Adhyaya 287

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गजचिकित्सा नाम षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्ववाहनसारः धन्वन्तरिर् उवाच अश्ववाहनसारञ्च वक्ष्ये चाश्वचिकित्सनम् वाजिनां संग्रहः कार्यो धर्मकमार्थसिद्धये

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương thứ 286 mang tên “Trị liệu voi” đã kết thúc. Nay bắt đầu chương thứ 287, “Yếu lược về ngựa làm phương tiện”. Dhanvantari nói: “Ta sẽ trình bày yếu lược về ngựa dùng làm vật cưỡi, cùng phép trị liệu cho ngựa. Việc thu nhận và nuôi giữ ngựa nên được thực hiện để thành tựu dharma, kāma và artha.”

Verse 2

अश्विनी श्रणं हस्तं उत्तरात्रितयन्तथा नक्षत्राणि प्रशस्तानि हयानामादिवाहने

Aśvinī, Śravaṇa, Hasta, và ba Uttarā (Uttaraphalgunī, Uttarāṣāḍhā, Uttarabhādrapadā) — các tú này là cát tường cho việc khởi dụng lần đầu đối với ngựa và các loại phương tiện khác.

Verse 3

हेमन्तः शिशिरश् चैव वसन्तश्चाश्ववाहने ग्रीष्मेशरदि वर्षासु निषिद्धं वाहनं हये

Để cưỡi hay dùng ngựa, các mùa Hemanta, Śiśira và Vasanta là thích hợp; còn vào Grīṣma (mùa hạ), Śarad (mùa thu) và Varṣā (mùa mưa) thì việc sử dụng ngựa bị cấm.

Verse 4

तीव्रैर् न च परैर् दण्डैर् अदेशे न च ताडयेत् कीलास्थिसंकुले चैव विषमे कण्टकान्विते

Không nên đánh bằng hình phạt quá khắc nghiệt hay cực đoan; cũng không nên đánh ở nơi không thích hợp—như trên nền đất vương đinh và xương, trên địa hình gồ ghề, hoặc nơi đầy gai nhọn.

Verse 5

वालुकापङ्गसंच्छन्ने गर्तागर्तप्रदूषिते अचित्तज्ञो विनोपायैर् वाहनं कुरुतेतु हः

Khi mặt đất bị phủ cát và bùn lầy, lại trở nên hiểm trá bởi hố và chỗ trũng, kẻ trí độn—không dùng phương tiện thích đáng—vẫn cố lái xe đi vào đó.

Verse 6

स वाह्यते हयेनैव पृष्ठस्थः कटिकां विनाअप्_२८७००६अब्छन्दं विज्ञापयेत् कोपि सकृती धीमतां वरः

Người ấy chỉ được ngựa chở, ngồi trên lưng ngựa không yên; cũng vậy, một người có năng lực—bậc nhất trong hàng trí giả—có thể ngay lập tức làm cho niêm luật (chandas) được nhận biết và giải minh.

Verse 7

अभ्यासादभियोगाच्च विनाशास्त्रं स्ववाहकः स्नातस्य प्रङ्मुखस्याथ देवान् वपुषि योजयेत्

Nhờ luyện tập lặp đi lặp lại và chuyên chú hành trì, người tự mang “cỗ xe” của mình (tức người đã làm chủ phương tiện) sau khi tắm gội, quay mặt về phương Đông, nên an trí các thần linh trên thân thể để vận dụng thần chú vũ khí hủy diệt (vināśāstra).

Verse 8

प्रणवादिनमोन्तेन स्ववीजेन यथाक्रमम् ब्रह्मा चित्ते वले विष्णुर्वैनतेयः पराक्रमे

Khởi đầu bằng Pranava (Oṁ) và kết thúc bằng công thức kính lễ (namaḥ), dùng âm tiết chủng tử (bīja) của mình theo thứ tự đã định: an trí Brahmā trong tâm; Viṣṇu trong sức lực; và Vainateya (Garuḍa) trong dũng lực.

