Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः । तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः

Transliteration

yasyā darśanamātreṇa kāmo me hṛdi varddhitaḥ | tasyāḥ saṃbhāṣaṇeneva kiṃ bhaviṣyati me punaḥ

Translation

جس کے محض دیدار سے میرے دل میں خواہش بڑھ گئی ہے؛ اگر میں اس سے گفتگو کروں تو پھر میرا کیا حال ہوگا؟

Word by Word

• यस्याः: of whom; whose
• यस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (Genitive); एकवचन

• दर्शनमात्रेण: by mere sight
• दर्शनमात्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दर्शन + मात्र (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); एकवचन; तत्पुरुष-समास (‘दर्शनं एव मात्रम्’)

• कामः: desire; lust
• कामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• मे: my; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (Genitive); एकवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative); एकवचन

• वर्द्धितः: increased; grown
• वर्द्धितः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘कामः’ इत्यस्य विशेषण

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• संभाषणेन: by conversation; by speaking
• संभाषणेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सम्-भाष् (धातु) → संभाषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• इव: as if; as though
• इव: Upamāna-dyotaka (उपमानद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक अव्यय (particle of comparison: ‘as if’)

• किम्: what
• किम्: Karma/Prashna (कर्म/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; प्रश्नार्थक

• भविष्यति: will happen; will become
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी; एकवचन

• पुनः: again; further
• पुनः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (adverb: ‘again/further’)

Speaker

Nārada (as recalled/reported within Pulastya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lone ascetic glimpses a graceful woman; his face shows startled longing and immediate restraint, set against a wooded mountain hermitage path.

Characters & Entities

• Nārada
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Temptation intensifies through continued engagement; limiting contact is presented as wise self-protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Arbuda Khaṇḍa context relates to sacred geography, but this verse teaches personal discipline rather than site-glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; it implies a restraint-practice akin to a personal niyama.