Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

Devanagari script

स्रष्टा संवर्त्तको वह्निः सर्वस्यादिकरोऽमलः । अनंतः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः

Transliteration

sraṣṭā saṃvarttako vahniḥ sarvasyādikaro'malaḥ | anaṃtaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ

Translation

وہ خالق بھی ہے اور سنورتک بھی—سب کو لَے میں لے جانے والا؛ وہی آگ ہے۔ وہ سب کا بے داغ آغاز کرنے والا ہے۔ وہ اننت، کپِل، بھانو ہے؛ مرادیں عطا کرنے والا، اور سَروَتو مُکھ—ہر سمت حاضر۔

Word by Word

• स्रष्टा: creator
• स्रष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सृज् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सृज्-धातोः तृ-प्रत्ययान्तः (agent noun)

• संवर्त्तकः: dissolver; bringer of reabsorption
• संवर्त्तकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्-√वृत् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्-√वृत्-धातोः ण्वुल्/अक-प्रत्ययान्तः (one who causes dissolution/withdrawal)

• वह्निः: fire
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सर्वस्य: of all
• सर्वस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम-शब्दः

• आदिकरः: originator; first cause
• आदिकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आदेः/आदौ करः = originator)

• अमलः: stainless; pure
• अमलः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• अनन्तः: endless; infinite
• अनन्तः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• कपिलः: Kapila
• कपिलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भानुः: sun; radiance
• भानुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कामदः: giver of desires/boons
• कामदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कामं ददाति इति)

• सर्वतोमुखः: having faces on all sides; all-faced
• सर्वतोमुखः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वतः (अव्यय) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (सर्वतः मुखम् यस्य)

Speaker

Indra (Śakra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Somnātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: flames of sacrificial fire rise on the Prabhāsa shore; above, the deity appears with countless faces oriented to all directions, the serpent Ananta as a luminous base, the sun (Bhānu) crowning the scene; creation and dissolution shown as swirling mandalas.

Characters & Entities

• Ananta
• Kapila
• Bhānu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The solar Lord governs both beginnings and endings; seeking boons from him is best when aligned with purity and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra as the setting of this Sūrya-nāma praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; the verse belongs to nāma-kīrtana intended for merit and fulfillment.