Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

pulastya uvāca | tacchrutvā sumahatpāpaṃ sa nṛpo bhayasaṃkulam | tāṃ vai prasādayāmāsa prāṇaśeṣāṃ tadā mṛgīm

پلستیہ نے کہا: “وہ باتیں سن کر، جو عظیم پاپ سے بھری تھیں، وہ بادشاہ خوف سے گھبرا گیا۔ تب اس نے اس ہرنی کو، جس میں تھوڑی سی جان باقی تھی، راضی کرنے کی کوشش کی۔”

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तत्that (speech)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘तत्’ = ‘तद्वचनम्/तत्’
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriya (Prior action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया
सुमहत्very great
सुमहत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + महत् (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पापम्’ इत्यस्य विशेषणम्
पापम्sin; wrongdoing
पापम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य अप्पोजिशन्
भय-संकुलम्filled with fear
भय-संकुलम्:
Visheshana (State qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभय + संकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (भयेन संकुलः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘(मनः) संकुलम्’ इति भावः, ‘नृपम्’/‘सः’ इत्यस्य अवस्थाविशेषणम्
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
प्रसादयामासhe propitiated; appeased
प्रसादयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + सद् (धातु) caus. (प्रसादय)
Formलिट्-लकार (Periphrastic Perfect/परस्मैपद-लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रत्यय (causative)
प्राण-शेषाम्with life barely remaining
प्राण-शेषाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राण + शेष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (प्राणाः शेषाः यस्याः/यस्य), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘मृगीम्’ इत्यस्य विशेषणम्
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
मृगीम्the doe
मृगीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Pulastya

Tirtha: Arbuda-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: Sage Pulastya narrates; the king, trembling, kneels or lowers his bow, hands folded, trying to appease the dying doe; the forest is hushed as life ebbs away.

P
Pulastya
R
Rājā (king)
M
Mṛgī (doe)

FAQs

Recognition of sin should lead to humility and seeking appeasement; fear arises when conscience awakens to adharma.

Arbuda’s sacred region remains the narrative setting, underscoring that sacred geography heightens moral accountability.

Not a formal ritual; the act is prasādana—seeking appeasement/forgiveness to mitigate the curse’s force.