Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 103

Devanagari script

यावत्सोमेश्वरं देवं न विंदंति त्रिलोचनम् । क्षेत्रं प्रभासमित्युक्तं क्षेत्रज्ञोऽहं न संशयः

Transliteration

yāvatsomeśvaraṃ devaṃ na viṃdaṃti trilocanam | kṣetraṃ prabhāsamityuktaṃ kṣetrajño'haṃ na saṃśayaḥ

Translation

جب تک وہ سہ چشم والے دیوتا سومیشور کو نہیں پاتے، تب تک اس مقام کو ‘پربھاس’ کہا جاتا ہے۔ میں ہی کشتریَجْن (میدان کا جاننے والا) ہوں—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• यावत्: as long as / until
• यावत्: Kala/Avadhi (Temporal extent)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अवधि-अव्यय (conjunction/adverb: as long as/until)

• सोमेश्वरम्: Someśvara
• सोमेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन — Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुष (सोमस्य ईश्वरः)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन — Accusative singular (apposition to सोमेश्वरम्)

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• विन्दन्ति: find, attain
• विन्दन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; विन्दति)
• Form: लट् (वर्तमानकाल/Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — they find/attain

• त्रिलोचनम्: the three-eyed (Śiva)
• त्रिलोचनम्: Karma (Object/apposition)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन — Accusative singular; बहुव्रीहिः (त्रीणि लोचनानि यस्य सः = the three-eyed one) (apposition to देवम्)

• क्षेत्रम्: the field/place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular

• प्रभासम्: Prabhāsa (name)
• प्रभासम्: Karma (Name/appositive object)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular (as name in quotation/apposition: ‘Prabhāsa’)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यादि-अव्यय (quotative particle)

• उक्तम्: called, said
• उक्तम्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (कृदन्त; √वच्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — ‘called/said’ (qualifies क्षेत्रम्)

• क्षेत्रज्ञः: knower of the field
• क्षेत्रज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र-ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन — Nominative singular; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षेत्रस्य ज्ञः = knower of the field)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन — 1st person pronoun, nominative singular

• न: no / not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• संशयः: doubt
• संशयः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa Kṣetra—Someśvara (Trilocana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-seeker approaches the Someśvara shrine; above the liṅga appears a subtle, all-seeing Trilocana visage in light, indicating the kṣetrajña; the ground is marked as 'kṣetra' with sacred geometry, suggesting the field/knower doctrine.

Characters & Entities

• Someśvara
• Trilocana
• Prabhāsa Kṣetra
• Kṣetrajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Finding/realizing Someśvara (Śiva) is presented as the key to the holy field’s purpose, linking sacred geography with inner knowledge (kṣetrajña).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, associated with Someśvara/Somnātha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; the focus is on ‘finding/attaining’ Someśvara in the kṣetra.