Adhyaya 14

Sutra 1

सौवर्णिकः पौरजानपदानां रूप्यसुवर्णमावेशनिभिः कारयेत् ॥ कZ_०२.१४.०१ ॥

Thợ kim hoàn/giám định viên của nhà nước (sauvarṇika) phải cho dân thành thị và nông thôn giao dịch bạc và vàng thông qua việc ký gửi tiếp nhận/kiểm định chính thức (āveśa) theo thủ tục được quy định.

Sutra 2

निर्दिष्टकालकार्यं च कर्म कुर्युः अनिर्दिष्टकालं कार्यापदेशम् ॥ कZ_०२.१४.०२ ॥

Họ phải thực hiện công việc có thời hạn và mục tiêu được chỉ định; đối với công việc không có thời hạn xác định, họ chỉ được tiến hành khi có sự giao phó chính thức (kāryāpadeśa).

Sutra 3

कार्यस्यान्यथाकरणे वेतननाशः तद्द्विगुणश्च दण्डः ॥ कZ_०२.१४.०३ ॥

Nếu công việc được giao bị thực hiện không đúng như quy định, thì tiền công bị tước, và bị phạt số tiền gấp đôi khoản tiền công ấy.

Sutra 4

कालातिपातने पादहीनं वेतनं तद्द्विगुणश्च दण्डः ॥ कZ_०२.१४.०४ ॥

Nếu chậm trễ vượt quá thời hạn đã quy định, tiền công bị giảm một phần tư, và bị phạt số tiền gấp đôi khoản tiền công bị giảm đó.

Sutra 5

यथावर्णप्रमाणं निक्षेपं गृह्णीयुस्तथाविधमेवार्पयेयुः ॥ कZ_०२.१४.०५ ॥

Họ phải nhận ký gửi theo đúng màu/cấp đã nêu và theo đúng lượng đã đo, và phải hoàn trả chính xác cùng loại (cùng cấp và cùng lượng).

Sutra 6

कालान्तरादपि च तथाविधमेव प्रतिगृह्णीयुः अन्यत्र क्षीणपरिशीर्णाभ्याम् ॥ कZ_०२.१४.०६ ॥

Dù sau một khoảng thời gian, họ vẫn phải nhận lại (hoặc nhận để hoàn trả) đúng cùng loại ấy—trừ trường hợp có hao hụt hoặc hao mòn do sử dụng.

Sutra 7

आवेशनिभिः सुवर्णपुद्गललक्षणप्रयोगेषु तत्तज्जानीयात् ॥ कZ_०२.१४.०७ ॥

Bằng các dấu hiệu nhận biết và bằng việc áp dụng các phép thử về đặc tính của vàng và vàng thỏi, cần xác định rõ danh tính/chất lượng riêng của từng món.

Sutra 8

तप्तकलधौतकयोः काकणिकः सुवर्णे क्षयो देयः ॥ कZ_०२.१४.०८ ॥

Đối với vàng được nung nóng và rửa/làm sạch, được cho phép một khoản hao hụt là một kākaṇikā.

Sutra 9

तीक्ष्णकाकणी रूप्यद्विगुणः रागप्रक्षेपः तस्य षड्भागः क्षयः ॥ कZ_०२.१४.०९ ॥

Đối với việc thêm ‘tīkṣṇa-kākaṇī’ (phụ gia sắc/mạnh) và việc thêm bạc gấp đôi làm chất pha để tạo màu/hợp kim, được phép tính hao hụt trong quá trình bằng một phần sáu lượng chất pha đó.

Sutra 10

वर्णहीने माषावरे पूर्वः साहसदण्डः प्रमाणहीने मध्यमः तुलाप्रतिमानोपधाव् उत्तमः कृतभाण्डोपधौ च ॥ कZ_०२.१४.१० ॥

Nếu thiếu về phẩm cấp/màu (chất lượng) hoặc thiếu một māṣa, áp dụng mức phạt gian lận thấp nhất; nếu thiếu về chuẩn đo lường, áp dụng mức phạt trung; còn nếu gian lận liên quan đến cân/quả cân chuẩn hoặc việc can thiệp vào đồ vật đã chế tạo, áp dụng mức phạt cao nhất.

Sutra 11

सौवर्णिकेनादृष्टमन्यत्र वा प्रयोगं कारयतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.१४.११ ॥

Nếu bắt thợ kim hoàn thực hiện một công đoạn chưa được giám sát/chuẩn y (bởi quan giám sát) hoặc bắt làm ở nơi khác (ngoài cơ sở), thì người sai khiến bị phạt mười hai paṇa.

