Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

यम उवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यावन्तो नरकाः स्थिताः । कर्मणा येन गच्छेत मानवो द्विजसत्तम । एकविंशत्समाख्याता नरका मम मन्दिरे

yama uvāca | śṛṇu deva pravakṣyāmi yāvanto narakāḥ sthitāḥ | karmaṇā yena gaccheta mānavo dvijasattama | ekaviṃśatsamākhyātā narakā mama mandire

یم نے کہا: “سن اے نیک بخت! میں بتاتا ہوں کہ کتنے دوزخ ہیں اور کن اعمال کے سبب انسان ان میں جاتا ہے، اے برہمنوں میں افضل۔ میرے دھام میں دوزخ اکیس شمار کیے گئے ہیں۔”

यमःYama
यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
शृणुlisten
शृणु:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन
देवO god
देव:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI will explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन
यावन्तःas many as
यावन्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootयावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; परिमाणवाचक
नरकाःhells
नरकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
स्थिताःsituated, existing
स्थिताः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'नरकाः' इत्यस्य विशेषणम्
कर्मणाby (one's) action
कर्मणा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
येनby which
येन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सम्बन्धे 'कर्मणा' इत्यनेन
गच्छेतwould go
गच्छेत:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
मानवःa man
मानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
द्विजसत्तमO best of twice-born
द्विजसत्तम:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootद्विज + सत्तम (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमः)
एकविंशत्twenty-one
एकविंशत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootएकविंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्यावाचक (numeral, indeclinable-like)
समाख्याताःare named/counted
समाख्याताः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeVerb
Rootआख्या (धातु) + सम् (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'नरकाः' इत्यस्य विशेषणम्
नरकाःhells
नरकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor)
TypeAdjective
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मन्दिरेin (my) abode/temple
मन्दिरे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

Yama (Dharmarāja)

Listener: Brāhmaṇa (dvija-sattama)

Scene: Yama begins formal instruction: seated as Dharmarāja with staff, attendants/record-keepers nearby; the brāhmaṇa listens. A subtle motif of ‘21 compartments’ or beads suggests the count of hells.

Y
Yama
N
Naraka
K
Karma

FAQs

Dharma operates through specific karmic results; Yama’s system is orderly and knowable, not arbitrary.

Prabhāsa Kṣetra, where the Māhātmya reinforces ethical living for pilgrims through Yama’s authoritative exposition.

No direct ritual; it begins the formal enumeration and explanation of narakas and their karmic causes.