Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 65

फणसाहस्रमणिभिर्दग्धाः शेषस्य सुव्रत । तस्मादेतन्महातीर्थं सरयूतीरगं शुभम् । ख्यातं सहस्रधारेति भविष्यति न संशयः

phaṇasāhasramaṇibhirdagdhāḥ śeṣasya suvrata | tasmādetanmahātīrthaṃ sarayūtīragaṃ śubham | khyātaṃ sahasradhāreti bhaviṣyati na saṃśayaḥ

اے صاحبِ نیک عہد! یہاں شیش کے ہزار پھنوں کے جواہرات جھلس گئے؛ اسی لیے سرَیو کے کنارے یہ مبارک مہاتیرتھ بے شک ‘سہسر دھارا’ یعنی ہزار دھاراؤں والا، کے نام سے مشہور ہوگا۔

phaṇa-sāhasra-maṇibhiḥby the jewels of the thousand hoods
phaṇa-sāhasra-maṇibhiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootphaṇa (प्रातिपदिक) + sāhasra (प्रातिपदिक) + maṇi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (साहस्रस्य फणानां मणयः)
dagdhāḥburnt
dagdhāḥ:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootdah (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
śeṣasyaof Śeṣa
śeṣasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
suvrataO virtuous one
suvrata:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsu-vrata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; कर्मधारयः (सु + व्रत)
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (हेतौ/तस्मात् = therefore)
etatthis
etat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (महातीर्थम् इति)
mahā-tīrthamgreat sacred ford/place of pilgrimage
mahā-tīrtham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः
sarayū-tīra-gamsituated on the bank of the Sarayū
sarayū-tīra-gam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarayū (प्रातिपदिक) + tīra (प्रातिपदिक) + ga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (सरयूतीरं गच्छति/स्थितम्)
śubhamauspicious
śubham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
khyātam(will be) known/called
khyātam:
Karta (Subject-complement/विधेय)
TypeAdjective
Rootkhyā (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम्
sahasra-dhārāSahasradhārā ("thousand streams")
sahasra-dhārā:
Samjna (Name/संज्ञा)
TypeNoun
Rootsahasra (प्रातिपदिक) + dhārā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामरूपेण (इति)
itithus
iti:
Vacana-paryavasana (Quotation/इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-उक्त्यर्थे (quotation marker)
bhaviṣyatiwill be
bhaviṣyati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्काल), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
nanot
na:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
saṃśayaḥdoubt
saṃśayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa–Ayodhyāmāhātmya context)

Tirtha: Sahasradhārā

Type: ghat

Scene: On Sarayū’s auspicious bank, the ground bears many outlets like a thousand channels; Śeṣa’s hood-jewels appear heat-scorched, leaving a luminous trace; sages/locals recognize and name the place Sahasradhārā.

Ś
Śeṣa
S
Sarayū
S
Sahasradhārā (tīrtha)

FAQs

Sacred places become powerful through divine events; remembering their origin deepens faith in tīrtha-māhātmya.

Sahasradhārā, a mahātīrtha on the Sarayū riverbank in Ayodhyā.

No direct ritual is prescribed here; the verse primarily establishes the tīrtha’s name and sanctity.