Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

अग्न्याध्येयं प्रतिष्ठां च यज्ञदानव्रतानि च । वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः

Transliteration

agnyādhyeyaṃ pratiṣṭhāṃ ca yajñadānavratāni ca | vedavratavṛṣotsargacūḍākaraṇamekhalāḥ

Translation

مقدّس آگنی کا مطالعہ و خدمت، پرتِشٹھا (تقدیس)، یَجْن، دان اور ورت؛ نیز ویدی برہماچاری کے ورت، وِرشوتسرگ (بیل کا دان)، چوڑاکرن (مونڈن) اور میکھلا باندھنے کا سنسکار—یہ سب یہاں شاستری قاعدے اور مناسب موسم کے مطابق پرکھے جانے والے کرم شمار کیے گئے ہیں۔

Word by Word

• अग्न्याध्येयम्: study/recitation related to Agni (Agnyādheya/Agni-related rite)
• अग्न्याध्येयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + आध्येय (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अधि-इ/अधि-इङ् ‘अध्ययन’)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (अग्नेः आध्येयम्/अग्न्याध्ययनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रतिष्ठाम्: consecration/installation
• प्रतिष्ठाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• यज्ञदानव्रतानि: sacrifices, gifts, and vows
• यज्ञदानव्रतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व (यज्ञाः च दानानि च व्रतानि च), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः: Veda-vow, bull-release, tonsure ceremony, and sacred girdle (etc.)
• वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + वृषोत्सर्ग (प्रातिपदिक; वृष + उत्सर्ग) + चूडाकरण (प्रातिपदिक; चूडा + करण) + मेखला (प्रातिपदिक)
• Form: समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (वेदव्रतम्, वृषोत्सर्गः, चूडाकरणम्, मेखलाः इत्यादि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सूची-समास (enumerative)

Speaker

Sūta (deduced from Purāṇic narration style within Prabhāsa-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritual compendium tableau: a householder and priests near a sacred fire; nearby are symbols of pratiṣṭhā (kalasha), yajña-vedi, dāna (cow/bull), and saṃskāras (tonsure tools, mekhalā cord), all arranged as items to be performed in proper season.

Characters & Entities

• Agni
• Pratiṣṭhā
• Yajña
• Dāna
• Vrata
• Cūḍākaraṇa
• Mekhalā
• Vṛṣotsarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is expressed through a wide spectrum of rites—worship, charity, vows, and saṃskāras—each requiring fit timing and purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The catalogue appears within the Prabhāsakṣetra-māhātmya setting, tying ritual life to the sanctifying environment of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

It enumerates major rites (fire-rites, consecrations, yajña, dāna, vrata, and saṃskāras) under discussion for permissibility by season (notably around malamāsa rules in the surrounding verses).