Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

Transliteration

bharatonāma rājā'bhūdāgnīdhraḥ prathitaḥ kṣitau | yasyedaṃ bhārataṃ varṣaṃ nāmnā lokeṣu gīyate

Translation

زمین پر آگنی دھر کی نسل کا مشہور بادشاہ بھرت نامی ہوا؛ اسی کے نام سے یہ سرزمین جہانوں میں ‘بھارت ورش’ کے نام سے گائی اور سراہي جاتی ہے۔

Word by Word

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देशक)

• राजा: king
• राजा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभूत्: was/became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आग्नीध्रः: (descended from) Agnīdhra
• आग्नीध्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आग्नीध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वंश/गोत्रविशेषण (descendant of Agnīdhra)

• प्रथितः: renowned
• प्रथितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + थि (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धवाचक

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षम्’ विशेषण

• भारतं: Bhārata
• भारतं: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षम्’ विशेषण

• वर्षम्: land/continent
• वर्षम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• लोकेषु: in the worlds/among people
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन

• गीयते: is sung/called
• गीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A royal figure ‘Bharata’ is introduced in a genealogical tableau, with sages reciting lineage while a map-like vision of Bhārata-varṣa is implied behind him.

Characters & Entities

• Bharata (king)
• Agnīdhra (lineage reference)
• Bhārata-varṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic sacred history ties geography and identity to dharmic kingship, making the land itself a bearer of sacred memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context is Bharateśvara at Prabhāsakṣetra; this verse provides the fame of Bharata whose name is linked to Bhārata-varṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides genealogical-historical praise and naming tradition.