Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप । सुखोपविष्टो विश्रांतो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च

evaṃ saṃpūjitastena bhaktyā paramayā nṛpa | sukhopaviṣṭo viśrāṃto vasiṣṭho munisattamaḥ | rājarṣīṇāṃ kathāścakre devarṣīṇāṃ tathaiva ca

یوں اُس نے نہایت بھکتی سے اُن کی تعظیم کی، اے راجا؛ تب مُنیوں میں افضل وَسِشٹھ آرام سے بیٹھے، کچھ دم سستانے کے بعد راجَرشیوں اور اسی طرح دیوَرشیوں کے قصّے بیان کرنے لگے۔

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshaṇa (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (thus)
संपूजितःhaving been well honoured
संपूजितः:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicative participle)
TypeVerb
Rootसम् + पूज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (having been duly honoured)
तेनby him
तेन:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन
परमयाsupreme; highest
परमया:
Karaṇa-samānādhikaraṇa (Adjectival to instrument)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन; ‘भक्त्या’ इति विशेष्येण सह
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), एकवचन
सुखोपविष्टःseated comfortably
सुखोपविष्टः:
Karta-samānādhikaraṇa (Descriptive predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + उपविष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formसमासः तत्पुरुषः (अव्ययीभावसदृश-भावः) ‘सुखेन उपविष्टः’; क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वसिष्ठः’ इति विशेष्येण सह
विश्रान्तःrested
विश्रान्तः:
Karta-samānādhikaraṇa (Descriptive predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + श्रम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; ‘वसिष्ठः’ इति विशेष्येण सह
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
मुनिसत्तमःbest of sages
मुनिसत्तमः:
Karta-samānādhikaraṇa (Apposition/उपाधि)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formसमासः षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मुनीनाम् सत्तमः’; पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; वसिष्ठस्य उपाधि
राजर्षीणाम्of royal sages
राजर्षीणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारयः ‘राजा चासौ ऋषिः’; पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), बहुवचन
कथाःstories; accounts
कथाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd), बहुवचन
चक्रेtold; related
चक्रे:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
देवर्षीणाम्of divine sages
देवर्षीणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formसमासः कर्मधारयः ‘देवश्चासौ ऋषिः’; पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/सादृश्यार्थक क्रियाविशेषण (likewise)
एवindeed; just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

Narrator (Purāṇic voice within Prabhāsa Khaṇḍa; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha: Arbuda kshetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: The king in the frame (and by extension the audience)

Scene: Vasiṣṭha sits at ease after being honored; the king and courtiers sit respectfully nearby as the sage narrates tales of rājarṣis and devarṣis; a calm, story-telling atmosphere.

V
Vasiṣṭha
R
Rājarṣi
D
Devarṣi

FAQs

True devotion expresses itself as reverent service, which in turn invites dharma-kathā and spiritual instruction.

No single site is named in this verse; it sets the narrative stage for teaching within the Arbuda Khaṇḍa.

Not a fixed ritual; it emphasizes devotional hospitality leading to sacred discourse.