Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

इन्द्रेण च पुरा देवि इष्टं विपुलदक्षिणैः । तत्र वर्षसहस्राणि संस्थाप्य शिवमीश्वरम् । इन्द्रेश्वरेति नाम्ना वै सर्वपातक नाशनम्

Transliteration

indreṇa ca purā devi iṣṭaṃ vipuladakṣiṇaiḥ | tatra varṣasahasrāṇi saṃsthāpya śivamīśvaram | indreśvareti nāmnā vai sarvapātaka nāśanam

Translation

اور قدیم زمانے میں، اے دیوی، اندَر نے وہاں فراواں نذرانوں کے ساتھ پوجا کی۔ ہزاروں برس تک وہاں ایشور شِو کو قائم کر کے، وہ ‘اِندریشور’ کے نام سے مشہور ہوئے—تمام گناہوں کو مٹانے والے۔

Word by Word

• इन्द्रेण: by Indra
• इन्द्रेण: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक निपात) — conjunction

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time adjunct/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) — adverb ‘formerly’

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — vocative singular

• इष्टम्: (was) worshipped/sacrificed
• इष्टम्: Karma (Object/result/कर्म)
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु) + इष्ट (कृदन्त; क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘worshipped/sacrificed’ used predicatively

• विपुल: abundant
• विपुल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (अविभक्तिक) — adjective ‘abundant’

• दक्षिणैः: with plentiful gifts (dakṣiṇās)
• दक्षिणैः: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — instrumental plural; ‘विपुलाः दक्षिणाः’ karmadhāraya sense

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक) — adverb of place

• वर्ष: years
• वर्ष: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘years’ as compound member

• सहस्राणि: thousands (of years)
• सहस्राणि: Kala (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — ‘वर्षाणां सहस्राणि’ tatpuruṣa; accusative as duration

• संस्थाप्य: having installed/established
• संस्थाप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालिक क्रिया — gerund ‘having established’

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — accusative singular

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — appositional/karmadhāraya with शिवम् (‘Śiva who is Lord’)

• इन्द्रेश्वर: Indreśvara
• इन्द्रेश्वर: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासान्त); ‘इन्द्रस्य ईश्वरः’/‘इन्द्रेण स्थापित ईश्वरः’ — proper name base

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/नामनिर्देश) — quotative particle

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental ‘by the name’

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक निपात) — emphatic particle

• सर्व: all
• सर्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (अविभक्तिक) — ‘all’ as compound member

• पातक: sins
• पातक: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘sins’ as compound member in sarvapātaka

• नाशनम्: destroyer (removal)
• नाशनम्: Karma (Result/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाशन (प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘सर्वपातकानां नाशनम्’ tatpuruṣa; predicate/apposition to Indreśvara

Speaker

Unspecified in snippet (addressing Devī; narrative core of Indreśvara-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indreśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Indra performs grand worship before a newly established Śiva-liṅga; heaps of gifts and dakṣiṇā are arranged; the liṅga radiates, and the name ‘Indreśvara’ is proclaimed as sins dissolve.

Characters & Entities

• Indra
• Śiva
• Indreśvara
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion joined with generosity (dakṣiṇā/dāna) and Śiva-upāsanā at a holy site becomes a powerful means of purification and uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, specifically the shrine of Śiva known as Indreśvara connected to the Candrodaka/Candratīrtha context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva installation (liṅga-pratiṣṭhā), worship (iṣṭi/arcana), and giving abundant dakṣiṇā (ritual gifts).