Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 83

Devanagari script

रुल्लं तत्र ह्रदं नाम सरस्वत्यां महोदयम् । साक्षात्तत्र महादेव आनंदेश्वरसंज्ञितः

Transliteration

rullaṃ tatra hradaṃ nāma sarasvatyāṃ mahodayam | sākṣāttatra mahādeva ānaṃdeśvarasaṃjñitaḥ

Translation

وہاں ‘رُلّا’ نام کا ایک ہرد (جھیل) ہے، سرسوتی کے کنارے ایک عظیم اور مبارک تیرتھ۔ وہاں ساکشات مہادیو ‘آنندیشور’ کے نام سے جلوہ فرما ہیں۔

Word by Word

• रुल्लम्: Rulla
• रुल्लम्: Adhikaraṇa/Viṣaya (Topic/Place)
• Type: Noun
• Root: रुल्ल (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• ह्रदम्: a lake
• ह्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्म)

• नाम: named
• नाम: Sañjñā-sūcaka (Naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; संज्ञासूचक

• सरस्वत्याम्: in/at (the river) Sarasvatī
• सरस्वत्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महोदयम्: greatly auspicious/excellent
• महोदयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ह्रदम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• साक्षात्: directly, in person
• साक्षात्: Kriyāviśeṣaṇa (Emphasis/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रत्यक्षार्थक क्रियाविशेषण

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• महादेव: Mahādeva (Śiva)
• महादेव: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् देवः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बोधनरूपेण पाठभेदः सम्भवः)

• आनंदेश्वरसंज्ञितः: known as ‘Ānandeśvara’
• आनंदेश्वरसंज्ञितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) + क्त, उपसर्ग: सम्)
• Form: तत्पुरुष-समास (आनन्देश्वर इति संज्ञया संज्ञितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

Speaker

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rulla-hrada

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene lake (Rulla-hrada) connected to Sarasvatī; on its bank stands a radiant Śiva-liṅga or anthropomorphic Mahādeva labeled Ānandeśvara; pilgrims and sages offer water and bilva leaves; lotuses bloom.

Characters & Entities

• Sarasvatī
• Mahādeva
• Ānandeśvara
• Rulla Hrada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is fulfilled by darśana of a named Śiva-form; the tīrtha is sacred because the deity is present ‘in person’.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rulla Hrada on the Sarasvatī and the Śiva site of Ānandeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, darśana and tīrtha-approach; no explicit rite is stated in this verse.