Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

स्नात्वा तप्तोदके कुण्डे कोटिहत्याविनाशने । ततः संपूजयेद्देवीं रुक्मिणीं रुक्मदायिनीम् । सप्त जन्मानि नारीणां गृहभंगो न जायते

snātvā taptodake kuṇḍe koṭihatyāvināśane | tataḥ saṃpūjayeddevīṃ rukmiṇīṃ rukmadāyinīm | sapta janmāni nārīṇāṃ gṛhabhaṃgo na jāyate

گرم پانی کے اس کنڈ میں غسل کر کے—جو کروڑوں قتل کے گناہ تک کو مٹا دیتا ہے—پھر باقاعدہ طریقے سے سونے کی عطا کرنے والی دیوی رُکمِنی کی پوجا کرے۔ اس سے عورت کے لیے سات جنم تک گھر کا ٹوٹنا اور خانہ بربادی پیدا نہیں ہوتی۔

स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Root√स्ना (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); 'having bathed'
तप्तोदकेin hot water
तप्तोदके:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतप्त + उदक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (तप्तम् उदकम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative
कुण्डेin the pond
कुण्डे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative
कोटिहत्याविनाशने(in the pond) that destroys even crore-murders
कोटिहत्याविनाशने:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकोटि + हत्या + विनाशन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (कोटि-हत्यायाः विनाशनम्); नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative agreeing with कुण्डे
ततःthen
ततः:
Discourse/Sequence marker
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अनन्तरवाचक (then/thereafter)
संपूजयेत्should worship
संपूजयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + √पूज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada; विध्यर्थः (should worship)
देवीम्the goddess
देवीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
रुक्मिणीम्Rukmiṇī
रुक्मिणीम्:
Karma (Object apposition)
TypeNoun
Rootरुक्मिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; apposition to देवीम्
रुक्मदायिनीम्giver of gold/ornaments
रुक्मदायिनीम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरुक्म + दायिनी (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (रुक्मं ददाति इति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; qualifying देवीम्/रुक्मिणीम्
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (Numeral adjective)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोगः/विशेषण; (नपुंसक-बहुवचनं जनमानि इत्यस्य विशेषणम्)
जन्मानिbirths
जन्मानि:
Adhikarana (Temporal extent)/or Karta (Subject)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नारीणाम्of women
नारीणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; Genitive plural
गृहभङ्गःbreakup of the household
गृहभङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगृह + भङ्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (गृहस्य भङ्गः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
जायतेarises, happens
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; 'is born/arises'

Īśvara (Śiva) (deduced from nearby ‘Īśvara uvāca’ transition in the same section)

Tirtha: Taptodaka-kuṇḍa and Rukmiṇī-sthāna (Prabhāsa)

Type: kund

Listener: Pārvatī

Scene: Pilgrims bathe in a steaming warm-water kuṇḍa; afterward they approach Rukmiṇī’s shrine with lamps, flowers, and gold offerings; the scene emphasizes purification and domestic auspiciousness.

R
Rukmiṇī
T
Taptodaka Kuṇḍa
P
Prabhāsa Kṣetra

FAQs

Tīrtha-snān and devī-pūjā, when performed with विधि, are taught as powerful purificatory acts that protect both spiritual and worldly welfare.

The warm-water kuṇḍa (taptodaka kuṇḍa) associated with Rukmiṇī in Prabhāsa Kṣetra.

Snāna in the taptodaka kuṇḍa followed by complete worship (saṃpūjā) of Goddess Rukmiṇī; the verse also implies prosperity (rukma) as a fruit.