Verse 9

पार्श्वे रुद्रा गुरुर्बुद्धौ विश्वेदेवाथ मर्मसु दृगावर्ते दृशीन्द्वर्कौ कर्णयोरश्विनौ तथा

Ở hai bên sườn là các Rudra; trong trí tuệ là vị Guru (Bṛhaspati). Tại các huyệt mạch trọng yếu (marmas) là các Viśvedevas. Ở chỗ ngoặt nơi khóe mắt là Dṛśī và Indra; và trong hai tai, cũng vậy, là đôi Aśvin.

Verse 10

जठरे ऽग्निः स्वधा स्वेदे वग्जिह्वायां जवे ऽनिलः पृष्ठतो नाकपृष्ठस्तु खुराग्रे सर्वपर्वताः

Agni được quán tưởng là hiện diện trong bụng; Svadhā ở nơi mồ hôi; Vāk (lời nói) trên đầu lưỡi; Anila (gió) trong sự nhanh nhẹn. Phía sau là “nāka-pṛṣṭha” (lưng của cõi trời); và nơi đầu móng guốc là tất cả các núi non.

Verse 11

ताराश् च रोमकूपेषु हृदि चान्द्रमसी कला तेजस्यग्नीरतिः श्रोण्यां ललाटे च जगत्पतिः

Các vì sao được quán đặt trong những lỗ chân lông của thân thể; phần trăng (nguyệt phần) ở trong tim; Agnīrati (hỷ lực của lửa) ở trong tejas, tức quang lực sinh mệnh; và Jagatpati, Chúa tể vũ trụ, ở nơi hông và cũng ở trên trán.

Verse 12

ग्रहाश् च हेषिते चैव तथैवोरसि वासुकिः उपोषितो ऽर्चयेत् सादी हयं दक्षश्रुतौ जपेत्

Khi có tiếng hí (bất tường) thì đó là dấu hiệu của ảnh hưởng các Graha (các hành tinh/thiên thể chi phối). Cũng vậy, sự đau hay khổ ở ngực có liên hệ với Vāsuki. Sau khi trai giới (nhịn ăn), người ta nên thờ cúng vị thần tương ứng; và đối với chứng gọi là sādī, hãy tụng chân ngôn Hayagrīva vào tai phải.

Verse 13

हय गन्धर्वराजस्त्वं शृणुष्व वचनं गम गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूस्त्वं कुलदूषकः

Hỡi Haya, vua của các Gandharva—hãy nghe lời ta và hãy rời đi. Ngươi sinh trong dòng tộc Gandharva; chớ trở thành kẻ làm ô uế gia tộc của mình.

Verse 14

द्विजानां सत्यवाक्येन सोमस्य गरुडस्य च रुद्रस्य वरुणस्यैव पवनस्य बलेन च

Nhờ năng lực của lời nói chân thật của các dvija (bậc “sinh hai lần”), và nhờ uy lực của Soma, của Garuḍa, của Rudra, của Varuṇa, và cũng nhờ sức mạnh của Pavana (Vāyu).

Verse 15

हुताशनस्य दीप्त्या च स्मर जातिं तुरङ्गम स्मर राजेन्द्रपुत्रस्त्वं सत्यवाक्यमनुस्मर

Nhờ ánh rực của Hutāśana (Agni), hỡi ngựa, hãy nhớ lại dòng sinh chân thật của ngươi. Hãy nhớ: ngươi là con của bậc vương tối thượng; hãy hồi tưởng lời chân thật đã từng nói và ghi giữ trong tâm.

Verse 16

कणिकां विनेति क , ञ च स्मर त्वं वारुणीं कन्यां स्मर त्वं कौस्तुभं मणिं क्षिरोदसागरे चैव मथ्यमाने सुरासुरैः

Hãy nhớ các âm ‘ka’ và ‘ña’ như năng lực tẩy trừ uế trược; hãy nhớ thiếu nữ Vāruṇī; hãy nhớ bảo châu Kaustubha—những điều ấy đều xuất hiện khi Biển Sữa bị chư thiên và a-tu-la khuấy đảo.

Verse 17

तत्र देवकुले जातः स्ववाक्यं परिपालय कुले जातस्त्वमश्वानां मित्रं मे भव शास्वतम्

Vì ngươi sinh trong dòng dõi cao quý (thuộc thần tộc), hãy giữ trọn lời thệ nguyện của chính mình. Sinh trong dòng giống ngựa ấy, hãy trở thành bằng hữu bền lâu của ta.

