Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 95

Devanagari script

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

Transliteration

tāṃbūlaṃ madhu māṃsaṃ ca surāpānasamaṃ viduḥ | eteṣāṃ varjjanāddevi samyagyātrāphalaṃ labhet

Translation

پان (تامبول)، شہد اور گوشت کو شراب نوشی کے مانند سمجھا گیا ہے۔ اے دیوی، ان سے پرہیز کرنے سے یاترا کا پورا پھل درست طور پر حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• ताम्बूलम्: betel (betel-leaf preparation)
• ताम्बूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ताम्बूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मपद (object)

• मधु: honey
• मधु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मपद

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• सुरापानसमम्: equal to drinking liquor
• सुरापानसमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुरा (प्रातिपदिक) + पान (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण—(ताम्बूल-मधु-मांसादीनाम्)

• विदुः: they know/consider
• विदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• एतेषाम्: of these
• एतेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), बहुवचन; सर्वनाम; सम्बन्ध (genitive)

• वर्ज्जनात्: from avoiding/through abstention
• वर्ज्जनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वर्ज्जन (प्रातिपदिक; भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादानार्थ (from/through avoidance)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• सम्यक्: properly, duly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• यात्राफलम्: the fruit of the pilgrimage
• यात्राफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मपद

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-yātrā (niyama within Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘devi’)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim receives instruction from a priest/elder: abstain from betel, honey, and meat; the scene contrasts a disciplined pilgrim with temptations of food-stalls, emphasizing purity for full yātrā-phala.

Characters & Entities

• Devī (listener addressed)
• Tāmbūla
• Madhu
• Māṃsa
• Surā-pāna
• Yātrā-phala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage bears full fruit when supported by self-restraint; purity of conduct is treated as integral to tīrtha merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The rule is given within the Prabhāsa pilgrimage (yātrā) context.

What ritualistic prescription is mentioned?

A niyama (restraint): avoid betel, honey, and meat during the pilgrimage to secure complete yātrā-phala.