Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 47

Devanagari script

फाल्गुनान्तचतुर्द्दश्यां नैवेद्यं नूतनैर्यवैः । यो ददात्यचलेशाय स भूयो नेह जायते

Transliteration

phālgunāntacaturddaśyāṃ naivedyaṃ nūtanairyavaiḥ | yo dadātyacaleśāya sa bhūyo neha jāyate

Translation

فالگُن کے اختتام کی چتُردشی کو جو اَچلیش کے حضور تازہ جو سے بنا نَیویدیہ نذر کرے، وہ پھر اس لوک میں دوبارہ جنم نہیں لیتا۔

Word by Word

• फाल्गुनान्तचतुर्दश्याम्: on the fourteenth (tithi) at the end of Phālguna
• फाल्गुनान्तचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन-अन्त + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (सप्तमी-तत्पुरुष/निर्देश): फाल्गुनस्य अन्ते (स्थित) चतुर्दशी

• नैवेद्यम्: food offering
• नैवेद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैवेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नूतनैः: with new
• नूतनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: नूतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण (यवैः सह)

• यवैः: barley grains
• यवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (यः...सः)

• ददाति: gives
• ददाति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अचलेशाय: to the Lord of the mountain (Śiva)
• अचलेशाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अचल + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अचलस्य ईशः (Lord of the mountain)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-vishesana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (पुनरावृत्तिवाचक) = 'again/further'

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध) = 'not'

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) = 'here/in this world'

• जायते: is born
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) prescribing a vrata/observance (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Acaleśa / Acalēśvara (Arbuda-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (king)

Visual Art Cues

Scene: At a hill-temple of Acaleśa, devotees on the dusk of Phālguna-ending Caturdaśī present a bowl of fresh barley naivedya before a liṅga, with lamps, bilva leaves, and a quiet mountain backdrop.

Characters & Entities

• Phālguna
• Caturdaśī
• Acaleśa
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A simple, sincere offering at the right sacred time and place is exalted as a direct means toward liberation from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Acaleśa’s shrine in Arbuda-kṣetra (Śiva as the Lord of the mountain/immovable).

What ritualistic prescription is mentioned?

On Phālguna-anta Caturdaśī, offer naivedya prepared with fresh barley (yava) to Acaleśa.