Verse 18

शृणु मित्र त्वमेतच्च सिद्धो मे भव वाहन विजयं रक्ष माञ्चैव समरे सिद्धिमावह

Hãy nghe đây, hỡi bạn: hãy thành tựu cho ta, hỡi vật cưỡi (vāhana) của ta. Hãy gìn giữ chiến thắng của ta, lại gìn giữ chính ta trong trận mạc; hãy đem siddhi (thành tựu) đến cho ta.

Verse 19

तव पृष्ठं समारुह्य हता दैत्याः सुरैः पुरा अधुना त्वां समारुह्य जेष्यामि रिपुवाहिनीं

Xưa kia, chư thiên cưỡi trên lưng ngươi mà diệt các Daitya; nay ta cưỡi trên ngươi, ắt sẽ chinh phục đạo quân của kẻ thù.

Verse 20

कर्णजापन्ततः कृत्वा विमुह्य च तथा प्यरीन् पर्यानयेद्धयं सादी वहयेद्युद्धतो जयः

Bấy giờ, sau khi thi triển mưu kế áp sát bên tai địch (như thế đánh lạc hướng bằng lời thì thầm), khiến quân thù rối loạn, kỵ sĩ nên xoay ngựa vòng lại và tiếp tục dẫn dắt cuộc giao chiến; từ chiến trận mà thắng lợi phát sinh.

Verse 21

सञ्जाताः स्वशरीरेण दोषाः प्रायेण वाजिनां हन्यन्ते ऽतिप्रयत्नेन गुणाः सादिवरैः पुनः

Những khuyết tật phát sinh từ chính thân thể con ngựa phần nhiều được trừ bỏ nhờ nỗ lực sửa trị nghiêm mật; còn các phẩm chất tốt của nó lại được phục hồi nhờ những người huấn luyện (người chăm/người cưỡi) ưu tú.

Verse 22

सहजा इव दृश्यन्ते गुणाः सादिवरोद्भवाः नाशयन्ति गुणानन्ये सादिनः सहजानपि

Những phẩm chất phát sinh từ các nhân duyên hữu thủy (được học, được rèn, do điều kiện tạo thành) thường hiện ra như thể bẩm sinh. Nhưng các phẩm chất do tập thành ấy, khi gặp sự đối nghịch, có thể làm tiêu hoại những phẩm chất khác, kể cả những phẩm chất thật sự bẩm sinh.

Verse 23

गुणानेको विजानाति वेत्ति दोषांस् तथापरः धन्यो धीमान् हयं वेत्ति मन्दधीः

Người này hiểu các ưu điểm; người kia cũng nhận ra các khuyết điểm. Phúc thay bậc trí giả biết cả hai; kẻ ngu độn thì chẳng biết điều nào.

Verse 24

अकर्मज्ञो ऽनुपायज्ञो वेगासक्तो ऽतिकोपनः घनदण्डरतिच्छिद्रे यः ममोपि न शस्यते

Kẻ không biết việc nên làm, không biết phương tiện thích hợp, ham lao theo thế xung động, quá đỗi nóng giận, ưa dùng hình phạt nặng, và lợi dụng chỗ sơ hở—hạng người ấy không đáng được tiến cử, dẫu chính ta cũng vậy.

Verse 25

उपायज्ञो ऽथ चित्तज्ञो विशुद्धो दोषनाशनः गुणार्जनपरो नित्यं सर्वकर्मविशारदः

Ngài tinh thông các phương tiện và nghi thức tế tự; thấu hiểu tâm ý và chủ đích; thanh tịnh và có năng lực trừ diệt lỗi lầm; luôn chuyên tâm tích lũy đức hạnh, và thành thạo mọi hành vi nghi lễ.

Verse 26

प्रग्रहेण गृहीत्वाथ प्रविष्टो वाहभूतलम् सव्यापसव्यभेदेन वाहनीयः स्वसादिना

Rồi, nắm chắc dây cương và lên ngồi trên lưng vật cưỡi, người cưỡi phải điều khiển và dẫn dắt vật cưỡi bằng cách phân biệt chuyển động rẽ trái và rẽ phải, tùy theo thế ngồi và cách cầm nắm của mình.

