Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

एतत्तीर्थं महापुण्यं सुगुप्तं शार्ङ्गधन्वनः । पुष्करेति समाख्यातं श्राद्धमत्र प्रदीयताम्

Transliteration

etattīrthaṃ mahāpuṇyaṃ suguptaṃ śārṅgadhanvanaḥ | puṣkareti samākhyātaṃ śrāddhamatra pradīyatām

Translation

“یہ تیرتھ نہایت پُنیہ بخش ہے، شَارنگ دھنُو دھاری (وشنو) کی نگہبانی میں ہے۔ یہ ‘پُشکر’ کے نام سے مشہور ہے؛ اس لیے یہاں شرادھ کا نذرانہ ادا کیا جائے۔”

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम-विशेषणम्

• तीर्थम्: holy place, ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• महा-पुण्यम्: very meritorious
• महा-पुण्यम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; कर्मधारयः (‘महच्च तत् पुण्यं’)

• सु-गुप्तम्: well-guarded, well-hidden
• सु-गुप्तम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + गुप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; कर्मधारयः (‘सुष्ठु गुप्तम्’ = well-protected/hidden)

• शार्ङ्ग-धन्वनः: of the bearer of the Śārṅga bow (Viṣṇu)
• शार्ङ्ग-धन्वनः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शार्ङ्ग + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; बहुव्रीहिः (‘शार्ङ्गं धनुः यस्य’ = he whose bow is Śārṅga; i.e., Viṣṇu)

• पुष्कर: Puṣkara (name)
• पुष्कर: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; नामरूपेण (as a name)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्तिसूचक-अव्ययम् (quotative particle: thus)

• समाख्यातम्: is called
• समाख्यातम्: Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; ‘called/known’

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: here)

• प्रदीयताम्: let (it) be offered
• प्रदीयताम्: Kriya (Injunctive action/विधि-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दा (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम् (passive/impersonal sense: ‘let it be given’)

Speaker

Brāhmaṇas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Rāma

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas point out the tīrtha’s greatness: ‘Puṣkara’, guarded by Viṣṇu with the Śārṅga bow, and instruct that śrāddha be offered there.

Characters & Entities

• Puṣkara-tīrtha
• Viṣṇu (Śārṅgadhanvan)
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity amplifies ancestral offerings; performing Śrāddha at a praised site yields heightened puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara-tīrtha within Prabhāsakṣetra (Prabhāsa Khaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

To perform Śrāddha (offerings to Pitṛs) specifically at Puṣkara-tīrtha.