Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 63

Devanagari script

वषट्कारश्च होमश्च पर्व चाग्रायणं तथा । मलमासेऽपि कर्तव्यं काम्या इष्टीर्विवर्जयेत्

Transliteration

vaṣaṭkāraśca homaśca parva cāgrāyaṇaṃ tathā | malamāse'pi kartavyaṃ kāmyā iṣṭīrvivarjayet

Translation

وَشَٹ کار کی صدا، ہوم، پَروَن کے آداب اور آگرایَن—یہ سب مَل ماس میں بھی کرنے چاہییں؛ مگر خواہش پر مبنی اِشٹی (اختیاری یَجْن) سے پرہیز کیا جائے۔

Word by Word

• वषट्कारः: vaṣaṭ-call/vaṣaṭ-utterance
• वषट्कारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वषट्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• होमः: fire-offering
• होमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• पर्व: festival/holy day
• पर्व: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• अग्रायणम्: agrāyaṇa rite (first-fruits offering)
• अग्रायणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्रायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb)

• मलमासे: in the intercalary month (malamāsa)
• मलमासे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मलमास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अपि-समुच्चय/अपवादार्थक

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Kriya (Obligation/क्रिया-भाव)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तव्यत् (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• काम्याः: desire-motivated (optional)
• काम्याः: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘इष्टयः’ इति विशेषणम्

• इष्टिः: sacrificial offering (iṣṭi)
• इष्टिः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; छन्दोऽनुसारं बहुवचनार्थेऽपि एकवचन-रूपप्रयोगः (collective)

• विवर्जयेत्: should avoid
• विवर्जयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (deduced from Purāṇic narration style within Prabhāsa-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A homa altar burning steadily in malamāsa; the priest performs vaṣaṭ and parvan observances, while a separate tray labeled ‘kāmya iṣṭi’ is set aside, symbolizing restraint.

Characters & Entities

• Malamāsa
• Homa
• Āgrāyaṇa
• Parvan
• Iṣṭi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In spiritually sensitive times, uphold obligatory and sanctifying rites, but renounce desire-driven ritualism.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is embedded in Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, where disciplined worship supports the sanctity of the tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform vaṣaṭkāra, homa, parvan observances, and āgrāyaṇa even in malamāsa; avoid kāmya iṣṭis.