Verse 27

तथासुरनिति ज , ञ , ट च सह जाताः शरीरेणेति ञ आरुह्य सहसा नैव ताड्नीयो हयोत्तमः ताडनादुभयमाप्नोति भयान्मोहश् च जायते

Vì vậy, người cưỡi nên ghi nhận các dấu hiệu này: khi thể trạng của ngựa biểu lộ những dấu hiệu đã nêu, sau khi đã lên yên thì không nên bất chợt đánh con tuấn mã. Do đánh đập sẽ sinh ra hai mối tổn hại; vì sợ hãi, sự mê loạn (mất kiểm soát) cũng phát sinh.

Verse 28

प्रातः सादी प्लुतेनैव वल्गामुद्धृत्य चालयेत् मन्दं मन्दं विना नालं धृतवल्गो दिनान्तरे

Vào buổi sáng, người cưỡi nên dùng một động tác nhún nhẹ để nâng dây cương và cho ngựa bắt đầu chuyển động. Nhẹ nhàng, nhẹ nhàng—không dùng móng/đế sắt mà thúc đánh—tay giữ cương, đến cuối ngày lại cho luyện tập thêm lần nữa.

Verse 29

प्रोक्तमाश्वसनं सामभेदो ऽश्वेन नियोज्यते कषादिताड्नं दण्डो दानं कालसहिष्णुता

Sự hòa giải (sāma) đã được nêu là biện pháp thứ nhất. Sự thuyết phục và chia rẽ (sāma và bheda) nên được vận dụng qua sứ giả. Đánh bằng roi và thi hành trừng phạt là daṇḍa; ban tặng là dāna; còn nhẫn nại chờ đúng thời là sự chịu đựng theo thời cơ.

Verse 30

पर्वपूर्वविशुद्धौ तु विदध्यादुत्तरोत्तरम् जिह्वातले विनायोगं विदध्याद्वाहने हये

Nhưng khi tịnh hóa (đối tượng) theo từng giai đoạn, phải tiến hành các thủ tục một cách tuần tự, bước sau nối tiếp bước trước. Cần bôi chế phẩm theo quy định ở vùng dưới lưỡi, và cũng phải dùng một “vật chuyên chở” để đưa thuốc—tức dùng ngựa làm phương tiện mang truyền.

Verse 31

गुणेतरशतां वल्गां सृक्कण्या सह गाहयेत् विस्मार्य वाहनं कुर्याच्छिथिलानां शनैः शनैः

Hãy cho ngựa nhập cuộc luyện tập với dây cương nhiều quai và cả dây quai má; rồi khiến nó dần “quên” sự chống cự hay sợ hãi, và huấn luyện để có thể cưỡi, nới lỏng các ràng buộc từng chút một.

Verse 32

हयं जिह्वाङ्गमाहीने जिह्वाग्रन्थिं विमोचयेत् गाटतां मोचयेत्तावद्यावत् स्तोभं न सुञ्चति

Đối với ngựa mắc khuyết tật ở cơ quan lưỡi, cần nới hoặc cắt dây thắng lưỡi (frenulum). Phải tiếp tục làm giảm sự cứng, dày và căng của lưỡi cho đến khi con vật không còn phát ra chứng nói lắp/khựng tiếng (stobha).

Verse 33

कुर्याच्छतमुरस्त्राणमविलालञ्च मुञ्चति ऊर्धाननः स्वभाद्यस्तस्योरस्त्राणमश्लथम्

Người ấy phải làm giáp che ngực gồm một trăm lớp, và tháo ra mà không để chùng lỏng. Ngẩng mặt lên, tự phát tiếng nhạc khí chiến trận của mình, áo giáp ngực của người ấy vẫn vững chắc, không hề nới.