Sutra 12

कर्तुर्द्विगुणः सापसारश्चेत् ॥ कZ_०२.१४.१२ ॥

Đối với kẻ trực tiếp phạm tội, hình phạt gấp đôi; và nếu có việc bỏ trốn, (vụ việc được xem là tăng nặng).

Sutra 13

अनपसारः कण्टकशोधनाय नीयेत ॥ कZ_०२.१४.१३ ॥

Người không bồi hoàn/không hoàn trả (tức không trả lại thứ đã lấy hoặc không khắc phục tổn thất) sẽ bị đưa đi xử theo kaṇṭakaśodhana—thủ tục chính thức nhằm trấn áp kẻ vi phạm trong thị trường.

Sutra 14

कर्तुश्च द्विशतो दण्डः पणच्छेदनं वा ॥ कZ_०२.१४.१४ ॥

Và kẻ phạm tội sẽ bị phạt hai trăm paṇa, hoặc nếu không thì bị áp dụng paṇacchedana (cắt/ tịch thu số tiền).

Sutra 15

तुलाप्रतिमानभाण्डं पौतवहस्तात्क्रीणीयुः ॥ कZ_०२.१४.१५ ॥

Cân, quả cân/đơn vị đo chuẩn và bình/đồ đong đo phải được mua từ tay/văn phòng của Pautava (quan giám sát nhà nước về cân đo).

Sutra 16

अन्यथा द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.१४.१६ ॥

Nếu không (làm trái quy định này) thì mức phạt là mười hai paṇa.

Sutra 17

घनं सुषिरं सम्यूह्यमवलेप्यं संघात्यं वासितकं च कारुकर्म ॥ कZ_०२.१४.१७ ॥

Công việc thủ công (dùng để ngụy tạo lừa dối) gồm: làm (vật) đặc, làm rỗng, nén/nhồi cho chặt, trát/phủ lên, ghép/dán lớp, và ướp hương/xử lý (để che giấu).

Sutra 18

तुलाविषममपसारणं विस्रावणं पेटकः पिङ्कश्चेति हरणोपायाः ॥ कZ_०२.१४.१८ ॥

Các thủ đoạn biển thủ gồm: làm lệch/can thiệp cân, chuyển hướng/rút bớt (một phần hàng), làm rò rỉ/tháo chảy, trò ‘hộp’ (peṭaka) và trò ‘piṅka’—đó là các cách lấy đi.

Sutra 19

सम्नामिन्युत्कीर्णिका भिन्नमस्तकोपकण्ठी कुशिक्या सकटुकक्ष्या परिवेल्यायस् कान्ता च दुष्टतुलाः ॥ कZ_०२.१४.१९ ॥

Các loại cân bị gian sửa gồm: samnāminī, utkīrṇikā, bhinnamastakopakaṇṭhī, kuśikyā, sakaṭukakṣyā, parivelyā, ayas-kāntā—đó là những “cân gian/cân hư hỏng”.

Sutra 20

रूप्यस्य द्वौ भागावेकः शुल्बस्य त्रिपुटकम् ॥ कZ_०२.१४.२० ॥

Đối với bạc: hai phần bạc với một phần đồng—gọi là tripuṭaka.

Sutra 21

तेनाकरोद्गतमपसार्यते तत्त्रिपुटकापसारितम् ॥ कZ_०२.१४.२१ ॥

Bằng hỗn hợp tripuṭaka ấy, thứ lấy ra từ mỏ bị “rút bớt/giảm đi”; đó gọi là tripuṭaka-apasārita (bị pha tạp/giảm hàm lượng theo tripuṭaka).

Sutra 22

शुल्बेन शुल्बापसारितम् वेल्लकेन वेल्लकापसारितं शुल्बार्धसारेण हेम्ना हेमापसारितम् ॥ कZ_०२.१४.२२ ॥

Nếu bị giảm do pha đồng thì gọi là śulbāpasārita (“bị pha/giảm bởi đồng”); nếu do vellaka thì gọi là vellakāpasārita (“bị pha/giảm bởi vellaka”); nếu do vàng có pha loại vàng chứa nửa hàm lượng đồng (śulbārdhasāra) thì gọi là hemāpasārita (“bị pha/giảm bởi vàng”).

Sutra 23

मूकमूषा पूतिकिट्टः करटुकमुखं नाली संदंशो जोङ्गनी सुवर्चिकालवणं तदेव सुवर्णमित्यपसारणमार्गाः ॥ कZ_०२.१४.२३ ॥

“Nồi nấu im,” xỉ hôi thối, một dụng cụ “miệng mõm” (cửa thoát giấu kín), ống, kìm, một dụng cụ kiểu xi-phông, và muối “suvarcikā”—đó là các đường lối/phương thức mà (vàng) bị rút trộm trong khi vẫn được trình bày là “chính thứ vàng ấy.”

