nguyên sơ, rực rỡ với trang sức và vũ khí trong tay. Dẫu hình tướng thường hằng ấy vốn không dễ thấy trong cõi vật chất, Hari vẫn hiển lộ như vậy. Rồi trước mặt cha mẹ, Ngài hóa thành Vāmana—một brāhmaṇa lùn, bậc brahmacārī—như diễn viên đổi vai trên sân khấu.

Verse 13

तं वटुं वामनं द‍ृष्ट्वा मोदमाना महर्षय: । कर्माणि कारयामासु: पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥ १३ ॥

Thấy Ngài trong hình tướng Vāmana—một vatu brahmacārī—các đại hiền triết vô cùng hoan hỷ. Họ tôn Prajāpati Kaśyapa làm chủ lễ và cử hành đầy đủ các nghi lễ Veda, như nghi thức mừng sinh nhật và các lễ sinh thành khác, đúng theo pháp.

Verse 14

तस्योपनीयमानस्य सावित्रीं सविताब्रवीत् । बृहस्पतिर्ब्रह्मसूत्रं मेखलां कश्यपोऽददात् ॥ १४ ॥

Trong lễ thụ dây thiêng của Vāmanadeva, thần Mặt Trời tự thân tụng mantra Sāvitrī–Gāyatrī. Bṛhaspati dâng sợi chỉ thánh, và hiền thánh Kaśyapa dâng thắt lưng mekhalā bằng cỏ.

Verse 15

ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पति: । कौपीनाच्छादनं माता द्यौश्छत्रं जगत: पते: ॥ १५ ॥

Mẹ Đất dâng cho Ngài tấm da nai (kṛṣṇājina), còn thần Trăng—chúa tể thảo mộc—dâng cây gậy brahma-daṇḍa của người phạm hạnh. Mẹ Aditi dâng y phục kaupīna, và vị thần cai quản cõi trời dâng chiếc lọng cho Đấng Chủ Tể muôn loài.

Verse 16

कमण्डलुं वेदगर्भ: कुशान्सप्तर्षयो ददु: । अक्षमालां महाराज सरस्वत्यव्ययात्मन: ॥ १६ ॥

Tâu Đại vương, Phạm Thiên—Đấng Veda-garbha—dâng bình nước kamandalu lên Thượng Đế bất tận. Bảy hiền thánh dâng cỏ kuśa, và Mẹ Sarasvatī dâng chuỗi hạt rudrākṣa (akṣamālā).

Verse 17

तस्मा इत्युपनीताय यक्षराट् पात्रिकामदात् । भिक्षां भगवती साक्षादुमादादम्बिका सती ॥ १७ ॥

Khi đã được trao dây thiêng như vậy, Kuvera, vua của các Yakṣa, dâng cho Ngài chiếc bát khất thực. Rồi chính Bhagavatī Umā—Ambikā trinh khiết—ban cho Ngài phần bố thí đầu tiên.

Verse 18

स ब्रह्मवर्चसेनैवं सभां सम्भावितो वटु: । ब्रह्मर्षिगणसञ्जुष्टामत्यरोचत मारिष: ॥ १८ ॥

Được mọi người cung kính đón chào như thế, Vāmanadeva—vị phạm hạnh tối thượng—tỏa rạng uy quang brahman. Giữa hội chúng đầy các bậc thánh brāhmaṇa, Ngài vượt trội tất cả về vẻ đẹp.

Verse 19

समिद्धमाहितं वह्निं कृत्वा परिसमूहनम् । परिस्तीर्य समभ्यर्च्य समिद्भ‍िरजुहोद् द्विज: ॥ १९ ॥

Đức Śrī Vāmanadeva nhóm lửa tế tự, sắp đặt đàn tràng, trải bày nghi thức, thành kính lễ bái rồi dâng cúng hỏa tế bằng củi samidh.