Verse 34

विधाय वाहयेद्दृष्ट्या लीलया सादिसत्तमः तस्य सव्येन पूर्वेण संयुक्तं सव्यवल्गया

Sắp đặt như vậy rồi, bậc kỵ sĩ ưu tú nhất khiến ngựa chuyển động chỉ bằng ánh nhìn, một cách nhẹ nhàng không gắng sức; và phải giữ cho phần trước bên trái của nó phối hợp với dây cương trái.

Verse 35

यः कुर्यात्पश्चिमं पादं गृहीतस्तेन दक्षिणः क्रमेणानेन यो सेवां कुरुते वामवल्गया

Ai đặt (hoặc kéo lùi) bàn chân phía tây—bị giữ bởi chính thế ấy—thì theo thứ tự chuyển sang bên phải; và ai phụng sự theo trình tự này thì là xoay về bên trái, tức đi ngược với lộ trình xoay phải cát tường.

Verse 36

पादौ तेनापि पादः स्याद्गृहीतो वाम एव हि अग्रे चेच्चरणे त्यक्ते जायते सुदृढासनं

Theo cách sắp đặt ấy, một bàn chân khác cũng phải được nắm giữ—quả thật là nắm bàn chân trái trước. Khi thả bàn chân ra phía trước và đặt vững, một tư thế (āsana) hết sức kiên cố liền phát sinh.

Verse 37

यौ हृतौ दुष्करे चैव मोटके नाटकायनं सव्यहीनं खलीकारो हनेन गुणने तथ

‘Yau’ và ‘hṛtau’ là những thuật ngữ dùng cho nghĩa “việc khó làm”. ‘Moṭaka’ chỉ đoạn/lối chuyển trong kịch nghệ (nāṭakāyana). Người “thiếu bên trái (tay/trái)” được gọi là ‘khalīkāra’. Cũng vậy, ‘hanena’ được dùng theo nghĩa đếm liệt, kê số (guṇana).

Verse 38

स्वहावं हि तुरङ्गस्य मुखव्यावर्तनं पुरः न चैवेत्थं तुरङ्गाणां पादग्रहणहेतवः

Việc con ngựa quay đầu hướng về phía trước vốn là bản tính tự nhiên của nó; và trong trường hợp như vậy, đó không phải là lý do chính đáng để nắm giữ hay khống chế ngựa bằng cách chụp lấy chân.

Verse 39

विश्वस्तं हयमालोक्य गाढमापीड्य चासनं रोकयित्वा मुखे पादं ग्राह्यतो लोकनं हितं

Sau khi quan sát thấy ngựa đã trở nên tin cậy, nên ép chặt yên ngồi cho vững; rồi khống chế nó, nắm lấy móng chân trước gần miệng (tức nâng chân trước đưa lên gần đầu) để kiểm tra—sự khám xét này có lợi cho an toàn và sự điều ngự đúng phép.

Verse 40

गाढमापीड्य रागाभ्यां वल्गामाकृष्य गृह्यते तद्वन्धनाद् युग्मपादं तद्वद्वक्वनमुच्यते

Ép chặt bằng hai dây cương và kéo hàm thiếc lùi lại, con ngựa được hãm và đưa vào khuôn phép. Khi buộc như vậy, đôi chân trước bị kiềm giữ; cũng theo cách ấy, tiếng gọi/mệnh lệnh chế ngự tương ứng được gọi là “vakvana”.

Verse 41

संयोज्य वल्गया पादान् वल्गामामोच्य वाञ्छितम् वाह्यपार्ष्णिप्रयोगात्तु यत्र तत्ताडनं मतम्

Sau khi phối hợp nhịp chân ngựa bằng dây cương, rồi thả cương theo ý muốn, hành vi mà sự điều khiển được thực hiện nhờ áp dụng gót ngoài được xem là “tāḍana” (đánh/kích), tức một trợ lực điều khiển mang tính chỉnh sửa.

Verse 42

प्रलयाविप्लवे ज्ञात्वा क्रमेणानेन बुद्धिमान् मोटनेन चतुर्थेन विधिरेष बिधीयते

Biết rằng vào thời kỳ pralaya (đại hủy diệt) có viplava (tai biến), bậc trí giả nên tiến hành theo đúng trình tự này. Bằng phương pháp thứ tư, gọi là moṭana, nghi thức được quy định ấy được cử hành.

