Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 84

Devanagari script

पश्चिमेन स्थितं तत्र शम्भोरायतनस्य तु । स मेरोर्दक्षिणे पादे नखस्तु परिकीर्तितः

Transliteration

paścimena sthitaṃ tatra śambhorāyatanasya tu | sa merordakṣiṇe pāde nakhastu parikīrtitaḥ

Translation

وہاں شَمبھو کے آیتن (مندر) کے مغرب میں ایک مقدس نشان قائم ہے؛ اسے مِیرو کے جنوبی پاؤں پر واقع ‘ناخن’ کے طور پر مشہور کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• पश्चिमेन: to the west/by the western side
• पश्चिमेन: Karaṇa (Direction/करण)
• Type: Noun
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; दिशावाचक, करणार्थे

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Kriyā (State predicate)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (कृदन्त; √स्था (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (अव्यक्तं विशेष्यं—स्थानम्/वस्तु)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• शम्भोः: of Śambhu
• शम्भोः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आयतनस्य: of the shrine/abode
• आयतनस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• सः: that (one) / it
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मेरोः: of Meru
• मेरोः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• दक्षिणे: southern/right
• दक्षिणे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पादे इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• पादे: on the foot
• पादे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• नखः: a nail (claw/fingernail)
• नखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• परिकीर्तितः: is declared/celebrated (as)
• परिकीर्तितः: Kriyā (Passive predicate)
• Type: Adjective
• Root: परिकीर्तित (कृदन्त; √कीर्त् (धातु) + क्त, उपसर्ग: परि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि (passive sense)

Speaker

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Meru-dakṣiṇa-pāda-nakha (sacred mark west of Śambhu’s shrine)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Śiva shrine on the right; to its west a distinctive stone/mark protrudes from earth, revered as Meru’s ‘southern foot-nail’; sages point to it; the background subtly shows a visionary Meru silhouette aligning with the marker.

Characters & Entities

• Śambhu
• Meru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred sites mirror cosmic geography; local landmarks are interpreted as parts of the divine cosmic body (Meru symbolism).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A revered landmark west of Śambhu’s shrine in Prabhāsakṣetra, identified with Meru’s southern foot-nail.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse provides pilgrimage topography for locating a sanctified spot.