Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

वर्षाणामयुतं साग्रं तुष्टिं नीतो महेश्वरः । निष्कासितस्ततः शीघ्रं शुक्र मार्गेण शंभुना

Transliteration

varṣāṇāmayutaṃ sāgraṃ tuṣṭiṃ nīto maheśvaraḥ | niṣkāsitastataḥ śīghraṃ śukra mārgeṇa śaṃbhunā

Translation

دس ہزار سے کچھ زیادہ برسوں کے بعد مہیشور راضی ہوئے؛ پھر شَمبھو نے شُکر سے منسوب راہ کے ذریعے اسے فوراً باہر نکال دیا۔

Word by Word

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• अयुतम्: ten thousand
• अयुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक (ten-thousand)

• साग्रम्: with an additional amount; and more
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—साग्र = स-अग्र (with an excess/over and above)

• तुष्टिम्: satisfaction, contentment
• तुष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• नीतः: was led to / attained
• नीतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नीत (√नी धातु; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; (अत्र) ‘प्राप्तः/नीतः’ = ‘brought to/attained’

• महेश्वरः: Mahēśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—महेश्वर = महान् ईश्वरः

• निष्कासितः: was expelled / was made to come out
• निष्कासितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: निष्कासित (निस् + √कस्/कास् धातु; णिच् + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (causative passive sense): ‘made to go out/expelled’

• ततः: then / from thereupon
• ततः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्-प्रभव (ablative adverb)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• शुक्र: of semen (śukra)
• शुक्र: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; ‘शुक्रमार्गेण’ इत्यत्र पूर्वपदत्वेन

• मार्गेण: by the path/way
• मार्गेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• शंभुना: by Śambhu (Śiva)
• शंभुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śukra-mārga (Prabhāsa) / Śukra-pratiṣṭhita-liṅga complex

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: After over ten thousand years, Śiva is pleased; Śukra is released swiftly through the ‘Śukra-mārga’—depicted as a luminous channel/path emerging from Śiva, leading back to the shrine and the world.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śambhu
• Śukra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Long, steadfast discipline is portrayed as capable of winning divine favor and transforming one’s destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śukra-associated shrine tradition in Prabhāsakṣetra, tied to the episode of Śukra-mārga.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse continues the narrative emphasizing tapas and its fruit (Śiva’s satisfaction).