Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 68

Devanagari script

चिरकालं तपस्तप्तं ब्रह्मचर्येण वै मया । नाशं यास्यति तत्सर्वं विषयैर्निर्जितस्य च । तस्माद्गच्छामि चान्यत्र यावन्न विकृतिर्भवेत्

Transliteration

cirakālaṃ tapastaptaṃ brahmacaryeṇa vai mayā | nāśaṃ yāsyati tatsarvaṃ viṣayairnirjitasya ca | tasmādgacchāmi cānyatra yāvanna vikṛtirbhavet

Translation

میں نے طویل عرصے تک برہماچریہ کے ساتھ تپسیا کی ہے؛ اگر میں حسی موضوعات کے ہاتھوں مغلوب ہو گیا تو وہ سب برباد ہو جائے گا۔ اس لیے میں کہیں اور چلا جاتا ہوں، قبل اس کے کہ ذہن میں کوئی بگاڑ پیدا ہو۔

Word by Word

• चिरकालम्: for a long time
• चिरकालम्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चिर + काल (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘चिरः कालः’)

• तपः: austerity; penance
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• तप्तम्: performed; practised
• तप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषण

• ब्रह्मचर्येण: by celibacy; by brahmacarya
• ब्रह्मचर्येण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• वै: indeed
• वै: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/पादपूरण अव्यय (emphatic particle)

• मया: by me
• मया: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया; एकवचन

• नाशम्: destruction; ruin
• नाशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• यास्यति: will go to; will meet with
• यास्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (with ‘सर्वम्’)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण (referring to ‘तपः…’)

• विषयैः: by sense-objects
• विषयैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन

• निर्जितस्य: of (one) conquered/overcome
• निर्जितस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: निर्-जि (धातु) → निर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; ‘(मम) निर्जितस्य’—‘of me who am conquered’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययीभाववत् निपातप्रयोगः; हेत्वर्थक (indeclinable: ‘therefore/from that reason’)

• गच्छामि: I go
• गच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb: ‘elsewhere’)

• यावत्: until
• यावत्: Avadhi (अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/अवधिवाचक अव्यय (conj./adverb: ‘until/as long as’)

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• विकृतिः: disturbance; change
• विकृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• भवेत्: might be; should arise
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिङ् (Potential/Optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Nārada (as recalled/reported within Pulastya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ascetic turns away from the tempting sight, preparing to depart; his posture is firm, eyes lowered, staff in hand, forest path opening ahead.

Characters & Entities

• Nārada
• Brahmacarya
• Tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas must be protected proactively; withdrawal from tempting environments is portrayed as legitimate dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger Arbuda Khaṇḍa frames the episode in a sacred landscape, though the verse focuses on inner preservation of merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brahmacarya and tapas are emphasized as disciplines; no specific pilgrimage rite is stated in this verse.