Sutra 24

पूर्वप्रणिहिता वा पिण्डवालुका मूषाभेदादग्निष्ठादुद्ध्रियन्ते ॥ कZ_०२.१४.२४ ॥

Các viên cát (hoặc cục cát) đã được đặt sẵn từ trước được lấy ra bằng cách đập vỡ nồi nấu (crucible) hoặc lấy ra khỏi lò/bếp lửa.

Sutra 25

पश्चाद्बन्धने आचितकपत्त्रपरीक्षायां वा रूप्यरूपेण परिवर्तनं विस्रावणम् पिण्डवालुकानां लोहपिण्डवालुकाभिर्वा ॥ कZ_०२.१४.२५ ॥

Về sau—ở giai đoạn niêm/buộc, hoặc khi kiểm tra các lá kim loại xếp lớp—có sự tráo đổi bằng cách tạo vẻ ngoài như bạc; và có sự rò/chảy ra do thay các viên cát bằng các viên sắt (hoặc cục cát lẫn sắt).

Sutra 26

गाढश्चाभ्युद्धार्यश्च पेटकः सम्यूह्यावलेप्यसंघात्येषु क्रियते ॥ कZ_०२.१४.२६ ॥

Một hộp chắc (được bịt kín chặt) và một hộp kiểu ‘nhấc ra’ (lõi tháo rời) được dùng trong các công đoạn xếp chồng, phủ/láng, và nén chặt (kim loại).

Sutra 27

सीसरूपं सुवर्णपत्त्रेणावलिप्तमभ्यन्तरमष्टकेन बद्धं गाढपेटकः ॥ कZ_०२.१४.२७ ॥

‘Hộp kín chặt’ là loại hộp trong đó một hình dạng giống chì được phủ bằng lá vàng, và phần bên trong được buộc cố định bằng mối buộc bát giác (hoặc buộc theo tám phần).

Sutra 28

स एव पटलसम्पुटेष्वभ्युद्धार्यः ॥ कZ_०२.१४.२८ ॥

Chính cách sắp đặt đó cũng được làm thành loại ‘nhấc ra’ (tháo rời) bên trong các vỏ/bọc nhiều lớp.

Sutra 29

पत्त्रमाश्लिष्टं यमकपत्त्रं वावलेप्येषु क्रियते ॥ कZ_०२.१४.२९ ॥

Trong các vật phẩm được phủ lớp, lá được dán bám như một lá đơn, hoặc nếu không thì dán theo dạng lá đôi/cặp (yamakapattra).

Sutra 30

शुल्बं तारं वा गर्भः पत्त्राणां संघात्येषु क्रियते ॥ कZ_०२.१४.३० ॥

Trong các khối ép ghép dán bằng lá (lá mỏng), đồng hoặc dây kim loại được làm thành “lõi/nhân” (garbha) ở bên trong (tức bên trong là kim loại nền, bên ngoài là lớp lá).

Sutra 31

शुल्बरूपं सुवर्णपत्त्रसंहतं प्रमृष्टं सुपार्श्वम् तदेव यमकपत्त्रसंहतं प्रमृष्टं ताम्रताररुपं चोत्तरवर्णकः ॥ कZ_०२.१४.३१ ॥

Một miếng có hình dạng như đồng, được cán/dán lá vàng, đánh bóng và có các cạnh được hoàn thiện tốt; cũng vậy, miếng được cán bằng lá đôi (yamakapattra) và đánh bóng; và một dạng đồng–dây—những thứ ấy được gọi là “màu bậc cao” (tức được làm cho trông có sắc/hạng tốt hơn).

Sutra 32

तदुभयं तापनिकषाभ्यां निह्शब्दोल्लेखनाभ्यां वा विद्यात् ॥ कZ_०२.१४.३२ ॥

Cả hai loại đó nên được nhận biết bằng cách nung nóng và thử trên đá thử (touchstone), hoặc bằng các phép thử cạo và khắc không phát ra tiếng.

Sutra 33

अभ्युद्धार्यं बदराम्ले लवणोदके वा सादयन्ति । इति पेटकः ॥ कZ_०२.१४.३३ ॥

‘Abhyuddhārya’ (thành phần có thể tách ra/chất pha tạp) được làm cho lắng xuống trong dung dịch chua từ táo tàu (jujube-sour) hoặc trong nước muối—đó (là phương pháp) gọi là peṭaka.

