Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः । अहोरात्रेक्षणपरो वेदांगश्रुतिभूषणः

Transliteration

agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ | ahorātrekṣaṇaparo vedāṃgaśrutibhūṣaṇaḥ

Translation

اس کی زبان آگنی ہے، اس کے رونگٹے دربھ گھاس ہیں، اس کا سر برہما ہے؛ وہ عظیم تپسوی ہے—دن رات بیدار رہنے والا، شروتیوں اور ویدانگوں کے زیور سے آراستہ۔

Word by Word

• अग्निजिह्वः: one whose tongue is fire
• अग्निजिह्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + जिह्वा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अग्नेः जिह्वा)

• दर्भरोमा: one whose hair is darbha grass
• दर्भरोमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दर्भ (प्रातिपदिक) + रोमन/रोमा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दर्भस्य रोमा)

• ब्रह्मशीर्षः: one whose head is Brahman/the Veda
• ब्रह्मशीर्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः शीर्षम्/शीर्षः)

• महातपाः: of great austerity
• महातपाः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् तपाः)

• अहोरात्रेक्षणपरः: intent on watching day and night
• अहोरात्रेक्षणपरः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अहोरात्र (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुष-भावः: अहोरात्रे (निरन्तरं) ईक्षणे परः = तत्परः

• वेदांगश्रुतिभूषणः: one whose ornament is the Vedic limbs and śruti
• वेदांगश्रुतिभूषणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेदाङ्ग (प्रातिपदिक) + श्रुति (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वेदाङ्गश्रुतेः भूषणः)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūdhara at Devikā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative iconographic tableau: Bhūdhara/Vārāha with a flame-like tongue (Agni), body textured like darbha grass, Brahmā enthroned as the crown/head; eyes open in perpetual day-night watch; garlands formed of śruti scrolls and vedāṅga emblems.

Characters & Entities

• Agni
• Darbha
• Brahmā
• Śruti
• Vedāṅga
• Bhūdhara (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through tapas and Vedic discipline; the sacred is portrayed as inseparable from Vedic knowledge and ritual purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Bhūdhara/Yajñavarāha presence near Devikā in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse sacralizes Vedic components (Agni, darbha, Śruti) as devotional contemplation.