Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

यानेतान्प्रेक्षसे विप्र यंत्र मध्ये व्यवस्थितान् । पीड्यमानान्किंकरैर्मे कृतघ्नान्पा पसंयुतान्

Transliteration

yānetānprekṣase vipra yaṃtra madhye vyavasthitān | pīḍyamānānkiṃkarairme kṛtaghnānpā pasaṃyutān

Translation

اے وِپْر (برہمن)! جنہیں تم عذاب کے آلات کے بیچ رکھا ہوا دیکھتے ہو، میرے خادموں کے ہاتھوں ستائے جا رہے ہیں—وہ ناشکرے ہیں، گناہ کی زنجیروں میں جکڑے ہوئے۔

Word by Word

• यान्: whom/which
• यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सम्बन्धे 'एतान्' इत्यनेन

• एतान्: these
• एतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• प्रेक्षसे: you see
• प्रेक्षसे: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• विप्र: O brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• यन्त्र: of the machine/contrivance
• यन्त्र: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समास/प्रयोगे 'यन्त्र-मध्ये' = 'यन्त्रस्य मध्ये')

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• व्यवस्थितान्: placed/arranged
• व्यवस्थितान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + वि + अव (उपसर्गौ)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'एतान्' इत्यस्य विशेषणम्

• पीड्यमानान्: being tormented
• पीड्यमानान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'एतान्' इत्यस्य विशेषणम्

• किंकरैः: by servants/attendants
• किंकरैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Adjective
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; 'मम' इत्यर्थे

• कृतघ्नान्: ungrateful (people)
• कृतघ्नान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Noun
• Root: कृतघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; 'एतान्' इत्यस्य विशेषणम्

• पाश: with nooses/bonds
• पाश: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (पाशैः) अपेक्षितम्; पाठभेद/लिप्यन्तरदोषे 'पा' इति दृश्यते

• संयुतान्: bound/fastened
• संयुतान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'एतान्' इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Yama (Dharmarāja)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A brāhmaṇa (addressed as ‘vipra’)

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa is shown witnessing a grim otherworldly chamber where sinners are fixed inside torture-devices, struck and driven by fierce attendants; the scene emphasizes the category ‘kṛtaghna’ marked by dark aura and chains of pāpa.

Characters & Entities

• Yama
• Kiṃkaras (attendants of Yama)
• Naraka
• Kṛtaghna (ingrate)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ingratitude and sin lead to suffering; dharma values gratitude and righteous reciprocity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is delivered within the Prabhāsa Kṣetra Māhātmya, using afterlife imagery to strengthen dharmic resolve for devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse identifies moral causes (pāpa, kṛtaghnatā) behind naraka suffering.