Verse 20

श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितं बलिं भृगूणामुपकल्पितैस्तत: । जगाम तत्राखिलसारसम्भृतो भारेण गां सन्नमयन्पदे पदे ॥ २० ॥

Nghe rằng Bali Mahārāja đang cử hành những lễ aśvamedha hùng mạnh dưới sự bảo trợ của các brāhmaṇa dòng Bhṛgu, Đấng Tối Thượng—viên mãn mọi phương diện—liền đến đó để ban ân; mỗi bước chân Ngài, vì sức nặng, khiến đất mẹ lún xuống.

Verse 21

तं नर्मदायास्तट उत्तरे बले- र्य ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंज्ञके । प्रवर्तयन्तो भृगव: क्रतूत्तमं व्यचक्षतारादुदितं यथा रविम् ॥ २१ ॥

Trên bờ bắc sông Narmadā, tại pháp trường Bhṛgukaccha, khi các tư tế dòng Bhṛgu đang cử hành tế lễ tối thượng, họ thấy Vāmanadeva như mặt trời vừa mọc ngay gần đó.

Verse 22

ते ऋत्विजो यजमान: सदस्या हतत्विषो वामनतेजसा नृप । सूर्य: किलायात्युत वा विभावसु: सनत्कुमारोऽथ दिद‍ृक्षया क्रतो: ॥ २२ ॥

Tâu Đại vương, do hào quang rực rỡ của Vāmanadeva, các tư tế, Bali—chủ tế—và toàn thể hội chúng đều như bị đoạt mất vẻ sáng. Họ liền hỏi nhau: “Có phải chính Sūrya, hay Agni, hoặc Sanat-kumāra đã đến để chiêm bái lễ tế chăng?”

Verse 23

इत्थं सशिष्येषु भृगुष्वनेकधा वितर्क्यमाणो भगवान्स वामन: । छत्रं सदण्डं सजलं कमण्डलुं विवेश बिभ्रद्धयमेधवाटम् ॥ २३ ॥

Khi các tư tế dòng Bhṛgu cùng môn đồ còn đang bàn luận đủ điều, Bhagavān Vāmanadeva—tay cầm gậy, lọng và bình kamaṇḍalu đầy nước—đã bước vào pháp trường tế lễ aśvamedha.

Verse 24

मौञ्‍ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥ २४ ॥ प्रविष्टं वीक्ष्य भृगव: सशिष्यास्ते सहाग्निभि: । प्रत्यगृह्णन्समुत्थाय सङ्‌क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥ २५ ॥

Trong hình dáng một cậu bé Bà-la-môn, thắt đai cỏ munja, đeo dây thiêng, khoác da nai và để tóc bện, Đức Vāmana bước vào pháp đàn tế lễ. Hào quang rực rỡ của Ngài làm lu mờ ánh sáng của các tế sư và môn đồ; họ liền đứng dậy, đảnh lễ và cung kính nghênh tiếp đúng nghi lễ.

Verse 25

मौञ्‍ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥ २४ ॥ प्रविष्टं वीक्ष्य भृगव: सशिष्यास्ते सहाग्निभि: । प्रत्यगृह्णन्समुत्थाय सङ्‌क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥ २५ ॥

Thấy Đức Chúa bước vào đàn tế, các tế sư dòng Bhṛgu cùng môn đồ và lửa tế liền đứng dậy. Bị hào quang của Ngài làm lu mờ, họ cúi lạy và cung kính tiếp đón đúng pháp nghi.

Verse 26

यजमान: प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् । रूपानुरूपावयवं तस्मा आसनमाहरत् ॥ २६ ॥

Thấy Đức Vāmana đáng chiêm ngưỡng, mỹ lệ và các chi thể hài hòa làm đẹp toàn thân, Bali Mahārāja—chủ tế—vui mừng khôn xiết và hoan hỷ dâng Ngài một chỗ ngồi.