Verse 43

नाधत्ते ऽधश् च पादं यो ऽश्वो लघुनि मण्डले मोटनोद्वक्कनाभ्यान्तु ग्राहयेत् पादमीशितं

Nếu con ngựa không đặt móng xuống đúng cách trong vòng tròn nhỏ (bãi tập), thì phải khiến nó đặt chân đã được chế ngự bằng cách nắm và dẫn tại các điểm moṭana và udvakka gần vùng rốn.

Verse 44

वटयित्वासने गाटं मन्दमादाय यो ब्रजेत् ग्राह्यते संग्रहाद्यत्र तत्संग्रहणमुच्यते

Khi cuộn băng/dây thành một miếng đệm và đặt lên chỗ ngồi/đế, rồi nắm giữ chắc mà nhẹ, nhờ đó phần ấy được cố định bằng sự gom giữ như vậy, thì thủ pháp ấy gọi là saṃgrahaṇa, tức phép cố định/băng buộc trị liệu.

Verse 45

हत्वा पर्श्वे प्रहारेण स्थानस्थो व्यग्रमानसम् वल्गामाकृष्य पादेन ग्राह्यकण्टकपायनम्

Đứng vững tại chỗ, hãy đánh vào sườn để làm đối tượng (ngựa/đối thủ) rối trí; rồi dùng chân kéo dây cương, nắm giữ và chặn kẻ lao chạy bạt mạng theo lối chạy vướng gai nhọn/chướng ngại.

Verse 46

उत्थितो यो ऽङ्घ्रणानेन पार्ष्ण्निपादात्तुरङ्गमः गृह्यते यत् खलीकृत्य खलीकारः स चेष्यते

Con ngựa khi chồm lên mà vẫn được khống chế bằng cách ép gót và bàn chân, rồi bị nắm giữ sau khi đã bị buộc phải phục tùng (như chấp nhận hàm thiếc/dây cương), được gọi là “khalīkāra”; đó là con ngựa dễ điều khiển, dùng được.

Verse 47

गतित्रये पियः पादमादत्ते नैव वाञ्छितः हत्वा तु यत्र दण्डेन ग्राह्यते गहनं हि तत्

Trong ba lối xử lý theo pháp định, kẻ phạm chỉ nhận một phần tư phần hệ quả, không đạt điều mình mong. Nhưng nơi nào sau khi đã giết mà vẫn phải xử bằng hình phạt, thì vụ ấy thật sâu xa, khó phân xử.

Verse 48

खलीकृत्य चतुष्केण तुरङ्गो वल्गयान्यया उच्छास्य ग्राह्यते ऽन्यत्र तत्स्यादुच्छासनं पुनः

Sau khi lắp cho ngựa dây dắt (khalī) bằng bộ dụng cụ bốn phần, phải kiềm giữ nó bằng một dây cương/dây dẫn khác. Khi làm nó thở mạnh, khịt mũi rồi nắm giữ ở chỗ khác (bằng điểm giữ thay thế), thì phép ấy lại gọi là “ucchāsana”.

Verse 49

भठकालाद्यनुत्पादमिति ज बाह्यपार्श्वे प्रयोगात्त्विति ख वण्टयित्वासने इति ख ग्राहकण्टकपायनमिति ख स्वभावं बहिरस्यन्तं तस्यां दिशि पदायनं नियोज्य ग्राहयेत्तत्तु मुखव्यापर्तनं मतम्

Khi đối tượng (ngựa/đối thủ) theo thói tự nhiên hất mình ra ngoài, lệch khỏi đường, hãy điều khiển bước tiến (pādāyana) về đúng phía ấy và nắm giữ; đó được xem là thuật “xoay mặt” (mukha-vyāpartana), tức ép cho đầu/mặt phải quay theo để khống chế.

Verse 50

ग्राहयित्वा ततः पादं त्रिविधासु यथाक्रमम् साधयेत् पञ्चधारासु क्रमशो मण्डलादिषु

Sau đó, khiến cho “pāda” (phần tư/đoạn) được an lập trong ba cách sắp đặt theo đúng thứ tự; rồi nên thực hành sādhana để thành tựu tuần tự qua năm dhārā, bắt đầu từ maṇḍala và các phần tiếp theo.

