Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

अस्य मूले स्थितः सूर्य्यः कल्पादौ ब्रह्मणोंऽशजः । तमाराधय यत्तेसावस्य स्थानस्य देवता

Transliteration

asya mūle sthitaḥ sūryyaḥ kalpādau brahmaṇoṃ'śajaḥ | tamārādhaya yattesāvasya sthānasya devatā

Translation

اس کے جڑ میں سورَی دیو قائم ہیں، جو کلپ کے آغاز میں برہما کے ایک اَمش کے طور پر ظاہر ہوئے۔ ان کی آرادھنا کرو، کیونکہ وہی اس مقدس مقام کے ادھِشٹھاتا دیوتا ہیں۔

Word by Word

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम

• मूले: at the root/base
• मूले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• स्थितः: situated/standing
• स्थितः: Karta-anvaya (Predicate adjective to subject)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; विशेषणम्

• सूर्य्यः: the Sun
• सूर्य्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• कल्पादौ: at the beginning of the kalpa
• कल्पादौ: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पस्य आदौ); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्

• अंशजः: born from a portion (offspring)
• अंशजः: Karta-anvaya (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (अंशस्य जः = अंशात् जातः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; सर्वनाम

• आराधय: worship
• आराधय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• यत्: because/that which
• यत्: Hetu/Prayojana (Reason/Purpose marker in relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचनम्; सम्बन्धबोधक-यत् (relative)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; सर्वनाम

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम

• स्थानस्य: of the place
• स्थानस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्

• देवता: deity
• देवता: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समाना)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sūrya-kṣetra (specific seat at nimba-mūla)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Vālmīki

Visual Art Cues

Scene: At the base of a nimba tree, a radiant Sūrya presence stands—golden, haloed, holding lotuses—while sages instruct Vālmīki to worship; dawn light floods the riverbank.

Characters & Entities

• Sūrya
• Brahmā
• Kalpa
• Nimba tree (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s power is anchored in its presiding deity; knowing and worshiping that deity is the direct path to the site’s blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred spot at the nimba tree near Devikā-taṭa in Prabhāsa-kṣetra, identified as a Sūrya-sthāna.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (devotional worship/propitiation) of Sūrya is explicitly prescribed.