Adhyaya 2

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

Như vậy, trong Āgneya (Agni) Purāṇa, thuộc Đại Purāṇa nguyên thủy, chương thứ nhất mang tên “Vấn nạn”. Nay bắt đầu chương thứ hai: “Mô tả Hóa thân Matsya”. Vasiṣṭha thưa: “Xin nói về Viṣṇu, Đấng thị hiện hình Cá và các hóa thân khác, là nguyên nhân của sáng tạo v.v.; và xin nói về Āgneya Purāṇa, giáo pháp brahma thiêng liêng, đúng như xưa đã được nghe từ Viṣṇu.”

Verse 2

अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि

Agni nói: “Này Vasiṣṭha, hãy lắng nghe. Ta sẽ thuật về hóa thân Matsya (Cá) của Hari. Quả thật, sự giáng thế (avatāra) là để diệt kẻ ác và hộ trì người hiền thiện.”

Verse 3

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

Vào cuối kiếp trước, hỡi bậc hiền triết, đã xảy ra sự hủy diệt tạm thời kiểu Phạm Thiên (naimittika pralaya); tại đó, các thế giới bắt đầu từ Bhū (cõi địa) đều bị đại dương tràn ngập.

Verse 4

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं

Manu Vaivasvata đã tu khổ hạnh để đạt cả phúc lạc thế gian lẫn giải thoát. Một lần, bên bờ sông Kṛtamālā, khi đang làm nghi thức tarpaṇa (rưới nước cúng),

Verse 5

तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

Trong nước đựng trong hai bàn tay chắp lại của ông, có một con cá nhỏ duy nhất đến gần. Khi ông định thả nó trở lại nước, nó nói: “Hỡi bậc tối thượng trong loài người, xin đừng ném ta đi.”

Verse 6

ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्

“(Dị bản văn:) ‘Được hiểu là Phạm (Brahman)’—đó là cách đọc của ba bản thảo được ký hiệu (kha, ga, gha). ‘Đấng Tối Thượng vượt ngoài dòng tộc và chi phái Veda’—đó là cách đọc của bản thảo ký hiệu (ga). ‘Xin đừng ném ta đi, hỡi bậc tối thượng trong các vua’—đó là cách đọc của ba bản thảo (kha, ga, gha). ‘Hôm nay ta sợ cá sấu và những loài tương tự.’ Nghe vậy, ông đặt nó vào một bình nước. Rồi khi con cá lại lớn lên, nó nói: ‘Hãy cho ta một vật chứa lớn hơn.’”

Verse 7

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो

Nghe những lời ấy, nhà vua liền hướng về phương bắc. Khi đó, một bậc trưởng lão nói với vua: “Hỡi Pṛthu, hãy đặt tâm vào vị trí/chỗ đứng chính đáng của ngài.”

Verse 8

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् ऊचे देहि वृहत् स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

Khi lại bị ném vào hồ, nó lớn lên đúng đến mức ấy. Rồi nó nói: “Hãy ban cho ta một không gian rộng lớn,” và sau đó nó được thả xuống đại dương.

Verse 9

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः

Chỉ trong khoảnh khắc, nó đã trải rộng đến mức một trăm nghìn do-tuần. Thấy con cá kỳ diệu ấy, Manu kinh ngạc mà cất lời.

Verse 10

को भवान् ननु वै विष्णुर् नारायण नमोस्तुते मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

Ngài là ai thật vậy? Hẳn Ngài chính là Viṣṇu—Nārāyaṇa; con xin đảnh lễ Ngài. Vì cớ gì Ngài dùng māyā làm con mê lầm, hỡi Janārdana?

Verse 11

मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

Được Manu thưa hỏi như vậy, Cá (Matsya) nói với Manu, người chuyên tâm gìn giữ: “Ta đã giáng thế vì lợi ích của thế gian này, để diệt trừ kẻ ác.”

Verse 12

सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च

Đến ngày thứ bảy, đại dương chắc chắn sẽ nhấn chìm thế gian. Khi thuyền đã đến, ông cũng hãy sắp đặt các hạt giống và những vật dụng thiết yếu khác vào trong thuyền.

Verse 13

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

Được bảy Hiền Thánh (Thất Rishi) vây quanh, ngươi sẽ vượt qua đêm của Phạm Thiên. Khi Ta hiện diện, hãy dùng đại xà buộc (thuyền) vào sừng của Ta.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

Nói xong, Cá (Matsya) liền ẩn mất. Manu, chờ đúng thời khắc đã định, vẫn ở đó; rồi khi biển dâng tràn, ông lên thuyền.

Verse 15

एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः हौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्

Con Cá (Matsya) sắc vàng, mang một sừng, dài đến muôn do-tuần, đã hiện ra. Nói với Manu như thế xong, Cá Thần—mang hình của Thần (Viṣṇu) và gắn với nguyên lý đại nhân—khiến con thuyền được buộc vào chiếc sừng ấy; nhờ đó, tích truyện được gọi là “Matsya” trong truyền thống Purāṇa được truyền đạt.

Verse 16

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं

Ông nghe từ Matsya—Đấng diệt trừ tội lỗi—trong khi ca tụng Ngài bằng các bài tán tụng, câu chuyện về Hayagrīva, vị Dānava đã cướp đoạt các Veda của Phạm Thiên.

Verse 17

अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः

Keśava đã hộ trì các Veda, khởi đầu từ (hóa thân) Cá. Rồi khi Varāha-kalpa đến, Hari mang hình Kūrma, tức Rùa.