Verse 27

स्वागतेनाभिनन्द्याथ पादौ भगवतो बलि: । अवनिज्यार्चयामास मुक्तसङ्गमनोरमम् ॥ २७ ॥

Sau khi nghênh tiếp đúng phép Đức Chúa—Đấng luôn khả ái đối với những linh hồn giải thoát—Bali Mahārāja thờ phụng Ngài bằng cách rửa đôi chân sen của Ngài.

Verse 28

तत्पादशौचं जनकल्मषापहं स धर्मविन्मूर्ध्‍न्यदधात् सुमङ्गलम् । यद् देवदेवो गिरिशश्चन्द्रमौलि- र्दधार मूर्ध्ना परया च भक्त्या ॥ २८ ॥

Nước rửa chân Ngài là điềm lành tối thượng, có sức gột sạch cấu uế tội lỗi của muôn người. Hiểu rõ đạo lý, Bali Mahārāja đặt nước ấy lên đỉnh đầu mình, noi theo Thần của chư thần là Śiva—Girīśa, người đội trăng—vốn với lòng sùng kính tối thượng cũng đội trên đầu dòng Gaṅgā phát ra từ ngón chân của Viṣṇu.

Verse 29

श्रीबलिरुवाच स्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन्किं करवाम ते । ब्रह्मर्षीणां तप: साक्षान्मन्ये त्वार्य वपुर्धरम् ॥ २९ ॥

Vua Bali nói với Chúa Vamanadeva: Ôi Bà-la-môn, tôi xin hân hoan chào đón và kính cẩn đảnh lễ Ngài. Xin hãy cho biết chúng tôi có thể làm gì cho Ngài. Tôi xem Ngài là hiện thân của sự khổ hạnh của các thánh nhân vĩ đại.

Verse 30

अद्य न: पितरस्तृप्ता अद्य न: पावितं कुलम् । अद्य स्विष्ट: क्रतुरयं यद् भवानागतो गृहान् ॥ ३० ॥

Lạy Chúa, vì Ngài đã ân cần đến nhà chúng tôi, tất cả tổ tiên tôi đều hài lòng, gia tộc và toàn bộ triều đại của chúng tôi đã được thanh tẩy, và buổi tế lễ này giờ đây đã hoàn tất nhờ sự hiện diện của Ngài.

Verse 31

अद्याग्नयो मे सुहुता यथाविधि द्विजात्मज त्वच्चरणावनेजनै: । हतांहसो वार्भिरियं च भूरहो तथा पुनीता तनुभि: पदैस्तव ॥ ३१ ॥

Hỡi con trai của Bà-la-môn, hôm nay ngọn lửa tế lễ đang bùng cháy theo đúng lời dạy của kinh điển, và tôi đã được giải thoát khỏi mọi phản ứng tội lỗi nhờ dòng nước rửa chân sen của Ngài. Lạy Chúa, nhờ sự chạm vào của đôi chân sen nhỏ bé của Ngài, toàn bộ mặt đất đã được thánh hóa.

Verse 32

यद् वटो वाञ्छसि तत्प्रतीच्छ मे त्वामर्थिनं विप्रसुतानुतर्कये । गां काञ्चनं गुणवद् धाम मृष्टं तथान्नपेयमुत वा विप्रकन्याम् । ग्रामान् समृद्धांस्तुरगान् गजान् वा रथांस्तथार्हत्तम सम्प्रतीच्छ ॥ ३२ ॥

Hỡi con trai của Bà-la-môn, dường như Ngài đến đây để yêu cầu tôi điều gì đó. Vì vậy, bất cứ điều gì Ngài muốn, Ngài có thể lấy từ tôi. Ngài có thể nhận bò, vàng, nhà cửa tiện nghi, thức ăn ngon, con gái Bà-la-môn, những ngôi làng trù phú, ngựa, voi, xe ngựa hoặc bất cứ thứ gì Ngài mong muốn.