Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

धिकारं हृदये न्यस्य योकारं चाधरोष्ठके । योकारं च तथैवान्यमुत्तरोष्ठे न्यसेत्सुधीः

Transliteration

dhikāraṃ hṛdaye nyasya yokāraṃ cādharoṣṭhake | yokāraṃ ca tathaivānyamuttaroṣṭhe nyasetsudhīḥ

Translation

دل میں ‘دھِ’ حرف کا نِیاس کر کے، نچلے ہونٹ پر ‘یو’ رکھے؛ اور دانا اسی طرح دوسرے ‘یو’ کو اوپری ہونٹ پر بھی قائم کرے۔

Word by Word

• धिकारम्: the syllable ‘dhi’
• धिकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धिकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘धि’ इति वर्णविशेषः

• हृदये: in the heart
• हृदये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• न्यस्य: having placed
• न्यस्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि√अस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय

• योकारम्: the syllable ‘yo’
• योकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘यो’ इति वर्णविशेषः

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अधरोष्ठके: on the lower lip
• अधरोष्ठके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अधर-ओष्ठक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः: अधरः ओष्ठकः (lower lip)

• योकारम्: the syllable ‘yo’
• योकारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• तथा: thus/likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• अन्यम्: another (one)
• अन्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (योकारम् इत्यस्य)

• उत्तरोष्ठे: on the upper lip
• उत्तरोष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर-ओष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः: उत्तरः ओष्ठः (upper lip)

• न्यसेत्: should place
• न्यसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि√अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सुधीः: the wise person
• सुधीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: सु (शोभना) + धी (बुद्धिः)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wise practitioner touches heart, then gently touches lower and upper lips; luminous ‘dhi’ glows at the heart and twin ‘yo’ glyphs shimmer on the lips like a seal of sacred speech.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional speech and inner intent are sacralized together—heart (intention) and lips (utterance) are ritually aligned.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, in whose Māhātmya such worship-methods are transmitted.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nyāsa: ‘dhi’ in the heart; ‘yo’ on the lower lip and another ‘yo’ on the upper lip.