Sutra 34

घने सुषिरे वा रूपे सुवर्णमृन्मालुकाहिङ्गुलुककल्पो वा तप्तोऽवतिष्ठते ॥ कZ_०२.१४.३४ ॥

Ở dạng đặc (rắn) hoặc dạng rỗng, một chế phẩm kiểu “vàng–đất sét”, hoặc cát, hoặc hỗn hợp giống hiṅgula sẽ lộ rõ/để lại dấu vết khi bị nung nóng.

Sutra 35

दृढवास्तुके वा रूपे वालुकामिश्रं जतु गान्धारपङ्को वा तप्तोऽवतिष्ठते ॥ कZ_०२.१४.३५ ॥

Trong dạng có kết cấu vững/chỗ đúc chắc, nhựa cây trộn cát, hoặc “bùn/hồ Gāndhāra”, sẽ còn lộ rõ khi bị nung nóng.

Sutra 36

तयोस्तापनमवध्वंसनं वा शुद्धिः ॥ कZ_०२.१४.३६ ॥

Đối với các chất pha tạp ấy, sự tinh luyện là nung (để tách ra) hoặc phá hủy/loại bỏ hoàn toàn.

Sutra 37

सपरिभाण्डे वा रूपे लवणमुल्कया कटुशर्करया तप्तमवतिष्ठते ॥ कZ_०२.१४.३७ ॥

Trong dạng/đúc có kèm bộ phận gắn hoặc phụ kiện, muối—(hoặc) “alka/ulkā” và đường cay—sẽ còn lộ rõ khi bị nung nóng.

Sutra 38

तस्य क्वाथनं शुद्धिः ॥ कZ_०२.१४.३८ ॥

Đối với thứ đó, sự tinh luyện là bằng cách đun sôi.

Sutra 39

अभ्रपटलमष्टकेन द्विगुणवास्तुके वा रूपे बध्यते ॥ कZ_०२.१४.३९ ॥

Tấm mica phải được buộc/đóng gói theo đơn vị «aṣṭaka», hoặc theo dạng cấu trúc kép (hai lớp).

Sutra 40

तस्यापिहितकाचकस्योदके निमज्जत एकदेशः सीदति पटलान्तरेषु वा सूच्या भिद्यते ॥ ॥

Đối với vật đó được bịt kín bằng nắp kính: khi nhúng vào nước, một phần sẽ chìm; hoặc giữa các lớp, người ta chọc bằng kim (để thử).

Sutra 41

मणयो रूप्यं सुवर्णं वा घनसुषिराणां पिङ्कः ॥ कZ_०२.१४.४१ ॥

Đá quý, bạc hoặc vàng—dù làm đặc hay làm rỗng—đều thuộc loại gọi là «piṅka».

Sutra 42

तस्य तापनमवध्वंसनं वा शुद्धिः । इति पिङ्कः ॥ कZ_०२.१४.४२ ॥

Đối với loại «piṅka» đó, sự tinh luyện/loại bỏ tạp là bằng cách nung nóng hoặc bằng cách phá hủy/loại bỏ hoàn toàn—đó là (phép/loại) «piṅka».

Sutra 43

तस्माद्वज्रमणिमुक्ताप्रवालरूपाणां जातिरूपवर्णप्रमाणपुद्गललक्षणान्युपलभेत ॥ कZ_०२.१४.४३ ॥

Vì vậy, cần trực tiếp xem xét để xác định: loại, hình dáng, màu sắc, kích thước, chất liệu và các dấu hiệu phân biệt của kim cương, đá quý, ngọc trai, san hô và các vật quý tương tự.

Sutra 44

कृतभाण्डपरीक्षायां पुराणभाण्डप्रतिसंस्कारे वा चत्वारो हरणोपायाः परिकुट्टनमवच्छेदनमुल्लेखनं परिमर्दनं वा ॥ कZ_०२.१४.४४ ॥

Trong việc kiểm tra hàng hóa đã hoàn thiện hoặc trong việc tân trang hàng cũ, có bốn cách trộm cắp: bẻ mẻ/đục sứt (parikuṭṭana), cắt khoét lấy ra (avacchedana), cạo lấy đi (ullekhana) và chà xát/đánh bóng làm mòn (parimardana).

Sutra 45

पेटकापदेशेन पृषतं गुणं पिटकां वा यत्परिशातयन्ति तत्परिकुट्टनम् ॥ कZ_०२.१४.४५ ॥

Khi, dưới cái cớ “hộp/thùng” (bao gói), họ bẻ mẻ lấy đi một phần nhỏ—dù là một sợi, một mảnh hay một đơn vị—thì đó gọi là bẻ mẻ (parikuṭṭana).

