Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भूधरस्तेन चाख्यातो देविकातटसंस्थितः । वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तः स्रुचीमुखः

Transliteration

bhūdharastena cākhyāto devikātaṭasaṃsthitaḥ | vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratudantaḥ srucīmukhaḥ

Translation

اسی لیے وہ ‘بھودھر’ کے نام سے مشہور ہے، جو دیوِکا کے کنارے پر مقیم ہے—جس کے قدم وید ہیں، جس کے دانتوں کی نوکیں یُوپ (یَجْن کے ستون) ہیں، جس کے دانت کرتو (قربانی کے اعمال) ہیں، اور جس کا منہ سْرُچی (آہوتی کا چمچہ) ہے۔

Word by Word

• भूधरः: the earth-bearer; mountain (as a name/epithet)
• भूधरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू-धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूः + धरः)

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• आख्यातः: was called/was named
• आख्यातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकृत्-प्रत्ययान्तः क्त-प्रत्यय (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देविकातटसंस्थितः: situated on the bank of the Devikā (river)
• देविकातटसंस्थितः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देविका (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक) + सम्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (देविकायाः तटे) + क्तान्त-विशेषण (संस्थितः = स्थितः)

• वेदपादः: one whose feet are the Vedas (epithet)
• वेदपादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वेदस्य पादः)

• यूपदंष्ट्रः: one whose tusks are the sacrificial posts
• यूपदंष्ट्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यूप (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यूपस्य दंष्ट्रा)

• क्रतुदन्तः: one whose teeth are the rites/sacrifices
• क्रतुदन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक) + दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रतोः दन्तः)

• स्रुचीमुखः: one whose mouth is the ladle
• स्रुचीमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्रुच्/स्रुची (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्रुच्याः मुखम्/मुखः)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devikā-taṭa Bhūdhara

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-inquirer/ṛṣis (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: Bhūdhara/Vārāha stands by Devikā; his body is visualized as a Vedic sacrifice: Vedas as feet, yūpas as tusks, rites as teeth, ladle as mouth—ritual objects subtly embedded into anatomy.

Characters & Entities

• Bhūdhara
• Devikā
• Veda
• Yūpa
• Kratu
• Sruc (ladle)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The deity is envisioned as the very body of yajña—Vedic revelation and sacrificial order are portrayed as living, sacred reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhūdhara at Devikā-taṭa in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly extols yajña-dharma through symbolism; no step-by-step rite is given in this verse.