Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 102

Devanagari script

कैवल्यं निष्कलं यत्तदस्मिंल्लिंगे तु लभ्यते । तावद्भ्रमंति संसारे देवाद्यास्तु यशस्विनि

Transliteration

kaivalyaṃ niṣkalaṃ yattadasmiṃlliṃge tu labhyate | tāvadbhramaṃti saṃsāre devādyāstu yaśasvini

Translation

وہ بے صورت، بے جزو کیولیہ (مطلق نجات) اسی لِنگ کے ذریعے ہی حاصل ہوتی ہے۔ جب تک وہ نہ ملے، اے صاحبِ جلال، دیوتا وغیرہ بھی سنسار میں بھٹکتے رہتے ہیں۔

Word by Word

• कैवल्यम्: kaivalya (absolute liberation)
• कैवल्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कैवल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन — Nominative singular

• निष्कलम्: partless, without divisions
• निष्कलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Nominative singular (qualifies कैवल्यम्)

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Relative pronoun, nominative singular

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन — Correlative pronoun, nominative singular

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन — Locative singular

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन — Locative singular

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारण-अव्यय (particle: but/indeed)

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमानकाल/Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — is obtained

• तावत्: so long
• तावत्: Kala/Avadhi (Temporal extent)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: परिमाण/अवधि-अव्यय (adverb: so long/as long as)

• भ्रमन्ति: wander
• भ्रमन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमानकाल/Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — they wander

• संसारे: in saṃsāra
• संसारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन — Locative singular

• देवाद्याः: the gods and others
• देवाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव-आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), बहुवचन — Nominative plural; बहुव्रीहिः (देवाः आद्याः येषां ते = those whose first are the gods; i.e., gods and others)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle: however/indeed)

• यशस्विनि: O glorious one
• यशस्विनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यशस्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन — Vocative singular

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someśvara (Somnātha) Liṅga at Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: yashasvini (addressed as 'O illustrious one')

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga stands as the axis of stillness; around it, devas appear as luminous yet restless travelers on a circular saṃsāra-wheel, which dissolves into a clear, formless expanse as the liṅga’s light intensifies.

Characters & Entities

• Liṅga
• Kaivalya
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation (kaivalya) is attainable through devotion to the sacred Liṅga of Prabhāsa; without it, beings keep revolving in saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, centered on the Someśvara/Somnātha Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated here; the verse emphasizes the salvific power of attaining realization through the Liṅga.