Sutra 46

यद्द्विगुणवास्तुकानां वा रूपे सीसरूपं प्रक्षिप्याभ्यन्तरमवच्छिन्दन्ति तदवच्छेदनम् ॥ कZ_०२.१४.४६ ॥

Khi, trong các món hàng (kể cả loại ghép/lớp), họ nhét một chất thay thế giống chì vào để giữ hình dạng bên ngoài rồi cắt khoét lấy đi phần vật liệu bên trong, thì đó là cắt khoét (avacchedana).

Sutra 47

यद्घनानां तीक्ष्णेनोल्लिखन्ति तदुल्लेखनम् ॥ कZ_०२.१४.४७ ॥

Khi họ dùng dụng cụ sắc để cạo các vật rắn nhằm lấy đi vật liệu, đó là cạo (ullekhana).

Sutra 48

हरितालमनःशिलाहिङ्गुलुकचूर्णानामन्यतमेन कुरुविन्दचूर्णेन वा वस्त्रं सम्यूह्य यत्परिमृद्नन्ति तत्परिमर्दनम् ॥ कZ_०२.१४.४८ ॥

Khi dùng vải đã tẩm các loại bột như orpiment, realgar, cinnabar hoặc bột kuruvinda để chà một món đồ khiến vật liệu bị mòn đi, đó là chà làm mòn (parimardana).

Sutra 49

तेन सौवर्णराजतानि भाण्डानि क्षीयन्ते न चैषां किंचिदवरुग्णं भवति ॥ कZ_०२.१४.४९ ॥

Bằng cách chà mài như vậy, các đồ đựng bằng vàng và bạc bị hao hụt về vật chất, nhưng không thấy xuất hiện hư hại hay nứt vỡ rõ rệt nào trên chúng.

Sutra 50

भग्नखण्डघृष्टानां सम्यूह्यानां सदृशेनानुमानं कुर्यात् ॥ कZ_०२.१४.५० ॥

Đối với đồ vật bị vỡ, sứt mẻ hoặc bị mài mòn, cũng như đối với đồ vật được gom/chắp lại, cần ước tính (lượng/giá trị thích đáng) bằng cách so sánh với một mẫu chuẩn tương tự.

Sutra 51

अवलेप्यानां यावदुत्पाटितं तावदुत्पाट्यानुमानं कुर्यात् ॥ कZ_०२.१४.५१ ॥

Đối với đồ vật được phủ/mạ, cần ước tính phần hao hụt theo mức độ lớp phủ đã bị bóc tróc.

Sutra 52

विरूपाणां वा तापनमुदकपेषणं च बहुशः कुर्यात् ॥ कZ_०२.१४.५२ ॥

Đối với đồ vật có hình dạng bất thường (đáng nghi/khuyết tật), cần lặp đi lặp lại các phép thử như nung nóng và nghiền trong nước.

Sutra 53

अवक्षेपः प्रतिमानमग्निर्गण्डिका भण्डिकाधिकरणी पिञ्छः सूत्रं चेल्लं बोल्लनं शिर उत्सङ्गो मक्षिका स्वकायेक्षा दृतिरुदकशरावमग्निष्ठमिति काचं विद्यात् ॥ कZ_०२.१४.५३ ॥

Ông ta phải nhận biết (như các dấu hiệu/phép thử của) thủy tinh (kāca) bị lỗi các điểm sau: lắng/kết tủa, không đạt chuẩn về cân/đo, phản ứng khi thử bằng lửa, các nốt/cục, giòn và vỡ vụn, vệt như lông vũ, đường như sợi chỉ, màng như vải, phồng như bọt khí, chỗ lồi như đầu, chảy xệ, đốm như phân ruồi, tự quan sát thân kính (kiểm tra bằng mắt), phồng rộp/bong như da, phép thử bát nước, và cặn/xỉ sau thử lửa—như vậy là nhận biết thủy tinh.

Sutra 54

राजतानां विस्रं मलग्राहि परुषं प्रस्तीनं विवर्णं वा दुष्टमिति विद्यात् ॥ कZ_०२.१४.५४ ॥

Ông ta nên nhận biết bạc là bị lỗi khi nó có mùi hôi, dễ bám/giữ bẩn, sờ thấy thô ráp, bị tôi cứng quá mức/dễ giòn gãy, hoặc bị đổi màu.

Sutra 55

परीक्षेतात्ययं चैषां यथोद्दिष्टं प्रकल्पयेत् ॥ कZ_०२.१४.५५च्द् ॥

Ông ta nên kiểm tra mức độ hư hao/tổn thất của các hàng hóa này và đánh giá theo các quy định đã nêu.