Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

Transliteration

sa ca cakre tapo ghoraṃ kṣetre'sminpārvati priye | divyaṃ varṣasahasraṃ tu pratiṣṭhāpya maheśvaram

Translation

اے محبوبۂ پاروتی! اس نے اسی مقدس کشترا میں نہایت سخت تپسیا کی؛ اور یہاں مہیشور (شیوا) کو باقاعدہ پرتیِشٹھا کر کے ہزار دیویہ برس تک وہ ریاضت جاری رکھی۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• चक्रे: performed/did
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरम्: terrible/intense
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ विशेषण

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम; ‘क्षेत्रे’ विशेषण

• पार्वति: O Pārvatī
• पार्वति: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रिये: dear (one)
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘पार्वति’ विशेषण

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षसहस्रम्’ विशेषण

• वर्षसहस्रम्: a thousand years
• वर्षसहस्रम्: Karma (Extent/duration object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः—वर्षाणां सहस्रम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/अवधारण particle)

• प्रतिष्ठाप्य: having स्थापित/installed
• प्रतिष्ठाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्रति + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/त्वा-प्रत्यय, absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया

• महेश्वरम्: Mahēśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—महान् ईश्वरः

Speaker

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Bharata performs fierce tapas in a coastal sacred landscape; a newly installed Śiva-liṅga stands on a pedestal, with Pārvatī addressed as ‘priye’ in the narration’s frame.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Maheśvara (Śiva)
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place magnifies tapas, and Śiva-pratiṣṭhā joined with sustained discipline becomes a powerful means to attain divine favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsa), praised as a potent field for austerity and Śaiva consecration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation/consecration) of Maheśvara and the undertaking of prolonged tapas.