Verse 51

आजनोर्धाननं वाहं शिथिलं वाहयेत् सुधीः अङ्गेषु लाघवं यावत्तावत्तं वाहयेद्धयं

Người trí nên cưỡi ngựa một cách êm nhẹ và thư thái, từ phần trên đầu gối trở lên (giữ yên yên tư thế ngồi và dáng). Chỉ nên tiếp tục cưỡi cho đến khi cảm giác nhẹ nhàng sinh khởi nơi các chi thể—đến mức ấy thì cho ngựa (và cuộc cưỡi) tiến hành.

Verse 52

मृदुः स्कन्धे लघुर्वक्त्रे शिथिलः सर्वसन्धिषु यदा ससादिनो वश्यः सङ्गृह्णीयात्तदा हयं

Khi ngựa mềm ở vai, nhẹ ở miệng, và thả lỏng ở mọi khớp—lúc ấy, nếu nó thuần phục và đáp ứng các trợ lực của người cưỡi, thì nên thu ngựa (gom lại và kiềm chế) ngay khi đó.

Verse 53

न त्यजेत् पश्चिमं पादं यदा साधुर्भवेत्तदा तदाकृष्टिर्विधातव्या पाणिभ्यामिह बल्गया

Khi chân sau đã đặt vững và ổn định thì không nên nhấc lên; ngay lúc ấy, trong kỹ thuật gọi là balgayā, việc kéo vào (đối phương) phải được thực hiện bằng cả hai tay.

Verse 54

तत्रत्रिको यथा तिष्ठेदुद्ग्रीवोश्वः समाननः धरायां पश्चिमौ पादौ अन्तरीक्षे यदाश्रयौ

Tại đó, ngựa nên đứng theo thế “trika” (ba điểm tựa), cổ vươn cao và đầu giữ ngay. Hai chân sau đặt trên mặt đất, còn hai chân trước như được nâng đỡ giữa không trung (nhẹ/nhấc lên để sẵn sàng).

Verse 55

तदा सन्धरणं कुर्याद्गाठवाहञ्च मुष्टिना सहसैवं समाकृष्टो यस्तुरङ्गो न तिष्ठति

Khi ấy, phải áp dụng sự kiềm chế vững chắc (saṃdharaṇa); đồng thời dùng nắm tay giữ chặt dây kéo/dây đai của ngựa, để ngựa dù bị giật lùi đột ngột cũng không dừng khựng lại ngay.

Verse 56

शरीरं विक्षिपन्तञ्च साधयेन्मण्डलभ्रमैः क्षिपेत् स्कन्धञ्च यो वाहं स च स्थाप्यो हि वल्गया

Phải chế ngự đối thủ đang vung vẩy thân mình bằng các vòng xoay tròn (maṇḍala-bhrama). Và kẻ quăng (đối phương) lên vai cũng phải bị đối trị, đưa vào thế kiểm soát bằng động tác bật nhảy đột ngột (valgayā).

Verse 57

गोमयं लवणं मूत्रं क्वथितं मृत्समन्वितम् अङ्गलेपो मक्षिकादिदंशश्रमविनाशनः

Một loại thuốc bôi thân thể được chế từ phân bò, muối và nước tiểu—đun sôi rồi trộn với đất sét—có tác dụng tiêu trừ mệt nhọc và làm dịu hậu quả do ruồi và các loài côn trùng tương tự đốt/chích.

Verse 58

मध्ये भद्रादिजातीनां मण्डो देयो हि सादिना दर्शनं भोततीक्षस्य निरुत्साहः क्षुधा हयः

Đối với ngựa thuộc giống Bhadrā và các giống liên hệ, người cưỡi nên cho dùng cháo loãng (maṇḍa) vào giữa trưa. Vẻ mặt đờ đẫn hoặc suy nhược, mất khí lực và đói là những dấu hiệu cho thấy tình trạng (sa sút) của ngựa.

