Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

प्रीत्या सांब स्य तत्रार्को जनस्यानुग्रहाय च । तत्र द्वादशभागेन मित्रो मैत्रेण चक्षुषा

Transliteration

prītyā sāṃba sya tatrārko janasyānugrahāya ca | tatra dvādaśabhāgena mitro maitreṇa cakṣuṣā

Translation

سامب سے محبت اور لوگوں پر کرپا کے لیے ارک (سورج دیو) وہاں ٹھہرتا ہے۔ اُس مقام پر وہ سورج کے بارہویں حصّے ‘مِتر’ کے روپ میں مہربان نگاہ سے جگت کو دیکھتا ہے۔

Word by Word

• प्रीत्या: out of affection
• प्रीत्या: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन

• सांबस्य: of Sāmba
• सांबस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सांब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• अर्कः: Arka (the Sun)
• अर्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जनस्य: of the people
• जनस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अनुग्रहाय: for favor/grace
• अनुग्रहाय: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• द्वादशभागेन: by a twelfth part/portion
• द्वादशभागेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: द्वादशभाग (प्रातिपदिक) [द्वादश + भाग]
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; द्विगु-समास: द्वादश भागाः यस्य/द्वादशभागः

• मित्रः: Mitra (a solar aspect/deity)
• मित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मैत्रेण: Mitra-related
• मैत्रेण: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मैत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘मैत्र’ = मित्रसम्बन्धि (as an epithet of eye/vision)

• चक्षुषा: with (his) eye/vision
• चक्षुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāṃbapura (Mitra-Āditya sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Sūrya as Mitra—gentle yet radiant—casting a benevolent gaze over townspeople and pilgrims in Sāṃbapura; the light is protective rather than scorching, suggesting compassion and social concord.

Characters & Entities

• Sāmba
• Arka
• Sūrya
• Mitra
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine presence in a tīrtha is sustained by compassion—Sūrya remains for loka-anugraha (the world’s welfare) and blesses devotees through a gentle, friendly aspect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Prabhāsa), presented as a place where Sūrya manifests for the benefit of beings.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse supports the value of Sūrya-darśana and devotional worship at Prabhāsa.