Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अतिकोपसमायुक्तैः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तदा देवेन प्रतिज्ञातं सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

Transliteration

atikopasamāyuktaiḥ kasmiṃścitkāraṇāṃtare | tadā devena pratijñātaṃ sarveṣāṃ tridivaukasām

Translation

کسی خاص سبب کے باعث شدید غضب میں آ کر، تب پروردگار نے تینوں آسمانوں کے باشندوں (دیوتاؤں) کے سامنے ایک عہد کیا۔

Word by Word

• अतिकोपसमायुक्तैः: by those endowed with excessive anger
• अतिकोपसमायुक्तैः: Hetu/Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Adjective
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + कोप (प्रातिपदिक) + सम् (उपसर्ग) + युज् (धातु) → समायुक्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) बहुवचनम्; कृदन्त-विशेषणम्: सम्+आ+युज् (युजिर् योगे) क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘समायुक्त’; समासः: अति-कोप-समायुक्त (तत्पुरुषः)

• कस्मिन्: in some
• कस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी) एकवचनम्; सर्वनाम

• चित्: ever/any (indefinite particle)
• चित्: Modifier (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय-निपात)
• Form: निपातः; ‘कस्मिन्’ इत्यनेन सह ‘कस्मिंश्चित्’ = ‘कस्मिन् + चित्’ (अनिश्चितार्थक)

• कारण-अन्तरे: in another circumstance/cause
• कारण-अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी) एकवचनम्; समासः: कारण-अन्तर (षष्ठी/तत्पुरुषः) ‘कारणस्य अन्तरम्’

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• देवेन: by the god (deva)
• देवेन: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया) एकवचनम्

• प्रतिज्ञातम्: was promised
• प्रतिज्ञातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्रति (उपसर्ग) + ज्ञा (धातु) → प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक) / प्रति+ज्ञा (धातु) + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle) नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे ‘प्रतिज्ञातम्’ = ‘promised’

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी) बहुवचनम्; सर्वनामसदृश-विशेषणप्रयोगः

• त्रिदिवौकसाम्: of the dwellers of heaven (gods)
• त्रिदिवौकसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी) बहुवचनम्; समासः: त्रिदिव-ओकस् (तत्पुरुषः) ‘त्रिदिवे ओकः येषाम्’ → ‘त्रिदिवौकस्’ (देवाः)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yayāti

Visual Art Cues

Scene: Śiva, momentarily fierce with controlled anger, stands in a celestial court surrounded by devas; he pronounces a solemn vow, the atmosphere charged yet orderly.

Characters & Entities

• Devas (Tridivaukas)
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine wrath is framed within dharma through a solemn vow; cosmic order is maintained by commitment to one’s word.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The vow is part of the Arbuda (Acaleśvara) narrative, grounding Śiva’s presence and actions in that sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse highlights a divine pratijñā (vow), which becomes the theological basis for later sacred observances.