Verse 59

यथा वश्यस् तथा शिक्षा विनश्यन्त्यतिवाहिताः अवाहिता न मिध्यन्ति तुङ्गवक्त्रांश् च वाहयेत्

Việc huấn luyện phải tùy theo mức độ thuần phục của ngựa; nếu thúc ép quá mức thì phép rèn luyện sẽ hỏng. Khi không bị dồn sức quá độ, chúng không đi lạc; vì vậy cũng phải cho những con ngựa mạnh miệng, khí lực cao được vận động và điều khiển đúng cách.

Verse 60

सम्पीड्य जानुयुग्मेन स्थिरमुष्टिस्तुरङ्गमं गोमूत्राकुटिला वेणी पद्ममण्डलमालिका

Ép chặt bằng cả hai đầu gối và giữ nắm tay bền chắc trên lưng ngựa—đó là điều được quy định. Các kiểu tết bờm gồm: kiểu “đường cong như nước tiểu bò” (uốn lượn như rắn), kiểu tết xoắn/spiral, kiểu “vòng sen”, và kiểu “chuỗi vòng hoa”.

Verse 61

पञ्चोलूखलिका कार्या गर्वितास्ते ऽतिकीर्तिताः संक्षिप्तञ्चैव विक्षिप्तं कुञ्चितञ्च यथाचितम्

Cần dùng năm loại gọi là olūkhalikā; trong đó “garvitā” được tuyên xưng là nổi tiếng nhất. Các động tác là: “saṃkṣipta” (thu gọn), “vikṣipta” (mở rộng/giãn ra), “kuñcita” (uốn cong/cuộn), và “yathā-citam” (tùy theo thích hợp).

Verse 62

वल्गितावल्गितौ चैव षोटा चेत्थमुदाहृतम् वीथीधनुःशतं यावदशीतिर् नवतिस् तथा

“Valgita” và “Avalgita” cũng được gọi như vậy; và “Ṣoṭā” được nêu ra theo cách này. Lại nữa, thước đo gọi là “Vīthī” kéo dài đến một trăm cung; và các thước khác cũng đến tám mươi và chín mươi.

Verse 63

भद्रः सुसाध्यो वाजी स्यान्मन्दो दण्डैकमानसः मृगजङ्घो मृगो वाजी सङ्कीर्णस्तत्समन्वियात्

Ngựa loại “Bhadra” thì dễ huấn luyện. Ngựa loại “Manda” có tâm chỉ cố định vào roi (nghĩa là chỉ đáp ứng khi bị phạt). “Mṛgajaṅgha” (“ống chân như nai”) thuộc loại ngựa “Mṛga”; còn loại “Saṅkīrṇa” (pha tạp) cần hiểu là mang sự kết hợp các đặc tính ấy.

Verse 64

शर्करामधुलाजादः सुगन्धो ऽश्वः शुचिर्द्विजः तेजस्वी क्षत्रियश्चाश्बो विनीतो बुद्धिमांश् च यः

Kẻ được tạo thành từ đường, mật và hạt rang (một chế phẩm ngọt), có hương thơm; là ngựa; thanh tịnh; là bậc “hai lần sinh” (Brāhmaṇa); rực sáng; lại là Kṣatriya; được thuần luyện và có trí—đó là những danh xưng/đặc tính cát tường được nêu ra.

Verse 65

शूद्रो ऽशुचिश् चलो मन्दो विरूपो विमतिः खलः वल्गया धार्यमाणो ऽश्वो लालकं यश् च दर्शयेत्

Một người Śūdra—nếu ô uế, hay thay đổi, đần độn, hình tướng xấu, phán đoán lệch lạc và ác tâm—cũng như con ngựa phải bị giữ chặt bằng dây cương, và bất kỳ con ngựa nào sùi bọt dãi nơi miệng—đều nên hiểu là những điềm bất tường.

Verse 66

धारासु योजनीयो ऽसौ प्रग्रहग्रहमोक्षणैः अश्वादिलक्षणम् वक्ष्ये शालिहोत्रो यथावदत्

Người ấy nên được sử dụng đúng cách trong các hàng lối luyện tập/cưỡi, với việc nắm lấy và thả dây cương cho hợp phép. Nay ta sẽ trình bày các đặc tướng của ngựa và những loài tương tự, đúng như Śālihotra đã dạy một cách chuẩn xác.