Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 38

Devanagari script

स चैवं नवधा भिन्नः पुरभेदेन सुंदरि । तस्य यो नवमो भागः सागरस्य च सन्निधौ

Transliteration

sa caivaṃ navadhā bhinnaḥ purabhedena suṃdari | tasya yo navamo bhāgaḥ sāgarasya ca sannidhau

Translation

اور اے سندری! وہ مقدّس خطہ بستیوں کے امتیاز سے یوں نو حصّوں میں تقسیم ہے۔ ان میں نواں حصّہ سمندر کی بالکل قربت میں واقع ہے۔

Word by Word

• सः: he/that (one)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीति/प्रकार-अव्ययम् (adverb of manner)

• नवधा: in nine parts/ways
• नवधा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नवधा (अव्यय; नव + धा)
• Form: संख्याप्रकार-अव्ययम् (distributive adverb: ‘in nine ways’)

• भिन्नः: divided
• भिन्नः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) → भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• पुरभेदेन: by the division of the city/settlement
• पुरभेदेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुरभेद (प्रातिपदिक; पुर + भेद)
• Form: तत्पुरुष-समासः (determinative: ‘city-division’), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• सुन्दरि: O beautiful lady
• सुन्दरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• तस्य: of it/of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• यः: which/that (who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• नवमः: ninth
• नवमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नवम (प्रातिपदिक; क्रमवाचक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• भागः: portion/part
• भागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सागरस्य: of the ocean/sea
• सागरस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• सन्निधौ: in the vicinity/presence
• सन्निधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सन्निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

Speaker

Śiva (addressing Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (navadhā-vibhāga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A map-like panorama of Prabhāsa showing nine distinct sectors marked by towns/settlements, with the ninth sector touching the ocean, waves curling at its edge.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī
• Sāgara (ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred space is carefully delimited and mapped; knowing the kṣetra’s structure supports intentional pilgrimage and focused devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, especially its ocean-adjacent (sāgara-sannidhi) portion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse is descriptive of kṣetra-division.