Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि सर्वसीमासमन्वितम् । क्षेत्रं तु त्रिविध प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यनुक्रमात्

Transliteration

tasya pramāṇaṃ vakṣyāmi sarvasīmāsamanvitam | kṣetraṃ tu trividha proktaṃ tatte vakṣyāmyanukramāt

Translation

میں اس کی پیمائش اور اس کی تمام حدبندیوں سمیت بیان کروں گا۔ یہ کشتَر تین قسم کا کہا گیا ہے؛ اسے میں تمہیں ترتیب وار سمجھاؤں گا۔

Word by Word

• तस्य: of that (kṣetra)
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• प्रमाणम्: measure; extent
• प्रमाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• वक्ष्यामि: I shall tell
• वक्ष्यामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्

• सर्वसीमासमन्वितम्: accompanied by all boundaries
• सर्वसीमासमन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + सीमा (प्रातिपदिक) + समन्वित (प्रातिपदिक; सम्-अन्वि-इ/समन्वि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषः (‘endowed with all boundaries’)

• क्षेत्रम्: the sacred area
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• तु: indeed; and
• तु: Sambandha-bodhaka (Contrast/सम्बन्ध-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• त्रिविधम्: threefold
• त्रिविधम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); द्विगु-समासः (‘threefold’)

• प्रोक्तम्: is said; has been declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र- वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular); enclitic form

• वक्ष्यामि: I shall tell
• वक्ष्यामि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपदम्

• अनुक्रमात्: in due order; sequentially
• अनुक्रमात्: Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनुक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular); क्रियाविशेषणार्थे (adverbial: ‘in order/serially’)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva prepares to delineate Prabhāsa’s boundaries and its threefold structure; the scene shifts from praise to measured description, like a sacred survey.

Characters & Entities

• Prabhāsakṣetra
• sīmā
• pramāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred space is not vague: the Purāṇa presents ordered, knowable structures of holiness—measure, boundary, and graded sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, whose extent and threefold structure are about to be described.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces a doctrinal-geographical classification of the kṣetra.