Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

Devanagari script

राजोवाच । दीक्षयंतु द्विजाः सर्वे तदर्थं मां धृतव्रतम् । यत्किंचिदत्र कर्त्तव्यं प्रोच्यतामखिलं हि तत्

Transliteration

rājovāca | dīkṣayaṃtu dvijāḥ sarve tadarthaṃ māṃ dhṛtavratam | yatkiṃcidatra karttavyaṃ procyatāmakhilaṃ hi tat

Translation

بادشاہ نے کہا: اس مقصد کے لیے تمام دْوِج مجھے دِیکشا دیں؛ میں نے ورت کا پکا عزم کر لیا ہے۔ اس معاملے میں جو کچھ کرنا لازم ہے، وہ سب مجھے پوری طرح بتا دیا جائے۔

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• दीक्षयन्तु: let (them) initiate (me)
• दीक्षयन्तु: Kriya (Injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: दीक्ष् (धातु; causative sense possible)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आज्ञार्थे — ‘let them initiate/consecrate’

• द्विजाः: the twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘द्विजाः’)

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण — ‘तस्य अर्थम्’ = for that purpose

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री, द्वितीया, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• धृत-व्रतम्: one who has undertaken a vow
• धृत-व्रतम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धृ (धातु) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त + तत्पुरुष — ‘धृतं व्रतं येन सः’ (as adjective to ‘माम्’)

• यत्: whatever
• यत्: Sambandha (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma/Subject (as per construction)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• अत्र: here, in this matter
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• कर्तव्यम्: to be done / required
• कर्तव्यम्: Karma (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive) — ‘to be done’

• प्रोच्यताम्: let it be told
• प्रोच्यताम्: Kriya (Injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: प्र- वच् (धातु)
• Form: लोट्, कर्मणि (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• अखिलम्: entirely, all
• अखिलम्: Karma (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying implied ‘यत्किञ्चित्/कर्तव्यम्’)

• हि: indeed
• हि: Nipata (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) — emphasis/assurance

• तत्: that
• तत्: Anuvada (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

King (Rājā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king stands with folded hands before an assembly of brāhmaṇas, requesting initiation and full instruction; ritual implements (kuśa, water pot, ladles) are arranged nearby, signaling impending dīkṣā.

Characters & Entities

• dvijāḥ (brāhmaṇas)
• dīkṣā (initiation)
• vrata (vow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere resolve (vrata) and willingness to follow complete procedure are essential for effective dharmic action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; it focuses on preparation for the rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

The king requests dīkṣā (formal initiation) and a complete account of all required ritual steps.